Fujian Online | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Naesoong — Nghỉ ngơi trọn vẹn sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc hôm nay vẫn không ngừng rao giảng một triết lý sống — “dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho tử tế, sống cho tử tế”. Các doanh nghiệp nói về cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì đóng gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, phía sau những lời lẽ nhẹ bẫng và thời thượng ấy lại là thân thể và tâm hồn đã mỏi mòn từ lâu. Ăn một mình, thay vì là một thứ tự do, có lẽ giống một hiện thực mà người ta buộc phải tập làm quen hơn. Đó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay in xuống — con người thậm chí bị tước cả khoảng dư để thong thả cùng ai đó dùng một bữa cơm. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách tự chăm sóc mình”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự để chống đỡ cho việc “tự chăm sóc” ấy lại bị âm thầm đẩy trở lại cho từng cá nhân. Người kiệt sức nắm lấy không phải một khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng không phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô to “hãy yêu lấy bản thân” ấy, thực chất lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi tự quản lý mình hay không. Chính sự mâu thuẫn đó luôn khiến tôi thấy bất ổn.

Là một họa sĩ Hàn Quốc, tôi muốn chuyển sự bất ổn ấy thành một khung hình về một bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc tùng trên bình phong truyền thống, cũng không phải bàn ăn thịnh soạn tượng trưng cho đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy chiếc thùng chuyển phát của bưu điện làm bàn, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo jeogori tề chỉnh và trang nhã, nhưng dáng ngồi lại chẳng đoan trang. Cô ngồi dựa nghiêng xuống sàn, một chân thoải mái duỗi ra, ánh mắt lơ đễnh dừng lại trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách rất xa “bức tranh chữa lành” mà chúng ta thường thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng gương mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện ra đúng vào những khoảnh khắc hơi tơi tả, hơi buông lỏng, thậm chí có chút mất trật tự như thế. Đây không phải bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm <Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo> chính là đã đẩy cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của khung tranh.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng chuyển phát. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi bày gần như không che đậy tính tạm bợ và tính tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như chiếc thùng bìa gợn sóng hôm nay còn chất ở cửa, mai đã bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp chữa cháy nào đó. Tăng ca xong về nhà, vừa lo lắng cho buổi sáng mai lại vừa vội vã nuốt bữa ăn khuya; đó không phải bàn ăn được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để chống đỡ cho thân thể mệt rã. Màu tương đen đậm đặc của mì tương đen, lớp dầu bóng loáng trên bề mặt thịt chua ngọt cách rất xa những phẩm hạnh được tung hô lặp đi lặp lại như “khỏe mạnh”, “chừng mực”. Nhưng dù vậy, bữa ăn này vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà thật: nó khiến người ta xác nhận rằng mình vẫn còn sống, vẫn đang duy trì một cảm giác tồn tại tối thiểu giữa sự mệt mỏi ngày này qua ngày khác. Những video ngắn tự động phát không ngừng trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và đàng hoàng, mà là cuối cùng cũng có được một khoảnh khắc trống rỗng về tinh thần — không phải phán xét, không phải đáp lời, cũng không phải tiếp tục gắng gượng.

Còn “bàn ăn hoàn hảo” mà xã hội tưởng tượng thì đến nay vẫn dừng lại ở cảnh cả gia đình ngồi quanh bữa cơm chiều. Và ở trung tâm chiếc bàn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp thêm thức ăn, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi chia riêng từng phần cho những người trong nhà có khẩu vị khác nhau. Sự lao nhọc như thế luôn được khoác lên cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành phẩm hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự lao nhọc ấy gần như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai dành ra thời gian nghỉ ngơi thay cho bà, cũng không ai chia sẻ phần nặng của việc nhà. Tôi ghét cái sự mặc nhiên chẳng ai chịu trách nhiệm đó. Vì vậy, trong <Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo>, người phụ nữ này không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã chịu đựng qua ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc khoảng thời gian ấy cuối cùng có tồn tại chỉ vì bản thân mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù nhỏ nhoi, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình, nó đã đủ quý giá.

Còn từ “Naesoong” trong tựa đề lại lặng lẽ lật ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn tự quản lý mình bằng giọng điệu tiết chế và dáng vẻ đứng đắn. Khi ăn tiệc cùng mọi người, cô sẽ cười nói một câu “tôi ăn no rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đũa xuống; ở công ty, cô cũng luôn giữ vẻ bận rộn mà vững vàng, mệt mỏi mà đàng hoàng. Thế nhưng, khi cánh cửa đóng lại và chỉ còn một mình, những cơn thèm ăn cùng những sở thích bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có cơ hội lộ diện. Cô không chút do dự rưới đầy nước sốt chua ngọt lên thịt, rồi vét thật kỹ chút tương đen cuối cùng dưới đáy bát. Dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với sự “ôn nhu đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn xem sự lệch chuẩn đó là một thất thái khó nói ra. Trái lại, tôi luôn tin rằng khát khao của con người lộ ra chân thật nhất, cảm động nhất đúng trong những khe nứt như thế. Trong <Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo>, điều bị bóc xuống chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ, còn điều lộ ra là một cái tôi thật và đang đói. “Hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không tì vết, không chỗ nào để bắt lỗi, mà là khi con người tạm thoát khỏi ánh mắt của người khác, cuối cùng cũng có thể nói nhỏ với chính mình một câu — “hôm nay cũng đã trụ được rồi.” Lấy lại một quyền nhỏ bé nhưng thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc bàn ăn này đặt ra, cũng là chỗ mà tác phẩm này thật sự muốn chạm đến.

Họa sĩ Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học Cơ sở Nghệ thuật Sunhwa và Trường Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, theo học chuyên sâu tại khoa Hội họa Phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại trường sau đại học của đại học này. Cô được biết đến rộng rãi với <Loạt tranh Naesoong> miêu tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa châm biếm để nắm bắt tinh tế mạch sống và các tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để đáp lại hiện thực xã hội và tâm thế của thời đại. Cô từng hoạt động với vai trò “chị gái tóc búi” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của thành phố Seoul và của Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng xã hội, và thông qua những triển lãm liên tục trong nước lẫn quốc tế, tiếp tục mở rộng biên giới biểu đạt cũng như khả năng lan tỏa của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — Kim Hyun-jung (original self-credit: "韩国画家金炫廷 [Source: 金炫廷艺术中心/Kim Hyun-jung Art Center]" — no separate reporter byline)