Copyright Culture | Xoắn lấy sự giả tạo và đạo đức giả bằng trào phúng và hài hước

Kim Hyun Jung, nữ họa sĩ đã giáng một cú jab sắc lẹm mà không ai ngờ tới bằng “loạt tranh Naesoong” thuộc dòng hội họa Hàn Quốc với phong cách chưa từng có, giống như một ngôi sao băng bất chợt rơi xuống giới hội họa Hàn Quốc vốn luôn hướng đến hình ảnh cao nhã và siêu thoát một cách có phần làm dáng — không, đúng hơn là một sao chổi lao đến và va vào đó với tiếng “rầm!”. Sự xuất hiện của cô, với sự sắc sảo và cảm quan thời thượng, đang thổi một luồng gió mới vào giới hội họa Hàn Quốc.

Shin Yun-bok tái lâm bằng bức tranh mỹ nhân phóng túng kiểu thế kỷ 21

Một người phụ nữ với mái tóc dày ba lớp vấn gọn gàng, khoác nhẹ bộ hanbok vải gai trông như có thể gấp lại mà bay lên, rồi quay mắt nguýt một cái thật sắc. Cô đang vội vã ăn mì gói vừa nấu xong với hành thái nhỏ và quả trứng đập vào, múc ra chính cái nắp nồi — thì ôi thôi! Ly cà phê Starbucks mua mang đi đã đổ ngay lên chiếc túi Louis Vuitton mà cô sắm để không thua kém ai. Dưới đôi mày hơi nhíu lại, ánh mắt cô dồn cả vào chiếc túi hàng hiệu sắp bị cà phê làm cho lem nhem. Một bức tranh phơi bày hết sức rõ ràng sự tương phản giữa mì gói — đại diện cho đồ ăn liền rẻ tiền — và chiếc túi hàng hiệu, biểu tượng của lối sống sang trọng. Bức tranh mang cái tên thú vị “A-cha (我差)” này là tác phẩm tiêu biểu của Kim Hyun Jung, nữ họa sĩ đã cùng lúc mang đến cho giới hội họa Hàn Quốc cả sự choáng ngợp tươi mới lẫn những đợt sóng dư luận bằng “loạt tranh Naesoong” rất giàu chất hiện thực.

Gặp cô ở phòng tranh kiêm xưởng vẽ, tôi thấy cô cũng khoác hanbok gọn gàng xinh đẹp y như người mỹ nhân “có gì đó hơi lệch chuẩn” trong tranh. Trước đây tôi từng gặp một họa sĩ sơn dầu cố ý mặc áo vest và thắt cà vạt để giữ dáng vẻ thành kính trước khi bắt tay vào vẽ; còn trường hợp của cô — người hiện thực hóa cái hư ảnh thành thực tại như vừa bước ra từ trong tranh — thì trông như phần tiếp nối của cái gọi là loạt tranh Naesoong, cũng là một phần của “chiến dịch Kim Hyun Jung”: cô muốn xoắn lấy cái thế giới đầy hình thức và vẻ bề ngoài theo cách riêng của mình.

Lý do khuôn mặt mới gặp lần đầu mà chẳng hề thấy xa lạ, hẳn là vì tôi đã bắt gặp chân dung của cô vô số lần trong các bức tranh.

“Tôi không có ý định cố tình vẽ mình làm nhân vật chính, nhưng vẽ rồi thì thành ra là tôi. Có lẽ vì vẽ những đặc điểm mình quen thuộc nên nhân vật chính trong tranh trùng với hình ảnh của tôi.”

Tranh mỹ nhân mới của Kim Hyun Jung, người được gọi là “Shin Yun-bok tái lâm của thế kỷ 21” vì các đường nét ngũ quan trùng khớp với hình mẫu mỹ nhân truyền thống. Vậy điều cô muốn nói đến, đến mức vẽ cả một bức tự họa mà không phải tự họa, là gì? Thực tế, không ít người đã bối rối khi xem loạt tranh Naesoong mà một họa sĩ mới toanh dám mang ra mà chẳng chút sợ sệt. Trong số những người sống ở xã hội Hàn Quốc đầy hư lễ hư thức, có lẽ chẳng ai hoàn toàn thoát khỏi những dáng vẻ naesoong đủ kiểu mà cô miêu tả. Đây cũng chính là câu chuyện của bản thân nữ họa sĩ.

Những khoảnh khắc trong ngoài bất nhất, sống chết vì dáng vẻ mà cô bắt được

“Có một giai đoạn tôi thấy việc sống giữa những người quá để ý đến ánh mắt của người khác thật khổ và thật mệt. Không thể thật thà hơn một chút sao, tại sao đang cùng ngồi nói chuyện mà hễ một người rời đi là lại bỗng dưng đem người đó ra nói xấu — tôi dằn vặt với những câu hỏi ấy, rồi cuối cùng nghĩ rằng chính tôi cũng là người không hoàn toàn tự do khỏi ánh mắt của người khác.”

Tiếp sau loạt tranh Naesoong, “loạt tranh Pomsaeng-pomsa” (sống vì dáng vẻ, chết vì dáng vẻ) vẽ nên những người phụ nữ “sống vì dáng vẻ, chết vì dáng vẻ” thông qua bi-a và golf, hai môn vận động vốn được coi là của đàn ông. Điều thú vị là vẻ phô trương của các cô gái Naesoong, những người dường như quan tâm đến hình ảnh phơi ra bên ngoài qua việc tập luyện hơn là bản thân việc tập luyện. Những khoảnh khắc trong ngoài bất nhất, sống chết vì dáng vẻ mà cô bắt được một cách sắc sảo được tái hiện qua các cảnh: vừa gập người tập cơ bụng mà vẫn không chịu rời chiếc túi Louis Vuitton, hay đặt lon bia trước mặt rồi tạo dáng bên bàn bi-a. Nếu những người đàn bà của Shin Yun-bok tận hưởng việc tắm gội và những chuyến dạo chơi, thì cô gái Naesoong treo chiếc túi hàng hiệu đắt tiền lên, đeo tai nghe nghe nhạc và tập luyện.

Không chỉ đơn thuần là bối cảnh thời đại và những đạo cụ xuất hiện đã khác đi. Kim Hyun Jung biến đổi truyền thống tranh nhân vật theo một cách chưa từng tồn tại. Như thể mặc áo cho con búp bê giấy, cô vẽ thân người bằng những đường viền mảnh rồi vẽ áo lên trên, và tùy theo từng bức tranh mà khoác cho nhân vật bộ trang phục cô muốn hóa thân, để hoàn tất bộ hanbok. Váy thì vẽ bằng đạm mặc (淡墨) trong suốt nhìn thấu cả bên trong, áo jeogori thì rực rỡ muôn màu, còn giày thì vẽ đậm thành đôi gomusin cao gót.

Việc dốc nhiều tâm sức thiết lập quan hệ với người khác và nỗ lực duy trì nó cho suôn sẻ, với bất cứ ai và bất cứ lúc nào, cũng đều có phần mệt mỏi và bực bội. Rất nhiều người đã chia sẻ với sự đồng cảm pha chút hài hước những bức tranh hòa tan bằng hài hước, sự sắc sảo, nghịch lý và oái oăm cái căng thẳng vốn sinh ra từ chính nỗ lực giữ thăng bằng giữa “tôi” và “tôi ở giữa mọi người”.

“Thế vận hội Naesoong” mở tại phòng triển lãm vào tháng 6 năm 2014 đã ghi nhận 3.733 khách tham quan trong ngày cao nhất và khoảng 24.000 lượt khách tích lũy trong mười ngày, lập kỷ lục cao nhất của Trung tâm Nghệ thuật Ga-na Insa ở Insa-dong. Triển lãm thành công lớn với toàn bộ tranh treo trên tường đều được bán hết, và ngay cả ở triển lãm nước ngoài — nơi thông điệp của tác phẩm có lẽ còn xa lạ — tác phẩm cũng được bán ngay trong lần triển lãm đầu tiên, một kỷ lục mới.

Người khởi xướng “social drawing”, trò chuyện với khán giả qua mạng xã hội

Tác phẩm được yêu thích đến mức giờ đây đã phải lo cả việc xuất hiện những tác phẩm na ná. Trong giới mỹ thuật cũng tồn tại trào lưu một cách rõ ràng, nên nếu một ngày nào đó đặc trưng tác phẩm của cô lên ngôi thành trào lưu mà người khác muốn bắt chước, thì việc những tác phẩm tương tự mọc lên như nấm chỉ còn là vấn đề thời gian. Nhưng chính nhân vật trong câu chuyện lại lùi một bước ra khỏi cơn ồn ào sôi nổi ấy. Đó là vì cô tin rằng trên thế giới chỉ có một bản gốc, và dù có mô phỏng nó hăng say đến đâu thì cũng không bao giờ trở thành bản gốc. Ở một mặt nào đó, thái độ điềm nhiên ấy giống dáng vẻ quán chiếu của một bậc nho sĩ hơn là của cô gái Naesoong.

“Dù có mô phỏng thì cũng khó mà ra được tác phẩm giống y như vậy. Thay vì tiếp nhận các tác phẩm na ná với tâm trạng không vui, tôi nghĩ nên coi đó như một trào lưu. Nhìn như thế thì có lẽ tôi lại thấy tự hào vì nghĩ rằng chính mình đã khơi lên một trào lưu. Chỉ có điều, nếu mọi người công nhận giá trị của tác phẩm và sử dụng một cách công bằng thì còn gì bằng.”

Không biết từ lúc nào, tranh của cô đã dần trở thành sách giáo khoa của hội họa Hàn Quốc kiểu thế kỷ 21 thoát khỏi những định kiến cố hữu. Hơn nữa, một nghệ sĩ của tương lai trực tiếp trò chuyện với khán giả qua mạng xã hội thì còn gì hấp dẫn hơn. Thực tế, cô tự tay viết phản hồi dưới những bài cảm nhận của khán giả đã xem triển lãm.

“Phần lớn các tác giả đều dè dặt với việc tác phẩm của mình được đưa lên Internet vì vấn đề sao chép và bản quyền. Nhưng tôi thì ngược lại. Tôi giới thiệu tác phẩm rộng rãi qua Internet, chẳng hạn như đọc và diễn giải tác phẩm của mình qua mạng xã hội. Những bình luận mọi người để lại trên mạng xã hội trở thành yếu tố thổi vào cuộc sống tôi một sự căng thẳng cần thiết, và từ đó tôi cũng nhận được ý chí cùng sự tự tin. Tôi mong văn hóa mỹ thuật có thể được thưởng thức rộng rãi và đại chúng như âm nhạc. Ở mặt đó, tôi nghĩ mạng xã hội là một phương tiện rất hiệu quả.”

Vì triển lãm ở Insa-dong vào năm sau mang tên “Công viên giải trí”, hôm nay cô cũng lại khoác hanbok gọn gàng xinh đẹp mà ngồi trước giá vẽ. Dù không cần đến lời giải thích thêm của nữ họa sĩ rằng cô muốn mang đến một sân chơi cho những người lớn đã đánh mất chính cái thú vui chơi vì phải làm ra vẻ e lệ và giữ vẻ đạo mạo, thì “Công viên giải trí” chắc chắn cũng sẽ là một ván hội thật rộn ràng. Ở triển lãm mới, khán giả sẽ có thể bắt gặp vài gợi ý giải thích cho tính độc đáo của cô. Nói là triển lãm thì không đúng lắm, nó gần với một trò chơi tìm kho báu mà cô chuẩn bị cho khán giả hơn. Naesoong là điều tối kỵ. Bởi từ khóa để đọc đúng loạt tranh Naesoong đã được nâng cấp hẳn sẽ là “sự thật thà”, và “lòng dũng cảm” biết đối diện với chính mình.

Bài Lim Ji-yeong, ảnh An Jong-geun