Fast Info | Chân dung Hàn Quốc của Kim Hyun Jung: Naesoong — Phút nghỉ hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay vẫn không ngừng lặp lại một triết lý sống — “dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho đàng hoàng, sống cho đàng hoàng”. Doanh nghiệp bàn về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì đóng gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, ẩn sau những lời lẽ tưởng như nhẹ bẫng và thời thượng ấy lại là một thân thể và một tâm hồn đã rã rời từ lâu. Ăn một mình, thay vì là một sự tự do, thì giống hơn với một hiện thực bị buộc phải tập làm quen. Nó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay phủ xuống — con người bị tước đi cả chút khoảng dư để thong thả cùng người khác dùng một bữa cơm. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách chăm sóc chính mình”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “chăm sóc bản thân” ấy thì lại bị âm thầm đẩy trở về phía cá nhân. Người đã kiệt sức nắm lấy không phải là một resort đắt đỏ, cũng không phải một cuộc chạy trốn xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô lớn “hãy yêu lấy chính mình” ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi quản lý bản thân hay không. Nghịch lý ấy khiến tôi luôn cảm thấy bất an.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa sự bất an ấy thành một hình ảnh về một bữa ăn riêng tư. Không phải khung cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc bàn ăn thịnh soạn tượng trưng cho đoàn viên, mà là một người đàn bà lấy thùng chuyển phát của bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chua ngọt. Cô khoác chiếc áo jeogori hanbok ngay ngắn, nhã nhặn, nhưng dáng thế thì chẳng đoan trang. Cô ngồi tựa nghiêng xuống sàn, một chân thoải mái duỗi dài ra, ánh mắt lơ đãng dừng lại trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách rất xa “khung cảnh chữa lành” mà ta vẫn quen nhìn thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng gương mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện lên đúng vào những khoảnh khắc có phần tơi tả, có phần buông lỏng, thậm chí hơi mất trật tự như thế. Đây không phải là mâm cơm cần phô ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm “Naesoong (sự e lệ giả tạo): Mâm cơm hoàn hảo” chính là việc đẩy cái “tôi” đang ngồi ở trung tâm sân khấu ấy ra phía trước nhất của mặt tranh.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng chuyển phát. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi ra gần như không chút che đậy tính tạm bợ và tính tùy cơ của đời sống chúng ta. Giống như những thùng bìa gợn sóng hôm nay còn chất ở cửa mà mai sẽ bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp chữa cháy nào đó. Tăng ca xong về đến nhà, vừa lo lắng cho buổi sớm mai vừa vội vã nuốt xuống bữa ăn khuya; đây không phải mâm cơm được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để chống đỡ tạm bợ cái thân thể rã rời. Màu nước tương đen đậm của mì tương đen, lớp bóng dầu loang lên trên mặt thịt chua ngọt, cách rất xa những đức tính được tôn vinh lặp đi lặp lại như “khỏe mạnh”, “tiết chế”. Nhưng dù vậy, bữa ăn này vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thật, nó giúp người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn đang duy trì một cảm giác tồn tại ở mức tối thiểu trong sự rã rời ngày này qua ngày khác. Những đoạn video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và tử tế, mà là cuối cùng cũng có được một khoảnh khắc trống rỗng về tinh thần — không cần phán xét, không cần đáp lời, cũng không cần tiếp tục gắng gượng.

Còn “mâm cơm hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở khung cảnh bữa cơm chiều cả nhà quây quần cùng ăn. Và ở trung tâm của chiếc bàn ăn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp thức ăn, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi lại chia phần từng món cho từng người trong gia đình có khẩu vị khác nhau. Sự nhọc nhằn như thế luôn được gán cho cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức tính “hy sinh”. Thế nhưng, sự nhọc nhằn ấy hầu như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai dành thời gian nghỉ ngơi thay cho bà, cũng không ai chia sẻ thay cho bà sức nặng của lao động việc nhà. Tôi ghét sự mặc nhận mà không một ai chịu trách nhiệm ấy. Vì thế, trong “Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo”, người đàn bà này không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã chịu đựng xong ngày hôm nay, một mình đối diện với một mâm cơm hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc quãng thời gian ấy cuối cùng có tồn tại chỉ vì chính mình hay không. Dẫu ngắn ngủi, dẫu nhỏ nhoi, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình, thì nó đã đủ quý giá.

Và từ “Naesoong” trong nhan đề lại càng âm thầm lật ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn quản lý bản thân bằng giọng điệu kiềm chế và dáng thế ngay ngắn. Trong các bữa tiệc, cô sẽ cười và nói một câu “tôi ăn no rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công sở, cô cũng luôn giữ vẻ bận rộn mà vững vàng, rã rời mà vẫn tử tế. Thế nhưng, khi cửa phòng đã đóng lại và chỉ còn cô một mình, thì những ham muốn và sở thích bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có cơ hội phô ra dung mạo thật. Cô chẳng chút do dự rưới đầy nước sốt chua ngọt lên món thịt, vét sạch đến tỉ mỉ chút tương đen cuối cùng ở đáy bát. Dáng vẻ ấy rõ ràng không phù hợp với sự “ôn hòa đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn coi sự lệch chuẩn ấy là một thất thái khó mở lời. Trái lại, tôi luôn tin rằng ham muốn của con người lại hiện ra thành thật nhất, cảm động nhất đúng trong những khe nứt như thế. Trong “Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo”, thứ bị bóc đi chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ, còn thứ hiện ra là một cái tôi chân thật và đang đói. Cái “hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không một vết xước, không chỗ nào đáng bắt lỗi, mà là sau khi tạm thời thoát khỏi ánh mắt của người khác, con người cuối cùng cũng có thể nhẹ giọng nói với chính mình một câu — “hôm nay cũng đã trụ được rồi.” Việc lấy lại một quyền nhỏ bé nhưng chân thật như thế chính là câu hỏi mà mâm cơm này đặt ra, và cũng là nơi tác phẩm này thật sự muốn chạm đến.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học cơ sở Nghệ thuật Sunhwa và Trường Trung học phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, theo học chuyên sâu tại Khoa Hội họa Đông phương Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại trường sau đại học cùng trường. Chị được biết đến rộng rãi với “loạt tác phẩm Naesoong” miêu tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa mang tính châm biếm để bắt lấy một cách tinh tế những thớ lớp đời sống và những tầng bậc cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm điểm nhìn để đáp lời hiện thực xã hội và tâm thế của thời đại. Chị từng hoạt động với vai “chị Daenggi” trong chương trình “Haeyo wa Haeyo” của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của thành phố Seoul và của Hope Bridge. Những năm gần đây, chị cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua những triển lãm liên tục trong và ngoài nước, chị tiếp tục mở rộng biên độ biểu đạt cùng khả năng lan truyền của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — Kim Hyun-jung (original self-credit: "韩国画家金炫廷 [Source: 金炫廷艺术中心/Kim Hyun-jung Art Center]" — no separate reporter byline) / 二月猫耳 (360kuai posting account)