Xingwenyu Entertainment.com | Chân dung Hàn Quốc của Kim Hyun Jung: Naesoong — Khoảnh khắc nghỉ ngơi hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay không ngừng rao giảng một triết lý sống — “dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho tử tế, sống cho tử tế”. Các doanh nghiệp nói về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì đóng gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, phía sau những lời lẽ nghe có vẻ nhẹ nhàng và thời thượng ấy lại ẩn giấu những thân thể và tâm hồn đã kiệt sức từ lâu. Ăn một mình, thay vì là một thứ tự do, thì giống với một hiện thực mà người ta buộc phải tập làm quen hơn. Đó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện tại hắt xuống — con người thậm chí bị tước đi cả khoảng dư để thong thả dùng một bữa cơm cùng người khác. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy biết chăm sóc bản thân”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thực sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc mình” thì lại bị âm thầm đẩy trở lại cho từng cá nhân. Điều mà người kiệt sức níu lấy không phải là một khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng chẳng phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô vang “xin hãy yêu lấy chính mình” ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi quản lý bản thân hay không. Chính nghịch lý ấy khiến tôi luôn cảm thấy không thoải mái.

Là một họa sĩ Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa cảm giác không thoải mái đó thành một khung hình về bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc tùng trên bình phong truyền thống, cũng không phải mâm cơm thịnh soạn biểu trưng cho sự đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy chiếc thùng chuyển phát của bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với tô mì tương đen và đĩa thịt chiên sốt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo jeogori hanbok gọn gàng, tinh tế, nhưng dáng ngồi lại chẳng hề đoan trang. Cô ngả người tựa xuống sàn, một chân thoải mái duỗi ra, mắt lơ đãng dừng lại trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Hình ảnh này cách rất xa “khung cảnh chữa lành” mà chúng ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng, gương mặt thực sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện ra đúng vào những khoảnh khắc có phần tơi tả, có phần buông lỏng, thậm chí hơi mất trật tự như thế. Đây không phải một mâm cơm cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng tặng cho chính mình. Tác phẩm “Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo” chính là đưa cái “tôi” ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của khung hình.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng giao hàng. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi ra gần như không che đậy tính tạm bợ và tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như những thùng bìa gợn sóng hôm nay còn chất ở cửa, mai đã bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp chắp vá. Tăng ca xong trở về nhà, vừa lo lắng cho buổi sớm ngày mai vừa vội vã nuốt xuống bữa ăn khuya; đó không phải mâm cơm được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là chọn lựa trực tiếp nhất để cố chống đỡ một cơ thể mệt nhoài. Màu tương đen đậm đặc của mì tương đen, lớp dầu bóng loáng nổi lên trên mặt thịt chiên sốt chua ngọt, đều cách rất xa những đức tính được tôn vinh lặp đi lặp lại như “khỏe mạnh”, “chừng mực”. Nhưng dù vậy, bữa ăn ấy vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thật, nó giúp người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn đang duy trì một cảm giác tồn tại ở mức tối thiểu nào đó trong sự mệt mỏi ngày này qua ngày khác. Những video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng giống một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy yếu ớt nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và tử tế, mà là cuối cùng cũng có được một khoảng trống tinh thần trong giây lát — không phải phán xét, không phải đáp lời, cũng không phải tiếp tục cố gượng.

Còn “mâm cơm hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở cảnh bữa tối cả gia đình quây quần bên nhau. Và ở trung tâm mâm cơm đó thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp thêm món, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi lại chia từng phần thức ăn cho những người trong nhà có khẩu vị khác nhau. Sự lao nhọc ấy luôn được gắn cho cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức tính “hy sinh”. Thế nhưng, công sức đó gần như chưa bao giờ thực sự được đền đáp. Không ai dành ra thời gian nghỉ ngơi thay cho bà, cũng không ai chia sẻ gánh nặng lao động nội trợ cùng bà. Tôi ghét kiểu mặc nhiên chấp nhận mà không một ai chịu trách nhiệm ấy. Vì thế, trong “Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo”, người phụ nữ này không còn bị định danh là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã trụ qua ngày hôm nay, một mình đối diện với mâm cơm hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn phụ thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà phụ thuộc vào việc quãng thời gian đó cuối cùng có tồn tại chỉ vì bản thân mình hay không. Dẫu ngắn ngủi, dẫu nhỏ nhoi, chỉ cần khoảnh khắc ấy thực sự thuộc về mình, thì nó đã đủ quý giá.

Và từ “Naesoong” trong tiêu đề lại lặng lẽ lật ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn quản lý bản thân bằng giọng điệu kiềm chế và dáng vẻ đoan chính. Khi ăn chung với mọi người, cô sẽ cười nói một câu “tôi ăn no rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công sở, cô cũng luôn giữ vẻ bận rộn mà vững vàng, mệt mỏi mà tử tế. Thế nhưng, khi cánh cửa phòng đã khép lại, chỉ còn lại một mình cô, thì những ham muốn và sở thích bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có cơ hội hiện nguyên hình. Cô dốc nước sốt chua ngọt lên khắp đĩa thịt chiên không chút do dự, vét sạch đến từng chút tương đen cuối cùng ở đáy tô. Dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với sự “dịu dàng đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn coi sự lệch chuẩn đó là một thất thái khó nói ra. Ngược lại, tôi vẫn luôn tin rằng ham muốn của con người chính là hiện ra chân thật nhất, cảm động nhất ở những kẽ hở như vậy. Trong “Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo”, thứ bị bóc đi chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ, còn thứ lộ ra là một bản ngã chân thật và đang đói. Cái “hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không một vết xước, không chỗ nào để bắt lỗi, mà là sau khi tạm thời thoát khỏi tầm mắt của người khác, con người cuối cùng cũng có thể nói thầm với chính mình một câu — “hôm nay cũng đã trụ được rồi.” Giành lại một quyền nhỏ bé nhưng chân thật như thế, chính là câu hỏi mà mâm cơm này đặt ra, và cũng là nơi mà tác phẩm này thực sự muốn chạm đến.

Họa sĩ Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học Cơ sở Nghệ thuật Sunhwa và Trường Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, theo học chuyên sâu tại Khoa Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn tất chương trình tiến sĩ tại trường sau đại học của trường này. Cô được biết đến rộng rãi với “loạt tranh Naesoong” mô tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa mang tính châm biếm để nắm bắt tinh tế những thớ mô đời sống và các tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để phản hồi hiện thực xã hội và tâm trạng thời đại. Cô từng hoạt động với vai trò “chị búi tóc” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” (phiên âm) của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của Thành phố Seoul và tổ chức Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua các triển lãm liên tục trong và ngoài nước, tiếp tục mở rộng biên giới biểu đạt cũng như khả năng lan truyền của hội họa Hàn Quốc trong bối cảnh đương đại.