Baidu Baijiahao | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Naesoong — Tuổi trẻ không nằm ở tuổi tác mà ở phương hướng

Lời về tác phẩm: quan điểm cá nhân, chỉ mang tính tham khảo

Ở ngã tư trên đường đi làm, tôi thường gặp những chiếc mô tô cỡ lớn. Mũ bảo hiểm, áo khoác da, tiếng gầm trầm đục của ống xả – những yếu tố ấy luôn khiến người ta vô thức liên tưởng đến hình ảnh một người đàn ông trẻ. Nhưng khi ánh mắt thật sự dừng lại trên người lái, thì ngồi trên xe lại thường là người trung niên tuổi năm mươi, sáu mươi.

Vì sao con người, khi đã không còn trẻ, lại đi tìm đến một phương tiện trông nặng nề, nguy hiểm, thậm chí có phần không còn hợp thời như vậy? Có lẽ vì thời trẻ họ không có thời gian, cũng không có tiền, không thể thật sự nắm giấc mơ trong tay; phải đến hôm nay mới cuối cùng có đủ khả năng nhặt lại khát khao từng bị thực tại hoãn lại hết lần này đến lần khác. Theo thống kê, nhóm khách hàng chính của những chiếc mô tô cỡ lớn có tiếng ống xả trầm dày, đặc biệt là Harley-Davidson, lại chính là những người khoảng năm mươi tuổi. Như thể những giấc mơ từng bị gác lại, cuối cùng cũng khởi động lại trong nhà xe của tuổi năm sáu mươi – muộn màng, nhưng nghiêm túc.

Chúng ta vẫn quen coi “giấc mơ” là đặc quyền của thời tuổi trẻ, rất ít ai nghiêm túc hỏi một người năm sáu mươi tuổi sắp về hưu rằng: anh còn muốn làm gì? Anh còn nguyện vọng nào chưa thực hiện? Nhưng trong thời đại mà “đời người trăm tuổi” đang dần thành hiện thực, những người đi đến gần sáu mươi lại thường bị đẩy trở lại với suy nghĩ, vì nửa sau của cuộc đời đang mở ra: bốn mươi năm tiếp theo, tôi sẽ sống bằng gì? Và nên đi về đâu?

Chính từ câu hỏi đó, tôi đã vẽ 《Naesoong: Cầu vồng của bạn đang ở đâu?》. Tôi muốn đặt một “cô nàng Naesoong” mặc hanbok, bề ngoài đoan trang, vào chính giữa thế giới, để bên dưới cái vẻ ngoan ngoãn, tiết chế ấy, cô trở thành một “đứa trẻ trưởng thành” biết hưởng thụ tiếng gầm của động cơ, khát khao tốc độ và tự do.

Giữa khung tranh, một người phụ nữ mặc áo jeogori ngắn màu đỏ đang ngồi trên một chiếc mô tô khổng lồ. Sắc đỏ tươi gợi nhớ cô dâu trong lễ cưới truyền thống gần như áp lên toàn bộ mặt tranh, như một khối lửa cháy nóng rực và ngang ngược. Bên dưới cô là thân xe màu đen ánh lên thứ kim loại lạnh lẽo, nặng nề, rắn chắc, lại mang một cảm giác sức mạnh không thể bỏ qua. Sắc xám của tà váy bán trong suốt cùng màu be của chiếc túi da từ từ trải ra ở giữa, đẩy sự xung đột giữa bộ trang phục truyền thống tĩnh tại và nền văn minh máy móc đầy cảm giác tốc độ lên trạng thái rõ rệt nhất. Thế giới hanbok vốn thuộc về sự tĩnh lặng, tiết chế, lễ nghi và trật tự, giờ đây lại đứng vững vàng trên một động cơ đang gầm rú, như đang chao đảo, mà cũng như đang thức tỉnh.

Và khoảng nền trắng để trống lớn trong tranh không chỉ đơn thuần là không gian “bỏ trống”. Chỉ cần người xem đưa mắt dịch nhẹ sang chiếc gương chiếu hậu của xe, sẽ thấy trong gương đang lấp lánh cảnh đêm đèn đuốc rực rỡ. Khoảng trống đặc trưng của hội họa phương Đông không dừng lại trên mặt giấy, mà qua chiếc gương nhỏ ấy đã vươn ra cảnh đêm thành phố. Những toà nhà, đèn xe và đường phố bị nén trong khung hình chữ nhật chật hẹp ấy gợi ra cả một đô thị hiện đại ồn ào không ngớt ở bên ngoài khung tranh. Thế là tờ giấy trắng tưởng như tĩnh mịch dần được trí tưởng tượng của người xem lấp đầy; tiếng ồn, ánh đèn và tốc độ của thành phố hiện đại cũng đang lặng lẽ tràn vào tranh qua “ô cửa trong gương” nhỏ bé ấy.

Vẻ mặt của người phụ nữ, đúng như tựa đề đã viết, mang một ý vị “Naesoong”. Cô hơi nghiêng đầu, như thoáng nhìn ra sau một cách vô tình, trong ánh mắt ấy đồng thời ẩn chứa sự e dè, dò xét, thách thức, và một chút căng thẳng như sợ bị người khác nhìn thấu. Nhưng chiếc mô tô cô đang cưỡi lại treo một biển số ghi “SHY GIRL”. Cô vừa tự gọi mình là “cô gái e dè”, lại vừa không chút do dự ngồi lên một cỗ máy khổng lồ ồn ào, mạnh mẽ, đầy ý nghĩa biểu trưng cho nam tính. Chính sự tương phản đó tạo nên chỗ mạnh nhất của tác phẩm. Nó có một chút hóm hỉnh, cũng có một chút châm biếm, nhẹ nhàng chọc vỡ cái dáng vẻ quen thuộc nơi người Hàn Quốc: bề ngoài đoan trang tiết chế, mà bên trong luôn ngấm ngầm khát khao bước qua giới hạn một cách bạo gan.

Ở đây, Harley-Davidson không chỉ là một phương tiện giao thông. Nó là thương hiệu được xem là “Lovemark” trên phạm vi toàn cầu, là một tồn tại gần như mang tính cảm xúc trong lòng nhiều người. Với không ít người trung niên, nó vừa là biểu tượng của tuổi trẻ, vừa là tưởng tượng lãng mạn mãi chưa thể hoàn thành. Thời còn trẻ, học phí, tiền thuê nhà, chi phí giáo dục cho con, các khoản chi của gia đình cứ từng lớp đè lên; những thứ “chỉ dành cho bản thân mình” luôn là thứ bị bỏ đi trước nhất, bị hoãn lại, bị âm thầm thu dọn. Những ham muốn bị thân phận, trách nhiệm và thực tại đè nén thật lâu, đến tuổi gần về hưu lại ngóc đầu lên, lại gầm vang trở lại. Tôi muốn so tiếng gọi muộn màng ấy với “cầu vồng”. Cầu vồng luôn hiện ra ngắn ngủi sau mưa, sáng rực, nhưng không thể thật sự nắm bắt; nó xuất hiện trong khoảnh khắc, rồi lặng lẽ biến mất. Hồi nhỏ, hầu như ai cũng từng đuổi theo cầu vồng, tưởng rằng chỉ cần chạy đủ nhanh là sẽ đến được nơi nó treo lơ lửng. Nhưng khi lớn lên, chúng ta lại thường vùi vầng cầu vồng ấy vào trong mây mù của thực tại, giả vờ như mình đã không còn cần đến nó từ lâu. Cho đến khi cuộc đời đi tới một khúc quanh nào đó, nó lại bất chợt hiện ra, như một tiếng gọi nhẹ vọng tới từ nơi rất xa, nhắc bạn rằng: bạn cũng từng có một phương hướng muốn lao tới.

Xã hội Hàn Quốc, dù đối diện với người trẻ hay người trung niên, dường như đều đưa ra những yêu cầu mâu thuẫn với nhau. Một mặt nó nói với những người mười mấy, hai mươi mấy tuổi: “Em phải có giấc mơ.” Mặt khác lại không ngừng thúc: “Em phải nhìn rõ thực tế.” Việc làm, lý lịch, mua nhà, công việc ổn định, lựa chọn hợp lý, con đường đàng hoàng – khi một người bắt đầu tính toán những điều đó, cái gọi là “cầu vồng” cũng từng chút một thu mình lại, cuối cùng như một hình vẽ bị gấp vào một góc bản lý lịch, nhẹ đến gần như chẳng đáng nhắc tới. Trong một thời đại mà ngay cả việc nói về giấc mơ cũng trở nên xa xỉ, chúng ta học cách trưởng thành quá sớm, và cũng mất đi sự tùy ý quá sớm.

Trong khi đó, thế hệ cha mẹ cũng đã bất giác đi tới ngưỡng về hưu. Phải đến khi sắp trả lại tấm danh thiếp, rời khỏi chức vụ, kết thúc một vai trò xã hội đã đóng trong thời gian dài, họ mới cuối cùng có cơ hội tự chất vấn lại mình: ngoài công ty, ngoài chức danh, ngoài thân phận “cha mẹ của ai đó”, tôi thật ra là ai? Tôi từng thích điều gì? Tôi từng thật sự hướng về điều gì? Tôi đã để lại điều gì ở một nơi quá xa xưa? Đối diện những câu tự vấn muộn màng ấy, tôi thử chồng hình ảnh một “SHY GIRL” mặc hanbok mà cưỡi mô tô hạng nặng lên trên cái bóng của người trung niên đang quay đầu nhìn lại cuộc đời mình.

Tựa đề 《Naesoong: Cầu vồng của bạn đang ở đâu?》 bản thân nó đã là một câu hỏi trực tiếp đặt ra cho người xem. Những khán giả mười mấy tuổi đứng trước bức tranh này có lẽ sẽ bị chiếc mô tô khổng lồ thu hút trước, chứ không đọc vẻ mặt người phụ nữ trước. Trong lòng họ có lẽ sẽ trào lên một rung động rất trực tiếp: tôi cũng muốn cưỡi thử một lần, tôi cũng muốn thử lao đi như thế. Còn những khán giả năm sáu mươi tuổi có lẽ sẽ không để ý trước đến dòng chữ tiếng Anh trên biển số, mà lại cảm thấy một rung động vừa lạ vừa quen trong cái dáng điệu hơi lúng túng, nghiêng người quay lại nhìn của cô. Đó có lẽ là sự tinh nghịch cất trong lòng từ nhiều năm trước, là một xung động đã bị cuộc sống mài nhẵn từ lâu, là cảm giác tốc độ mà cơ thể từng thật sự ghi nhớ khi tuổi trẻ lao vút trên con đường thẳng tắp. Vì vậy, bức tranh này không nhằm phân chia các thế hệ, mà thử đặt sự bất an của những thế hệ khác nhau vào cùng một mặt tranh. Những người trẻ đang hoang mang về tương lai, và những người trung niên cũng mịt mờ về phần đời còn lại, cuối cùng đều được dẫn về cùng một câu hỏi: tôi bây giờ, rốt cuộc đang tiến về điều gì? Và tôi rốt cuộc đang chạy vì điều gì?

Điều tôi muốn nói qua tác phẩm này là: những trăn trở về giấc mơ chưa bao giờ chỉ thuộc về người mười mấy, hai mươi mấy tuổi. Sống trong thời đại trăm tuổi, đến ba mươi, năm mươi, thậm chí bảy mươi tuổi, chúng ta vẫn có quyền không ngừng tự hỏi: tôi thật sự muốn đi đâu? Và với những người đã bước vào tuổi trung niên, tôi càng muốn nhẹ nhàng nói một câu: cầu vồng của bạn có lẽ không đến quá muộn; có lẽ chính đến bây giờ nó mới cuối cùng hiện ra màu sắc thật sự. Cũng như chỉ sau khi mưa tạnh thì cầu vồng mới mọc lên; trong đời cũng có những con đường chỉ sau khi vượt qua bão tố mới cuối cùng nhìn rõ. Dẫu vầng cầu vồng ấy, trong mắt người khác, chỉ là một món đồ chơi trẻ con; dẫu tiếng ống xả gầm ấy, với người ngoài, chỉ là một cơn tùy ý đến muộn. Chỉ cần nó còn khiến tim bạn đập mạnh trở lại, chỉ cần nó còn khiến bạn trong một khoảnh khắc nào đó cảm nhận rõ rằng “tôi vẫn muốn tiếp tục tiến lên”, thì con đường bạn đang lao tới lúc này chính là cầu vồng của bạn.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học cơ sở Nghệ thuật Sunhwa, Trường Trung học phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, học chuyên sâu tại ngành Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và đã hoàn thành chương trình tiến sĩ tại cao học của trường. Cô được biết đến rộng rãi với <loạt tranh Naesoong> miêu tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa châm biếm để bắt lấy một cách tinh tế những thớ dệt của đời sống và các tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để đáp lại hiện thực xã hội và cảm xúc của thời đại. Cô từng hoạt động với vai trò “chị gái tóc vấn” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ hình ảnh của Thành phố Seoul và Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng xã hội, và thông qua các triển lãm liên tục trong và ngoài nước, tiếp tục mở rộng biên giới biểu đạt cũng như khả năng truyền bá của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — Kim Hyun-jung (original self-credit: "韩国画家金炫廷 [Source: 金炫廷艺术中心/Kim Hyun-jung Art Center]" — no separate reporter byline) / 幸运小小番茄 (Baijiahao posting account)