Jiangnan Online | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Naesoong — Sự nghỉ ngơi hoàn hảo sau một bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay không ngừng lặp đi lặp lại một triết lý sống — “dù có một mình thì cũng phải ăn cho ngon, sống cho tốt”. Các doanh nghiệp bàn về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, ẩn sau những ngôn từ trông có vẻ nhẹ nhõm, thời thượng ấy lại là một thân thể và một tâm hồn đã rã rời từ lâu. Ăn một mình, thay vì nói đó là một sự tự do, thì giống hơn với một hiện thực mà người ta buộc phải tập làm quen. Nó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay đổ xuống — con người bị tước đi đến cả cái khoảng dư để thong thả cùng người khác ăn một bữa cơm. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách tự chăm sóc mình”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc” ấy lại bị âm thầm đẩy trở về phía cá nhân. Thứ mà những con người kiệt sức níu lấy không phải là một resort đắt tiền, cũng không phải một cuộc đào tẩu xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô to “xin hãy yêu lấy chính mình” ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi tự quản lý bản thân hay không. Nghịch lý như thế khiến tôi luôn thấy không yên.

Với tư cách một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa sự bất an ấy thành một hình ảnh về một bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc bàn ăn thịnh soạn biểu trưng cho sự đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy chiếc thùng bưu phẩm làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chua ngọt. Chị mặc chiếc áo jeogori hanbok ngay ngắn, nhã nhặn, nhưng dáng ngồi lại chẳng đoan trang. Chị ngả người tựa xuống sàn, một chân thoải mái duỗi dài, ánh mắt lơ đãng đậu trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong chiếc điện thoại. Điều này cách rất xa cái “khung cảnh chữa lành” mà chúng ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cứ cho rằng, bộ mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi hóa ra chỉ hiện lên đúng trong những khoảnh khắc hơi lôi thôi, hơi buông lỏng, thậm chí có chút mất trật tự như thế. Đây không phải là chiếc bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm ⟨Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo⟩ chính là đã đẩy cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy lên hàng trước nhất của mặt tranh.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng giao hàng. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi bày gần như không che chắn tính tạm thời và tính tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như những chồng thùng bìa gợn sóng hôm nay xếp ở cửa, mai đã bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một thứ giải pháp chắp vá. Tan giờ làm thêm về nhà, vừa lo lắng cho sớm mai, vừa vội vã nuốt xuống một bữa khuya; đó không phải chiếc bàn ăn chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để gắng chống đỡ một thân thể rã rời. Nước tương đen đậm của mì tương đen, lớp dầu bóng lên trên mặt miếng thịt chua ngọt, cách rất xa những đức hạnh vẫn được tôn vinh lặp đi lặp lại như “lành mạnh”, “tiết chế”. Nhưng dù vậy, bữa ăn này vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thật, nó khiến người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn đang duy trì một cảm giác tồn tại tối thiểu nào đó trong sự rã rời ngày này qua ngày khác. Những đoạn video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhè nhẹ nhưng không ngớt. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là sự tinh tế và tử tế bề ngoài, mà là cuối cùng cũng có được một khoảnh khắc trống rỗng về tinh thần — không cần phán xét, không cần hồi đáp, cũng không cần tiếp tục tỏ ra mạnh mẽ.

Còn “chiếc bàn ăn hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở khung cảnh cả gia đình quây quần bên bữa cơm chiều. Và ở trung tâm chiếc bàn ấy, thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp thêm món, hâm lại những đĩa đồ ăn kèm đã nguội, rồi lại chia riêng từng phần cho những thành viên gia đình có khẩu vị khác nhau. Sự nhọc nhằn như thế luôn được gán cho cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự nhọc nhằn ấy gần như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai dành chỗ cho bà nghỉ ngơi, cũng không ai chia sẻ cùng bà trọng lượng của lao động nhà. Tôi ghét sự mặc nhận mà chẳng ai chịu trách nhiệm ấy. Vì vậy, trong ⟨Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo⟩, người phụ nữ này không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Chị chỉ là một cái “tôi” đã chịu đựng qua ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn phụ thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà phụ thuộc vào việc quãng thời gian ấy cuối cùng có tồn tại chỉ vì chính mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù nhỏ bé không đáng kể, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình, nó đã đủ quý giá.

Và từ “Naesoong” trong nhan đề lại càng lặng lẽ lật ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, chị luôn tự quản lý mình bằng giọng nói tiết chế và dáng dấp ngay ngắn. Khi đi ăn cùng mọi người, chị sẽ cười mà nói một câu “tôi ăn đủ rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công sở, chị cũng luôn giữ một vẻ mặt bận rộn mà vững vàng, rã rời mà vẫn tử tế. Thế nhưng, khi cánh cửa phòng đóng lại, chỉ còn lại chị một mình, thì những thèm khát và sở thích bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có cơ hội lộ ra bộ mặt thật. Chị không chút do dự rưới ngập nước sốt chua ngọt lên miếng thịt, rồi vét thật sạch đến chút tương đen cuối cùng ở đáy bát. Dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với sự “dịu dàng đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn xem sự lệch chuẩn ấy là một thất thố khó nói ra. Trái lại, tôi vẫn luôn tin rằng, khát khao của con người hóa ra lại hiện ra chân thật nhất, cảm động nhất chính trong những kẽ hở như thế. Trong ⟨Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo⟩, thứ bị bóc đi chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ ấy, còn thứ hiện ra lại là một bản thân chân thật và đang đói. “Hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không một vết xước, không gì để bắt lỗi, mà là sau khi con người tạm thời rời khỏi con mắt của người khác, cuối cùng cũng có thể nhẹ giọng nói với chính mình một câu — “hôm nay cũng đã chống đỡ được rồi”. Giành lại một quyền nhỏ bé mà chân thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc bàn ăn này đặt ra, và cũng là nơi mà tác phẩm này thật sự muốn chạm tới.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học cơ sở Nghệ thuật Seonhwa và Trường Trung học phổ thông Nghệ thuật Seonhwa, học chuyên sâu tại khoa Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại trường sau đại học của đại học này. Chị được biết đến rộng rãi với “loạt tranh Naesoong” mô tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng những nét bút vừa hóm hỉnh vừa mang ý châm biếm để bắt lấy một cách tinh tế thớ vải đời sống và những tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để hồi đáp hiện thực xã hội và cảm xúc của thời đại. Chị từng hoạt động với vai “chị Daenggi” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” (phiên âm) của kênh EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ tuyên truyền cho thành phố Seoul và tổ chức Hope Bridge. Những năm gần đây, chị cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua những triển lãm liên tục trong lẫn ngoài nước, chị tiếp tục mở rộng biên giới biểu đạt cùng khả năng truyền bá của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — Kim Hyun-jung (original self-credit: "韩国画家金炫廷 [Source: 金炫廷艺术中心/Kim Hyun-jung Art Center]" — no separate reporter byline)