Guancha.net | Chân dung Hàn Quốc của Kim Hyun Jung: Naesoong — Phút nghỉ hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc hiện nay vẫn không ngừng lặp lại một triết lý sống — “dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho tốt, sống cho tốt”. Doanh nghiệp bàn về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì đóng gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, ẩn sau những lời lẽ tưởng như nhẹ nhõm, thời thượng ấy lại là thân thể và tâm hồn đã mỏi mệt từ lâu. Ăn một mình, thay vì nói là một thứ tự do, có lẽ giống hơn với một hiện thực buộc phải tập làm quen. Đó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện tại đổ xuống — người ta thậm chí bị tước đi cả khoảng dư để thong thả cùng ai đó dùng một bữa cơm. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách chăm sóc bản thân”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc” lại bị âm thầm đẩy trở lại cho mỗi cá nhân. Điều mà người kiệt sức nắm lấy không phải là một khu nghỉ dưỡng đắt tiền, cũng không phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô to “hãy yêu lấy chính mình” ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất thành chuyện cá nhân có giỏi tự quản lý hay không. Sự nghịch lý như vậy luôn khiến tôi thấy không thoải mái.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa sự không thoải mái ấy thành một hình ảnh về một bữa ăn riêng tư. Không phải khung cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc bàn ăn thịnh soạn tượng trưng cho sự đoàn viên, mà là một người nữ lấy thùng giao hàng của bưu điện làm bàn ăn tạm, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo jeogori hanbok gọn gàng, tinh tế, nhưng dáng vẻ thì chẳng đoan trang. Cô ngồi tựa nghiêng xuống sàn, một chân thả duỗi tùy ý, ánh mắt lơ đãng dừng lại trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách rất xa những “bức tranh chữa lành” mà chúng ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng khuôn mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện ra đúng trong những khoảnh khắc hơi lôi thôi, hơi lỏng lẻo, thậm chí hơi mất trật tự như thế. Đây không phải chiếc bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》 chính là đẩy cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của mặt tranh.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng giao hàng. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy gần như phơi ra không chút che chắn tính tạm thời và tính tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như những thùng bìa sóng hôm nay chất ở cửa, hôm sau sẽ bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp tạm bợ nào đó. Làm thêm giờ xong về nhà, vừa lo lắng cho sáng sớm ngày mai vừa vội vã nuốt xuống bữa ăn khuya; đó không phải chiếc bàn ăn được chuẩn bị cẩn thận cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để cố chống đỡ một thân thể mỏi mệt. Thứ nước tương đen đậm của mì tương đen, lớp dầu bóng loáng ánh lên trên mặt thịt chua ngọt, cách rất xa những đức hạnh vẫn được tôn vinh lặp đi lặp lại như “khỏe mạnh”, “tiết chế”. Nhưng dù vậy, bữa ăn ấy vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thật, nó khiến người ta xác nhận rằng mình vẫn còn sống, vẫn đang duy trì một cảm giác tồn tại tối thiểu nào đó giữa sự mỏi mệt ngày này qua ngày khác. Những video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhè nhẹ nhưng liên tục. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và đường hoàng, mà là cuối cùng cũng có thể có được một khoảnh khắc trống rỗng về tinh thần — không cần phán đoán, không cần đáp lời, cũng không cần tiếp tục gắng gượng.

Còn “chiếc bàn ăn hoàn hảo” mà xã hội tưởng tượng thì đến nay vẫn dừng lại ở khung cảnh bữa cơm chiều cả gia đình ngồi quanh. Và ở trung tâm chiếc bàn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng thêm món, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi chia riêng thức ăn cho từng người trong nhà có khẩu vị khác nhau. Sự lao nhọc như vậy luôn được gán cho cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự lao nhọc ấy gần như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai dọn ra cho bà thời gian nghỉ, cũng không ai chia sẻ cùng bà trọng lượng của việc nhà. Tôi ghét sự ngầm thừa nhận mà không ai chịu trách nhiệm này. Vì vậy, trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, người nữ ấy không còn được định danh là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã chịu đựng qua ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc khoảng thời gian ấy cuối cùng có tồn tại chỉ cho chính mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù nhỏ bé không đáng kể, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình thì nó đã đủ quý giá.

Còn chữ “naesoong” trong tiêu đề lại tiếp tục lặng lẽ lật ngược khung cảnh này. Trong thế giới bên ngoài, cô luôn tự quản lý mình bằng giọng điệu kiềm chế, dáng vẻ ngay ngắn. Khi đi ăn cùng mọi người, cô sẽ cười nói một câu “tôi ăn đủ rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công sở, cô cũng luôn giữ vẻ mặt tất bật mà điềm tĩnh, mỏi mệt mà đường hoàng. Thế nhưng, khi cửa phòng đã đóng, chỉ còn cô một mình, thì những thèm muốn và thiên hướng bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có cơ hội hiện ra chân dung thật. Cô chẳng chút do dự rưới đầy nước sốt chua ngọt lên thịt, rồi vét sạch đến từng chút tương đen cuối cùng dưới đáy bát. Dáng vẻ này rõ ràng không phù hợp với sự “ôn nhu đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn xem sự lệch hướng ấy như một thất thái khó nói ra. Trái lại, tôi luôn tin rằng ham muốn của con người đúng là hiện ra thành thật nhất, cảm động nhất trong những kẽ hở như thế. Trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, thứ bị tháo xuống chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự giữ, còn thứ hiện ra là một cái tôi chân thật và đang đói. Chữ “hoàn hảo” ở đây không còn là hình tượng không chút tì vết, không chỗ nào đáng chê, mà là sau khi tạm thời ra khỏi tầm mắt của người khác, con người cuối cùng cũng có thể nhẹ giọng nói với chính mình câu ấy — “hôm nay cũng đã chịu đựng qua rồi”. Việc giành lại một quyền nhỏ bé mà chân thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc bàn ăn này đặt ra, và cũng là nơi tác phẩm này thật sự muốn đi tới.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, học khoa Hội họa Phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại cao học của trường này. Cô được biết đến rộng rãi với 《Loạt Naesoong》 miêu tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa mang ý trào phúng để bắt lấy một cách tinh tế thớ sống và những tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, và liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để đáp lại hiện thực xã hội cùng tâm tình thời đại. Cô từng hoạt động với vai “chị tóc búi” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” của đài EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của Thành phố Seoul và quỹ Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng xã hội, và thông qua những triển lãm liên tục trong và ngoài nước, mở rộng thêm biên giới biểu đạt cùng khả năng truyền bá của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — Zhang Jiajia (张佳佳, editor)