China Entertainment | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Vẻ đẹp nội tâm – Sự nghỉ ngơi hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay vẫn không ngừng lặp lại một triết lý sống: “Dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho tốt, sống cho tốt.” Các doanh nghiệp nói về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì đóng gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, phía sau những ngôn từ trông nhẹ nhõm và thời thượng ấy lại ẩn chứa một thân thể và một tâm hồn đã mỏi mệt từ lâu. Ăn một mình, thay vì nói đó là một sự tự do, có lẽ đúng hơn là một thực tại bị buộc phải tập làm quen. Đó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay phủ xuống, khi người ta thậm chí bị tước cả chút khoảng trống để ung dung dùng một bữa cơm cùng người khác. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách chăm sóc bản thân”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc mình” thì lại bị âm thầm đẩy trở lại cho cá nhân. Điều mà người kiệt sức níu lấy không phải là một khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng không phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô vang “hãy yêu lấy chính mình” ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi tự quản lý mình hay không. Chính sự nghịch lý ấy luôn khiến tôi cảm thấy bất an.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa sự bất an ấy thành một bức tranh về một bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc rượu trên bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc bàn ăn thịnh soạn biểu trưng cho sự đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy chiếc thùng chuyển phát của bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo jeogori hanbok tươm tất và thanh nhã, nhưng dáng ngồi lại chẳng đoan trang. Cô ngả người ngồi nghiêng trên sàn, một chân thoải mái duỗi ra, mắt lơ đãng dừng lại trên những video ngắn đang phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách rất xa “bức tranh chữa lành” mà chúng ta quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng gương mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện lên đúng vào những khoảnh khắc có chút tơi tả, có chút buông lỏng, thậm chí hơi mất trật tự như thế. Đây không phải chiếc bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》 chính là đưa cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của mặt tranh.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng chuyển phát kia. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi bày gần như không che giấu tính tạm bợ và tính tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như những thùng bìa sóng hôm nay chất ở cửa, mai sẽ bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp chữa cháy nào đó. Tăng ca xong trở về nhà, vừa lo lắng cho sáng sớm ngày mai vừa vội vã nuốt xuống bữa khuya; đó không phải chiếc bàn ăn được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để gắng chống đỡ cái thân thể mỏi mệt. Thứ nước tương đen đậm của mì tương đen, lớp dầu sáng bóng nổi lên trên bề mặt thịt chua ngọt, cách rất xa những đức hạnh được tôn vinh lặp đi lặp lại như “khỏe mạnh”, “tiết chế”. Nhưng dù vậy, bữa ăn này vẫn là một nghi lễ nhỏ bé mà chân thật, nó khiến người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn đang duy trì một cảm giác hiện hữu tối thiểu nào đó trong sự mỏi mệt ngày này qua ngày khác. Những video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ nhưng không ngừng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa vị ngon và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là sự tinh tế và thể diện, mà là cuối cùng cũng có được một khoảnh trống tinh thần: không cần phán xét, không cần đáp lời, cũng không cần tiếp tục tỏ ra mạnh mẽ.

Còn “chiếc bàn ăn hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở cảnh bữa cơm chiều cả gia đình quây quần. Và ở trung tâm chiếc bàn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng thêm món, hâm lại những món ăn kèm đã nguội, rồi chia riêng thức ăn cho từng người trong gia đình có khẩu vị khác nhau. Sự lao nhọc như vậy luôn được khoác lên cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự nhọc nhằn ấy hầu như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai dành ra thời gian nghỉ ngơi thay bà, cũng không ai chia sẻ bớt khối lượng việc nhà cho bà. Tôi chán ghét sự mặc nhận mà không ai chịu trách nhiệm ấy. Vì thế, trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, người phụ nữ này không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã gắng gượng qua ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc khoảng thời gian ấy cuối cùng có tồn tại chỉ vì chính mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù nhỏ bé không đáng kể, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình thì nó đã đủ quý giá.

Còn chữ “Naesoong” trong tiêu đề lại lặng lẽ lật ngược cảnh tượng này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn quản lý bản thân bằng giọng điệu tiết chế và dáng vẻ đoan chính. Khi họp mặt ăn uống, cô sẽ cười nói một câu “Tôi ăn no rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công ty, cô cũng luôn giữ vẻ bận rộn mà vẫn điềm đạm, mỏi mệt mà vẫn thể diện. Thế nhưng, khi cánh cửa phòng đóng lại, chỉ còn một mình cô, thì những ham muốn và sở thích ăn uống bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có dịp hiện ra đúng diện mạo thật. Cô dốc nước sốt chua ngọt lên đầy thịt chua ngọt không chút do dự, vét sạch tỉ mỉ cả chút tương đen cuối cùng ở đáy bát. Dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với cái “ôn hòa đoan trang” mà xã hội kỳ vọng. Nhưng tôi không muốn xem sự lệch chuẩn này như một thất thái khó nói ra. Trái lại, tôi vẫn luôn tin rằng ham muốn của con người lại hiện ra chân thật nhất, lay động nhất đúng trong những khe nứt như thế. Trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, thứ bị bóc đi chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ, còn thứ hiện ra là một bản ngã chân thật và đang đói. Cái “hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không một vết xước, không chỗ nào đáng chê, mà là sau khi con người tạm thời rời khỏi ánh mắt của người khác, cuối cùng cũng có thể nhẹ giọng nói với chính mình câu ấy: “Hôm nay cũng đã gắng qua được rồi.” Giành lại một quyền nhỏ bé mà chân thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc bàn ăn này đặt ra, và cũng là nơi mà tác phẩm này thật sự muốn đi tới.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Trung tâm Nghệ thuật Kim Hyun Jung)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trung học và Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, học chuyên sâu tại ngành Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại cao học của trường này. Cô được biết đến rộng rãi với 《loạt tác phẩm Naesoong》 miêu tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa trào phúng để bắt lấy một cách tinh tế thớ vải đời sống và những tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để đáp lại hiện thực xã hội và tâm trạng thời đại. Cô từng hoạt động với vai “chị gái búi tóc” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” (phiên âm) của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của thành phố Seoul và Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua những triển lãm liên tục trong và ngoài nước, tiếp tục mở rộng ranh giới biểu đạt cùng khả năng lan truyền của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — sxy (presumed upload/editing account code; real name unknown)