Weekly Chosun | Họa sĩ Kim Hyun Jung, người giảng về lăng tẩm vương triều tại Chosun Talk

“Nhắc đến lăng tẩm vương triều thì quý vị nghĩ đến gì? Tôi thì nghĩ ngay đến mấy món ăn, như sườn nướng Taereung hay thịt bò xào Gwangneung.” Ngay cả vào dịp cúng tế cũng không thể giết bò. Ngày làm lễ tế ở lăng vua gần như là ngày duy nhất có thể ăn thịt bò. Vì thế mới có món thịt bò gắn sau tên của lăng.”

Tối ngày 5 tháng 12 vừa qua, 7 giờ, tại Trung tâm Giáo dục Thường xuyên Nowon ở quận Nowon, Seoul, khán phòng đã chật kín khán giả. Họa sĩ Kim Hyun Jung (29 tuổi) vừa bắt đầu buổi giảng. Chủ đề là 'Cuộc dạo bước qua lăng tẩm vương triều Joseon của họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung'. Khoác lên mình bộ hanbok lộng lẫy, nữ họa sĩ tiếp tục phần thuyết giải về lăng tẩm vương triều bằng một giọng điệu chỉ nghe thôi đã thấy vui. Cách cô thuyết giải nhẹ nhàng, tỉ mỉ như đang nói với những người thân quen cho thấy đây không phải lần đầu hay lần thứ hai cô làm việc này.

Nữ họa sĩ Kim là họa sĩ được gọi là 'nóng' nhất. Vượt ra khỏi giới hội họa Hàn Quốc, điều đó cũng đúng khi nhìn trong nhóm các họa sĩ trẻ. Tháng 4 vừa qua, cô còn có tên trong danh sách '30 nhân vật dưới 30 tuổi có ảnh hưởng ở châu Á (30 Under 30 2017 Asia)' do Forbes công bố. Điểm mạnh đặc biệt của nữ họa sĩ Kim là cô đã tạo được phong cách vẽ của riêng mình khi hoạt động chưa đầy 5 năm. Đó là loạt tranh 'Naesoong'. Trong đó có một khung cảnh: một phụ nữ trẻ mặc hanbok ngồi thu lu ăn mì gói, ở cuối tầm mắt cô là chiếc túi Louis Vuitton. Trên chiếc túi, một cốc cà phê mang đi đang chực chờ rơi. Cà phê trong đó vừa mới tràn ra. Cô đã nắm bắt một cách đầy hấp dẫn những khung cảnh chẳng hề xa lạ với bất cứ người phụ nữ Hàn Quốc trẻ nào. Nó có mạch liên hệ với tiểu thuyết 'Kim Ji-young, sinh năm 1982'. Khác biệt là nó được biểu đạt một cách sang trọng bằng cái nhìn chủ thể của người phụ nữ. “Cốt lõi của Naesoong là cái nhìn. Naesoong chẳng phải là thứ người ta làm ra vì muốn được người khác nhìn mình đẹp hay sao. Khi triển lãm ở nước ngoài, tôi đã thử dịch từ 'Naesoong'. Toàn chỉ có những từ mang sắc thái không hay. Giờ thì tôi giới thiệu nó là 'tranh phong tục của những người phụ nữ Seoul thế kỷ 21'.”

Tác phẩm được hoàn thành qua nhiều quá trình. Trước tiên là tưởng tượng ra bố cục. Tác giả trực tiếp tái hiện bức tranh đã hình dung thành hình ảnh thật rồi chụp ảnh. Nhìn tấm ảnh đó mà vẽ phác thảo. Theo lối cắt dán giấy hanji, tất cả những gì làm nên nhân vật đều được tạo từ phần tro còn lại sau khi cháy. Cô cho rằng để biểu đạt chiếc váy thì không gì bằng mực nho.

Dấu ấn thương hiệu của nữ họa sĩ Kim là những bộ hanbok xinh đẹp. Những người phụ nữ trong tác phẩm đều mặc hanbok. Bản thân tác giả, dù là triển lãm hay buổi giảng, cũng xuất hiện trong trang phục hanbok. Hôm đó cô cũng mặc chiếc váy ghép những mảnh lụa lại với nhau như lối patchwork. Đó là tác phẩm của nhà thiết kế Park Sul-nyeo. “Tôi thích hanbok từ nhỏ. Khi đi mua quần áo để dự cưới họ hàng, tôi còn đến mức xin mua hanbok rồi mặc đi khắp nơi. Trong lĩnh vực thiết kế hanbok có rất nhiều cô giáo thiết kế đáng kính. Tôi thích mặc hanbok của cô Choi Yi-yeong, cô Kim Yeong-jin hay cô Park Sul-nyeo.”

Nữ họa sĩ Kim học chuyên ngành hội họa phương Đông và quản trị kinh doanh tại Đại học Quốc gia Seoul. Đây là trường hợp một sinh viên mỹ thuật học song ngành quản trị kinh doanh. “Tôi học thử lớp quản trị kinh doanh thì thấy quá thú vị. Vốn dĩ khi vào quán cà phê, tôi tò mò về doanh thu hay tốc độ luân chuyển khách hơn là về cách họ bày biện. Việc chọn quản trị kinh doanh cũng vì nỗi bất an về tương lai của tôi. Người ta nói 'họa sĩ thì nghèo', tôi muốn biết có thật như vậy không.” Cô bảo rằng học quản trị kinh doanh, điều cô học được hóa ra lại là 'tính gan góc không chịu bỏ'. “Lớp học quá khó. 'Mình phải thử nghe giảng ở hàng đầu xem sao', tôi đến sớm 10 phút mà vẫn là chỗ trên cùng. Cuối cùng phải đến trước một tiếng mới ngồi được hàng đầu. Tôi nhận ra rằng học như thế thì làm gì cũng sẽ thành công.”

Cô cần có sự chắc chắn về việc có tiếp tục đi con đường của một họa sĩ hay không. Nữ họa sĩ Kim đã tìm đến các họa sĩ bậc anh chị. “Tôi tìm đến những họa sĩ nổi tiếng. 'Anh chị kiếm được bao nhiêu? Họa sĩ có thật là đói không?' Tôi còn đến cả những buổi gặp mặt của giới họa sĩ để hỏi. Hóa ra có khá nhiều người thoải mái về kinh tế. Thời điểm tôi nghĩ hãy nghiêm túc đặt cả cuộc đời mình vào đây là năm thứ tư đại học. Một ngày nọ, giáo sư Jo In-ho của Đại học Sư phạm Quốc gia Hàn Quốc hỏi tôi thế này: 'Em từng vẽ như một người đi làm công ty chưa?' Nghĩ lại thì tôi chưa từng đầu tư toàn bộ thời gian cho hội họa một cách chuyên cần như đi làm công ty. Từ lúc đó tôi mới chấn chỉnh lại.”

Giới nghệ thuật Hàn Quốc dưới mắt một tác giả chuyên nghiệp 5 năm tuổi nghề thì thế nào? “Trước khi bước ra sân, tôi đã nghĩ thế này: 'Sao người ta không mua tranh? Sao người ta không quan tâm đến mỹ thuật?' Ra rồi mới thấy không phải vậy. Người ta muốn biết về mỹ thuật nhưng lại cảm thấy có rào cản. Tôi quyết tâm rằng thay vì mong phòng tranh biết đến mình, mình phải đến với khán giả trước.”

Triển lãm cá nhân 'Công viên giải trí Naesoong' mở vào tháng 4 năm ngoái là kết quả của thử nghiệm đó. Không chỉ đơn thuần treo tranh lên, cô còn trang trí thành một không gian thích hợp để đến chơi. Kết quả là thành công vang dội. Khách phải xếp hàng để vào xem. Hơn 67.000 người đã đến. Phía sau đó là 'sức mạnh của tập thể'. Đó là 'Kim Hyun Jung Art Center'. “Ban đầu tôi làm một mình, nhưng những lời đề nghị hợp tác từ doanh nghiệp ngày càng nhiều. Một mình thì không đủ sức. Khoảng 10 nhân viên, mỗi người học một chuyên ngành khác nhau, làm việc theo nhóm. Đó vừa là một công ty thiết kế, vừa là một công ty nhân vật. Khi có lời mời giảng như lần này, cả nhóm cùng chuẩn bị. Nhìn một cách nào đó thì tôi chỉ là người đại diện phát ngôn cuối cùng cho thành quả ấy. Công ty cũng đóng vai trò công ty quản lý của họa sĩ Kim Hyun Jung. Chúng tôi đang vận hành mạng xã hội trên 13 kênh. Công ty có một sứ mệnh: 'Mơ về một nền mỹ thuật hít thở cùng xã hội'. Về lâu dài, mục tiêu là trở thành 'JYP' hay 'SM Entertainment' của giới mỹ thuật. Học lịch sử mỹ thuật thì thấy một họa sĩ đơn lẻ không thể làm thay đổi lịch sử. Phải có một tập thể cùng mơ về một hướng. Trong công ty cũng đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm. Chỉ quản lý riêng Kim Hyun Jung thì thật tiếc. Phát hiện cả những họa sĩ giỏi khác là mục tiêu lâu dài.”

Gặp nữ họa sĩ Kim rồi, tôi như hiểu được vì sao cô được gọi là 'thần tượng của hội họa Hàn Quốc'. Cô biết chính xác điểm mạnh của mình là gì và có thể thương phẩm hóa nó đến với công chúng như thế nào. Và người như cô đã gặp 'lăng tẩm vương triều'. Duyên cớ là dự án 'Vành đai văn hóa lăng tẩm vương triều Joseon' (sau đây gọi là Vành đai lăng tẩm).

Lăng tẩm vương triều Joseon – nơi cho thấy sự hợp nhất của tự nhiên và vũ trụ

Vành đai lăng tẩm là dự án do thành phố Guri, tỉnh Gyeonggi chủ trì, với sự tham gia của thành phố Namyangju, quận Nowon và quận Seongbuk. Dự án được mở từ năm 2016. Ngày 5 tháng 12 diễn ra tại Trung tâm Giáo dục Thường xuyên Nowon, ngày 9 tháng 12 tại Guri Art Hall. Bốn địa phương tham gia dự án Vành đai lăng tẩm bao gồm từ Geonwonneung của Thái Tổ Lee Seong-gye đến Yureung của Sunjong – vị hoàng đế cuối cùng của Đại Hàn Đế quốc. Tức là có thể thấy cả điểm đầu và điểm cuối của Joseon. Lăng tẩm vương triều Joseon được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới của UNESCO năm 2009, chủ yếu vì ba lý do: cho thấy một truyền thống tang lễ độc đáo là sự thống nhất với tự nhiên và vũ trụ; cho thấy một giai đoạn quan trọng trong sự phát triển của mộ phần ở Hàn Quốc và Đông Á; và liên quan trực tiếp đến truyền thống đang sống của việc tế lễ thông qua những nghi thức đã được chuẩn hóa. Việc toàn bộ 42 ngôi lăng đều được bảo tồn nguyên vẹn cũng đóng vai trò lớn. Trong 42 ngôi lăng, có 2 ngôi ở Bắc Triều Tiên: Jereung (齊陵) của Thần Ý Cao hoàng hậu – vương phi đầu tiên của Thái Tổ – và Hureung (厚陵) của Định An vương hậu – vương phi của Jeongjong. Trong 40 ngôi còn lại, 9 ngôi nằm ở thành phố Guri. Đó là Donggureung. Nơi đây có Geonwonneung của Thái Tổ, Hyeonneung của Munjong, Mongneung của Seonjo, Wonneung của Yeongjo, Sungneung của Hyeonjong và Minh Thánh hoàng hậu, Hyeneung của Gyeongjong, Gyeongneung của Heonjong, Hwireung của Trang Liệt vương hậu – kế phi của Injo, và Sureung của Munjo được truy tôn.

Đặc trưng riêng của lăng tẩm vương triều Joseon là gì? Đây là lời giải thích của nhà Đông phương học Jo Yong-heon. “So với lăng tẩm vương triều trên thế giới thì trước hết là trạng thái bảo tồn tốt. Vị trí cũng tốt. Phong thủy là tôn giáo của Joseon. Các nhà địa lý do vương thất thuê đã chọn đất. Đó là lý do lăng vua nằm ở những minh đường đủ cả thanh long, bạch hổ, chu tước và huyền vũ.”

Nếu cung điện là cuộc sống của cõi dương, thì lăng tẩm vương triều là cuộc sống sau khi chết. Suốt 500 năm, những người cầm quyền cao nhất của Joseon hẳn đã nhìn vào lăng tẩm mà khắc sâu tính hữu hạn và sự vô thường của quyền lực. Đó là lý do phải đi xem không chỉ cung điện mà cả Jongmyo và lăng tẩm vương triều thì mới thấy được trọn vẹn đường nét bóng hình của lịch sử. Người viết bài này thường lui tới những lăng tẩm vương triều ở ngoại ô Seoul. Ngày 18 tháng 11 vừa qua, tôi đã đến Jangneung ở Gimpo. Dù bị bao quanh bởi sân golf và quán sườn nướng, đó vẫn là ngôi lăng còn sống động nét hấp dẫn cổ nhã (古雅) đặc trưng. Lăng tẩm vương triều cũng rất được du khách nước ngoài yêu thích. Đến mức 'tour vương triều' từng thành trào lưu trong giới 'rekijo (歷女)' ở Nhật Bản. Rekijo là từ ghép giữa chữ lịch (歷) của lịch sử và chữ nữ (女). 'Người quan tâm nhiều đến lịch sử…

Buổi giảng về lăng tẩm vương triều của họa sĩ Kim Hyun Jung đã tiếp tục vượt quá cả thời gian dự kiến. Có lẽ vì đó là phần thuyết giải từ góc nhìn của một nghệ sĩ chứ không phải nhà sử học, nên nó mới mẻ và lôi cuốn. Mức độ tập trung của khán giả cũng cao. Nữ họa sĩ Kim nói: “Chuẩn bị buổi giảng về lăng tẩm vương triều, tôi cảm thấy tự hào về lịch sử”. “'Không một ngôi lăng nào bị đào trộm mà tất cả đều được bảo tồn, vậy là chúng ta đã quý trọng và giữ gìn lịch sử của mình', tôi muốn đóng vai trò chất trung gian dẫn dắt sự quan tâm đến lăng tẩm vương triều. Chẳng phải chỉ khi tự mình quý trọng thì mới có thể đường hoàng giới thiệu với người nước ngoài hay sao.”

Người viết — Reporter Ha Ju-hui