International Info | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Naesoong – Phút nghỉ ngơi hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay vẫn luôn lặp đi lặp lại một triết lý sống — “dù chỉ có một mình, cũng phải ăn cho tử tế, sống cho tử tế”. Doanh nghiệp bàn về cân bằng giữa công việc và cuộc sống của từng cá nhân, còn truyền thông thì gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, ẩn sau những lời lẽ tưởng như nhẹ nhõm và thời thượng ấy lại là thân thể và tâm hồn đã mỏi mòn từ lâu. Ăn một mình, nói là một thứ tự do thì không bằng nói rằng nó giống một thực tại bị buộc phải tập quen. Nó cũng là bóng đổ của cấu trúc lao động hiện thời — nơi người ta bị tước đi cả dư địa để thong thả dùng một bữa cơm cùng người khác. Xã hội cứ luôn khuyên người ta “hãy học cách tự chăm sóc mình”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thực sự đỡ nâng cho việc “tự chăm sóc” ấy thì lại bị âm thầm đẩy ngược về phía mỗi cá nhân. Thứ mà người kiệt sức níu lấy không phải là khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng không phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng đặt đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô to “xin hãy yêu lấy chính mình” thực chất lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có giỏi tự quản lý mình hay không. Chính sự nghịch lý ấy khiến tôi luôn thấy bất an, khó chịu.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa cảm giác khó chịu đó thành một khuôn hình về một bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc tùng trên bình phong truyền thống, cũng không phải bàn ăn thịnh soạn tượng trưng cho đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy thùng giấy chuyển phát của bưu cục làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chiên sốt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo ngắn jeogori hanbok gọn gàng, tao nhã, nhưng dáng điệu thì chẳng mực thước chút nào. Cô ngồi tựa nghiêng xuống sàn, một chân thoải mái duỗi ra, ánh mắt lơ đãng dừng lại trên những video ngắn phát không ngừng trong điện thoại. Điều này cách xa những “khuôn hình chữa lành” mà ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cứ cho rằng gương mặt thực sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện lên đúng vào những khoảnh khắc hơi tơi tả, hơi buông lỏng, thậm chí có chút mất trật tự như thế. Đây không phải một bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm “Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo” chính là đẩy cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra tận tiền cảnh của bức tranh.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng giấy chuyển phát. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi bày gần như không che chắn tính tạm bợ và tính tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như những thùng bìa gợn sóng hôm nay chất ở cửa, mai đã được dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn dựng trên một thứ giải pháp tạm thời nào đó. Tăng ca xong về nhà, vừa lo lắng cho sáng sớm mai vừa vội vã nuốt trôi bữa ăn khuya; đây không phải bàn ăn được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để chống đỡ cho qua một cơ thể rã rời. Nước sốt đen đậm của mì tương đen, lớp dầu bóng lên trên mặt thịt chiên chua ngọt, cách rất xa những đức hạnh được tụng ca lặp lại như “lành mạnh”, “tiết chế”. Nhưng dù vậy, bữa ăn ấy vẫn là một nghi lễ nhỏ bé mà chân thực, nó khiến người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn duy trì được một cảm giác tồn tại ở mức tối thiểu trong sự mệt mỏi ngày này qua ngày khác. Những video ngắn tự động phát không ngừng trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ mà dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa vị ngon và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và đường hoàng, mà là cuối cùng cũng có được một khoảng trắng tinh thần trong chốc lát — không cần phán xét, không cần hồi đáp, cũng không cần tiếp tục cố gắng gồng mình.

Còn “bàn ăn hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại trong khung cảnh bữa cơm chiều cả gia đình ngồi quây quần. Và ở trung tâm bàn ăn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng gắp thêm món, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi chia thức ăn cho từng người trong gia đình có khẩu vị khác nhau. Sự vất vả như thế luôn được gán cho cái tên “tình yêu”, được tô điểm thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự nhọc nhằn ấy gần như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai nhường cho bà thời gian nghỉ, cũng không ai chia sẻ cùng bà trọng lượng của việc nhà. Tôi chán ghét sự mặc nhận mà không ai chịu trách nhiệm đó. Vì vậy, trong “Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo”, người phụ nữ này không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã cầm cự qua ngày hôm nay, một mình đối diện với bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn phụ thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà phụ thuộc vào việc quãng thời gian đó cuối cùng có tồn tại chỉ cho riêng mình hay không. Dẫu ngắn ngủi, dẫu nhỏ bé không đáng kể, chỉ cần khoảnh khắc ấy thực sự thuộc về mình, nó đã đủ quý giá.

Và từ “Naesoong” trong tiêu đề lại tiếp tục lặng lẽ lật ngược khung cảnh này thêm một lần. Trong thế giới bên ngoài, cô luôn tự quản mình bằng giọng điệu tiết chế và dáng điệu đoan chính. Khi họp mặt ăn uống, cô sẽ cười nói một câu “tôi ăn no rồi” rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở văn phòng, cô cũng luôn giữ vẻ bận rộn mà vững vàng, mệt mỏi mà vẫn đường hoàng. Thế nhưng, khi cánh cửa phòng đóng lại, chỉ còn cô một mình, thì những cơn ngon miệng và thiên hướng bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có dịp hiện ra chân dung thật. Cô không chút do dự rưới đầy nước sốt chua ngọt lên thịt chiên, rồi vét thật kỹ chút tương đen cuối cùng ở đáy bát. Dáng vẻ ấy hiển nhiên không khớp với sự “dịu dàng đoan chính” mà xã hội kỳ vọng. Nhưng tôi không muốn coi sự lệch chuẩn đó là một thất thái khó nói ra miệng. Trái lại, tôi luôn tin rằng dục vọng của con người đúng là hiện ra chân thật nhất, lay động nhất ở chính những kẽ nứt như thế. Trong “Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo”, điều được bóc ra chính là chiếc mặt nạ đoan chính tự chủ ấy, còn điều hiện lộ ra là một bản ngã thật và đang đói. “Hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không một tì vết, không gì để bắt lỗi, mà là khi người ta tạm thời rời khỏi ánh mắt của kẻ khác, cuối cùng cũng có thể thì thầm với chính mình một câu — “hôm nay mình cũng đã trụ được qua”. Giành lại một thứ quyền nhỏ bé mà chân thực như thế chính là câu hỏi mà bàn ăn này đặt ra, và cũng là nơi mà bức tranh này thực sự muốn chạm tới.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trung học cơ sở Nghệ thuật Sunhwa, Trung học phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, học chuyên sâu tại ngành Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn tất chương trình tiến sĩ tại cao học của trường này. Cô được biết đến rộng rãi với “loạt tác phẩm Naesoong” khắc họa phong tục thường nhật của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi nắm bắt tinh tế thớ sống và các tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại bằng nét bút vừa hóm hỉnh vừa châm biếm, đồng thời liên tục đáp lời hiện thực xã hội và tâm trạng thời đại từ góc nhìn “chân dung Hàn Quốc”. Cô từng hoạt động với vai “chị Daenggi” trong chương trình “Haeyo wa Haeyo” của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của thành phố Seoul và của Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300 nghìn người theo dõi qua các nền tảng xã hội, và qua những triển lãm liên tục trong và ngoài nước, cô tiếp tục mở rộng biên giới biểu đạt cũng như khả năng truyền bá của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.