Xiamen City | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Naesoong — Phút nghỉ hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay vẫn luôn lặp đi lặp lại một triết lý sống – “dù một mình, cũng phải ăn cho ngon, sống cho tốt”. Các doanh nghiệp nói về cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, ẩn sau những lời lẽ nghe nhẹ nhõm và thời thượng ấy lại là một thân thể và một tâm hồn đã mỏi mệt từ lâu. Ăn một mình, nói là tự do thì không bằng nói rằng nó giống một thực tại buộc phải tập làm quen. Đó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay in xuống – người ta bị tước đi cả khoảng dư để thong thả dùng một bữa cùng người khác. Xã hội luôn khuyên người ta “học cách chăm sóc bản thân”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc” thì lại bị âm thầm đẩy trở về cho cá nhân. Thứ mà người kiệt sức níu lấy không phải một khu nghỉ dưỡng đắt tiền, cũng không phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng gào lên “hãy yêu lấy chính mình” ấy, thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về việc cá nhân có đủ giỏi tự quản lý bản thân hay không. Sự mâu thuẫn đó luôn khiến tôi thấy không thoải mái.

Với tư cách một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển cảm giác không thoải mái ấy thành một mặt tranh về bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải mâm cơm thịnh soạn tượng trưng cho đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy thùng giấy chuyển phát của bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo jeogori hanbok ngay ngắn, trang nhã, nhưng dáng điệu thì chẳng đoan trang. Cô ngồi tựa nghiêng xuống sàn, một chân thoải mái duỗi ra, ánh mắt lơ đãng dừng trên những đoạn video ngắn phát không ngừng trong điện thoại. Điều đó cách rất xa “bức tranh chữa lành” mà ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng, gương mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện ra đúng trong những khoảnh khắc hơi tơi tả, hơi buông lỏng, thậm chí có phần mất trật tự như thế. Đây không phải mâm cơm cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dành cho chính mình. Tác phẩm 《Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo》 chính là đẩy cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của mặt tranh.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng giấy chuyển phát. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi bày gần như không che chắn tính tạm thời và tính tùy hứng của đời sống chúng ta. Cũng như chiếc thùng bìa gợn sóng hôm nay còn chất ở cửa, mai đã bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp chữa cháy. Tăng ca xong về nhà, vừa lo lắng cho sáng mai vừa vội vã nuốt bữa khuya; đó không phải mâm cơm chuẩn bị kỹ lưỡng cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để tạm đỡ lấy một cơ thể mệt nhoài. Màu nước tương đen đậm của mì tương, lớp bóng dầu ánh lên trên bề mặt thịt chua ngọt, cách rất xa những đức hạnh được tôn vinh không ngớt như “sức khỏe”, “tiết chế”. Nhưng dù vậy, bữa ăn này vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thực, nó giúp người ta xác nhận rằng mình vẫn còn sống, vẫn đang duy trì một mức tồn tại tối thiểu nào đó trong sự mệt mỏi ngày này qua ngày khác. Những video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và đàng hoàng, mà là cuối cùng cũng có được một khoảnh khắc trống rỗng về tinh thần – không cần phán xét, không cần hồi đáp, cũng không cần tiếp tục gắng gượng.

Còn “mâm cơm hoàn hảo” mà xã hội tưởng tượng thì đến nay vẫn dừng lại ở cảnh bữa tối cả gia đình ngồi quanh nhau. Và ở trung tâm mâm cơm ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp thức ăn, hâm lại những món nguội, rồi chia riêng từng phần cho những người trong nhà có khẩu vị khác nhau. Sự nhọc nhằn ấy luôn được gắn cho cái tên “tình yêu”, được trang sức thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, nỗi vất vả đó gần như chưa bao giờ thật sự được đáp lại. Không ai dành ra thời gian nghỉ ngơi thay bà, cũng không ai chia sẻ sức nặng của việc nhà. Tôi ghét sự ngầm chấp nhận vô trách nhiệm đó. Vì vậy, trong 《Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo》, người phụ nữ này không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã vượt qua được ngày hôm nay, một mình đối diện với mâm cơm hoàn toàn theo khẩu vị của mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc khoảng thời gian đó cuối cùng có tồn tại chỉ vì chính mình hay không. Dẫu ngắn ngủi, dẫu nhỏ nhoi, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình, nó đã đủ quý giá.

Và chữ “Naesoong” trong tựa đề lại lặng lẽ lật ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn tự quản lý mình bằng giọng nói tiết chế và dáng điệu ngay ngắn. Khi đi ăn cùng mọi người, cô sẽ cười nói một câu “tôi no rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở văn phòng, cô cũng luôn giữ vẻ mặt bận rộn mà vững vàng, mệt mỏi mà đàng hoàng. Thế nhưng, khi cánh cửa khép lại, chỉ còn lại một mình, những khẩu vị và ham muốn ăn uống bị nén lại bấy lâu mới cuối cùng có dịp lộ ra dáng thật. Cô rưới nước sốt chua ngọt kín cả đĩa thịt mà không chút do dự, vét sạch từng chút tương đen cuối cùng ở đáy bát. Dáng vẻ đó rõ ràng không khớp với sự “dịu dàng đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn coi sự lệch chuẩn ấy là một thất thái khó nói ra. Trái lại, tôi vẫn luôn tin rằng ham muốn của con người chính là ở những khe nứt như thế mới trở nên chân thật nhất, cảm động nhất. Trong 《Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo》, thứ bị bóc đi chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ, và thứ lộ ra là một bản ngã thật và đang đói. “Hoàn hảo” ở đây không còn là một hình ảnh không tì vết, không thể bắt lỗi, mà là khi người ta tạm thoát khỏi ánh mắt của kẻ khác, cuối cùng có thể khẽ nói với chính mình một câu – “hôm nay cũng đã trụ qua rồi.” Giành lại một quyền nhỏ bé mà chân thực như thế chính là câu hỏi mà mâm cơm này đặt ra, cũng là nơi tác phẩm thật sự muốn đi tới.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học cơ sở Nghệ thuật Sunhwa, Trường Trung học phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, học chuyên sâu tại ngành Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và đã hoàn thành chương trình tiến sĩ tại cao học của trường. Cô được biết đến rộng rãi với <loạt tranh Naesoong> miêu tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa châm biếm để bắt lấy một cách tinh tế những thớ dệt của đời sống và các tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để đáp lại hiện thực xã hội và cảm xúc của thời đại. Cô từng hoạt động với vai trò “chị gái tóc vấn” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ hình ảnh của Thành phố Seoul và Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng xã hội, và thông qua các triển lãm liên tục trong và ngoài nước, tiếp tục mở rộng biên giới biểu đạt cũng như khả năng truyền bá của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — Kim Hyun-jung (original self-credit: "韩国画家金炫廷 [Source: 金炫廷艺术中心/Kim Hyun-jung Art Center]" — no separate reporter byline)