EDN China | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Naesoong — Phút nghỉ hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay vẫn không ngừng rao giảng một triết lý sống — “dù chỉ có một mình, cũng phải ăn cho đàng hoàng, sống cho đàng hoàng”. Doanh nghiệp bàn về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, ẩn sau những lời lẽ trông có vẻ nhẹ nhàng, thời thượng ấy lại là một thân thể và một tâm hồn đã mỏi mòn từ lâu. Ăn một mình, thay vì nói đó là một thứ tự do, có lẽ giống hơn với một thực tại mà người ta buộc phải tập làm quen. Nó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay đổ xuống — con người bị tước mất cả khoảng dư để ung dung dùng một bữa cùng người khác. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách chăm sóc bản thân”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thực sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc” ấy lại âm thầm bị đẩy trở về phía cá nhân. Thứ mà một người kiệt sức níu lấy không phải là khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng không phải một cuộc trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô vang “hãy yêu lấy chính mình” ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi tự quản lý hay không. Nghịch lý đó khiến tôi luôn cảm thấy bất an.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa sự bất an ấy thành một hình ảnh về bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc bàn ăn thịnh soạn tượng trưng cho đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy chiếc thùng chuyển phát bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen jajangmyeon và thịt chiên sốt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo jeogori của hanbok ngay ngắn, nhã nhặn, nhưng dáng ngồi lại chẳng đoan trang. Cô tựa nghiêng xuống sàn, một chân thoải mái duỗi ra, ánh mắt hờ hững dừng lại trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách rất xa “khung cảnh chữa lành” mà ta vẫn quen thấy trong các quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng, gương mặt thực sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện ra đúng trong những khoảnh khắc có phần tơi tả, có phần buông lơi, thậm chí hơi mất trật tự như thế. Đây không phải chiếc bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》 chính là việc đẩy cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của khung tranh.

Cốt lõi thật sự của bức tranh này là chiếc thùng chuyển phát. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi lộ gần như không che giấu tính tạm bợ và tính tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như chiếc thùng bìa gợn sóng hôm nay chất ở cửa, mai sẽ bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp chắp vá. Tăng ca xong về đến nhà, vừa lo lắng cho buổi sớm ngày mai, vừa vội vã nuốt xuống bữa ăn khuya; đó không phải chiếc bàn ăn được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để chống đỡ tấm thân rã rời. Nước tương đen đậm của jajangmyeon, lớp dầu bóng loáng ánh lên trên mặt thịt chiên sốt chua ngọt, cách rất xa những đức hạnh được tôn vinh mãi như “lành mạnh”, “chừng mực”. Nhưng dẫu vậy, bữa ăn ấy vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thật, nó giúp người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn đang duy trì được một mức tồn tại tối thiểu nào đó trong sự mỏi mòn ngày này qua ngày khác. Những đoạn video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là sự tinh tế và thể diện, mà là cuối cùng cũng có được một khoảnh khắc trống rỗng về tinh thần — không phải phán xét, không phải đáp lời, cũng không phải tiếp tục tỏ ra mạnh mẽ.

Còn “bàn ăn hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở cảnh cả gia đình quây quần dùng bữa tối. Và ở trung tâm chiếc bàn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà liên tục tiếp thêm thức ăn, hâm lại những món nguội, rồi chia riêng từng phần cho những thành viên có khẩu vị khác nhau. Sự lao nhọc như thế luôn được khoác lên cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự khó nhọc ấy gần như chưa bao giờ thực sự được đền đáp. Không ai dành ra thời gian nghỉ ngơi cho bà, cũng không ai chia sẻ sức nặng của việc nhà. Tôi chán ghét sự mặc nhận vô trách nhiệm đó. Vì vậy, trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, người phụ nữ này không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã chịu đựng xong ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc quãng thời gian ấy cuối cùng có chỉ tồn tại cho riêng mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù nhỏ bé không đáng kể, chỉ cần khoảnh khắc đó thực sự thuộc về mình, nó đã đủ quý giá.

Còn chữ “Naesoong” trong tiêu đề lại lặng lẽ lật ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn tự quản lý mình bằng giọng điệu tiết chế và dáng vẻ ngay ngắn. Khi đi ăn cùng mọi người, cô sẽ cười nói một câu “tôi ăn đủ rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công sở, cô cũng luôn giữ vẻ bận rộn mà điềm tĩnh, mỏi mòn mà vẫn thể diện. Thế nhưng, khi cánh cửa phòng khép lại, chỉ còn một mình cô, thì những ham muốn ăn uống và những sở thích bị kìm nén bấy lâu mới cuối cùng có cơ hội phơi ra diện mạo thật. Cô dốc nước sốt chua ngọt đầy lên món thịt chiên không chút do dự, vét sạch tỉ mỉ đến chút tương đen cuối cùng ở đáy bát. Dáng vẻ ấy hiển nhiên không khớp với sự “ôn nhu đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn xem sự chệch hướng ấy như một thất thái khó nói ra. Ngược lại, tôi vẫn luôn tin rằng ham muốn của con người lại chính trong những khe hở như vậy mà trở nên chân thật nhất, động lòng nhất. Trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, thứ bị bóc ra chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ, còn thứ lộ ra là một bản ngã chân thật và đang đói. Cái “hoàn hảo” ở đây không còn là một hình ảnh không tì vết, không thể bắt lỗi, mà là khi người ta tạm thời thoát khỏi ánh mắt của người khác, cuối cùng cũng có thể nhẹ giọng nói với chính mình câu này — “hôm nay cũng đã trụ được rồi”. Lấy lại một quyền nhỏ bé nhưng chân thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc bàn ăn này đặt ra, cũng là nơi tác phẩm này thực sự muốn chạm đến.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trung học Nghệ thuật Sunhwa và Trung học phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, theo học chuyên sâu tại ngành Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại cao học của trường. Chị được biết đến rộng rãi với 《loạt tác phẩm Naesoong》 miêu tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa châm biếm để bắt lấy một cách tinh tế những thớ sợi đời sống và những tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để đáp lại hiện thực xã hội và tâm trạng thời đại. Chị từng hoạt động với vai trò “chị gái búi tóc” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” (phiên âm) của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của thành phố Seoul và Hope Bridge. Những năm gần đây, chị cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng xã hội, và thông qua các triển lãm liên tục trong và ngoài nước, tiếp tục mở rộng biên giới biểu đạt cùng khả năng lan truyền của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.