Hubei Window | Tranh chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Cái đẹp bên trong – Sự nghỉ ngơi hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay không ngừng lặp lại việc rao giảng một triết lý sống — “dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho tử tế, sống cho tử tế”. Các doanh nghiệp nói về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng phía sau những lời lẽ trông nhẹ bẫng và thời thượng ấy lại ẩn chứa một cơ thể và một tâm hồn đã rã rời từ lâu. Ăn một mình, nói là một sự tự do thì không đúng bằng nói rằng nó giống một thực tại bị buộc phải tập làm quen. Nó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện thời đổ xuống — người ta bị tước đi cả khoảng dư để thong thả cùng người khác dùng một bữa cơm. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách chăm sóc bản thân”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc” thì lại bị âm thầm đẩy trở về cho cá nhân. Điều mà những người đã kiệt sức bám lấy không phải là khu nghỉ dưỡng đắt tiền, cũng không phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô to “hãy yêu lấy chính mình” ấy, thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi tự quản lý bản thân hay không. Nghịch lý như thế luôn làm tôi thấy bất an.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn biến sự bất an ấy thành một hình ảnh về một bữa ăn riêng tư. Không phải khung cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc mâm cơm thịnh soạn tượng trưng cho sự đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy thùng giao hàng của bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen jajangmyeon và thịt chiên tangsuyuk. Cô mặc chiếc áo jeogori hanbok gọn gàng nhã nhặn, nhưng dáng ngồi lại chẳng hề đoan trang. Cô ngồi tựa nghiêng nghiêng trên sàn, một chân thoải mái duỗi ra, ánh mắt vô tâm dừng lại trên những video ngắn đang phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách rất xa cái “bức tranh chữa lành” mà ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cứ nghĩ rằng, cái bộ mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện ra đúng vào những khoảnh khắc hơi lôi thôi, hơi buông lỏng, thậm chí có phần mất trật tự như thế. Đây không phải chiếc mâm cơm cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dành cho chính mình. Tác phẩm 《Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo》 chính là đẩy cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của khung hình.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng giao hàng. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi ra gần như không chút che đậy tính tạm thời và tính tùy hứng của cuộc sống chúng ta. Giống như đống thùng bìa gợn sóng hôm nay chất trước cửa mà mai sẽ được dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp chữa cháy nào đó. Tăng ca xong về đến nhà, vừa lo lắng cho buổi sớm mai vừa vội vã nuốt xuống bữa ăn khuya; đó không phải chiếc mâm cơm được chuẩn bị kỹ lưỡng cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để tạm chống đỡ một cơ thể rã rời. Nước xốt đen đặc của mì jajangmyeon và lớp bóng dầu nổi lên trên mặt thịt chiên tangsuyuk cách rất xa những đức hạnh được tụng xưng mãi như “khỏe mạnh”, “tiết chế”. Nhưng dẫu vậy, bữa ăn ấy vẫn là một nghi lễ nhỏ bé mà chân thật, khiến người ta xác nhận rằng mình vẫn còn đang sống, vẫn đang giữ được một mức tồn tại tối thiểu nào đó trong sự rã rời lặp lại ngày này qua ngày khác. Những video ngắn liên tục tự động phát trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ mà dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa vị ngon và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và tử tế, mà là cuối cùng cũng có được một khoảng trắng tinh thần trong giây lát — không cần phán xét, không cần hồi đáp, cũng không cần tiếp tục cố quá.

Còn cái “mâm cơm hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở khung cảnh bữa cơm tối cả gia đình ngồi quây quần. Và ở trung tâm chiếc mâm cơm ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp thêm món, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi lại chia riêng từng phần cho những người trong gia đình có khẩu vị khác nhau. Sự lao lực như thế luôn được gán cho cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự lao lực ấy gần như chưa bao giờ thật sự được đáp trả. Không ai dành ra thời gian nghỉ ngơi thay cho bà, cũng không ai chia sẻ thay cho bà cái nặng của lao động việc nhà. Tôi ghét sự ngầm chấp nhận mà chẳng ai chịu trách nhiệm ấy. Vì vậy, trong 《Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo》, người phụ nữ ấy không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã trụ qua ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc mâm cơm hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc quãng thời gian ấy cuối cùng có tồn tại chỉ vì chính mình hay không. Dẫu ngắn ngủi, dẫu chẳng đáng là bao, chỉ cần khoảnh khắc đó thật sự thuộc về chính mình thì nó đã đủ quý giá.

Và từ “Naesoong” trong nhan đề lại lặng lẽ lật ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Trong thế giới bên ngoài, cô luôn tự quản lý mình bằng giọng nói kiềm chế và dáng vẻ ngay ngắn. Lúc tụ tập ăn uống, cô sẽ cười mà nói một câu “tôi ăn đủ rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đũa xuống; ở công sở, cô cũng luôn giữ vẻ mặt bận rộn mà vẫn điềm tĩnh, rã rời mà vẫn tử tế. Thế nhưng, khi cửa phòng đóng lại, chỉ còn cô một mình, thì những thèm muốn và sở thích bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có cơ hội lộ ra dáng thật. Cô chẳng chút do dự rưới đầy nước xốt lên thịt chiên tangsuyuk, rồi vét sạch đến giọt tương đen cuối cùng dưới đáy bát. Cái dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với sự “dịu dàng đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn coi sự lệch khỏi khuôn ấy là một thất thố khó nói ra miệng. Trái lại, tôi vẫn luôn tin rằng ham muốn của con người hiện ra thật thà nhất, động lòng nhất đúng ở những khe hở như thế. Trong 《Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo》, thứ bị bóc đi chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ, còn thứ hiện ra là một cái tôi chân thật và đang đói. Cái “hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không một vết xước, không gì để bắt lỗi, mà là khi con người tạm thời rời khỏi ánh mắt của người khác thì cuối cùng cũng có thể nhẹ giọng nói với chính mình một câu — “hôm nay cũng trụ được rồi.” Việc giành lại một quyền nhỏ bé mà chân thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc mâm cơm này đặt ra, và cũng là nơi tác phẩm này thật sự muốn đi đến.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học Cơ sở Nghệ thuật và Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, học chuyên sâu tại khoa Tranh Đông phương Đại học Quốc gia Seoul, và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại cao học của trường này. Cô được biết đến rộng rãi với 《Loạt tranh Naesoong》 miêu tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hài hước vừa mang ý trào phúng để bắt lấy một cách tinh tế thớ thịt đời sống và những lớp cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời không ngừng lấy “chân dung của Hàn Quốc” làm góc nhìn để hồi đáp hiện thực xã hội và tâm thế thời đại. Cô từng hoạt động với vai “chị Daenggi” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của Thành phố Seoul và của Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua những triển lãm liên tục trong lẫn ngoài nước, tiếp tục mở rộng biên giới biểu đạt cùng khả năng lan truyền của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — Kim Hyun-jung (original self-credit: "韩国画家金炫廷 [Source: 金炫廷艺术中心/Kim Hyun-jung Art Center]" — no separate reporter byline)