News1 | Những hậu duệ của Shin Yun-bok đấu một ván bằng “Miindo mới (新)”

Những hậu duệ của Shin Yun-bok đấu một ván bằng “Miindo mới (新)”

Phỏng vấn ba họa sĩ Lee Dong-yeon, Shin Sun-mi, Kim Hyun Jung của “Triển lãm Miindochui”

(Seoul=News1) Phóng viên Kim A-mi | Gửi bài 2016-10-25 13:53 | Sửa lần cuối 2016-10-27 15:55

Từ trái sang: các họa sĩ Lee Dong-yeon, Shin Sun-mi, Kim Hyun Jung.ⓒNews1

Lee Dong-yeon (48), Shin Sun-mi (36), Kim Hyun Jung (28). Họ là những nữ họa sĩ tiêu biểu trong nước, lấy hội họa Hàn Quốc truyền thống làm nền tảng nhưng vẽ “hội họa Hàn Quốc hiện đại”. Cả ba đều vẽ những bức tranh mà nhân vật chính chủ yếu là người phụ nữ mặc hanbok. Và những người phụ nữ ấy phần lớn mang dáng vẻ của “mỹ nhân” (美人).

Tranh của họ — “tưởng giống mà lại khác” — thường xuyên trở thành đối tượng của tranh luận. Rõ ràng là những bức tranh khác nhau, nhưng về mặt hình thức, thoạt trông lại có vẻ giống nhau. Vì thế, cuộc tranh cãi xem “ai vẽ trước” đã có lúc lan thành chuyện nghi vấn “sao chép”. Trước đây, một cơ quan truyền thông phát thanh truyền hình còn gây ra màn hài kịch khi đưa sai tên họa sĩ và tranh của họ.

Một triển lãm quy tụ tác phẩm của ba họa sĩ về cùng một nơi đã khai mạc. Đó là triển lãm chuyên đề mà Museum of Art thuộc Sejong Center mở từ ngày 25 đến ngày 4 tháng 12 với chủ đề “畵畵(Hwahwa)-Miindochui”. Triển lãm quy tụ những bức tranh mà 25 họa sĩ diễn giải lại mỹ nhân theo cách riêng của mình, và cũng thật tình cờ, tác phẩm của ba họa sĩ lại được treo trong cùng một không gian. Đây là chuyện lần đầu xảy ra.

Trước ngày khai mạc triển lãm, ba họa sĩ nhận trả lời phỏng vấn riêng vào ngày 24 trông như đã quyết tâm từ trước. Họa sĩ Kim Hyun Jung thú nhận: “Nhận được lời đề nghị phỏng vấn, tôi đã nghĩ ‘hôm nay chính là ngày đó sao’”, còn họa sĩ Lee Dong-yeon thì cười: “Đây là một triển lãm tàn nhẫn, buộc người ta phải quyết tâm đối đầu trực diện”.

Ba họa sĩ được triệu tập tới triển lãm “tinh quái” này — thứ gây khó chịu với người này nhưng lại thú vị một cách kỳ lạ với người khác — tỏ ra “cool” khác với định kiến của công chúng. Phản ứng của họ là: “Có lý gì để không tham gia triển lãm đâu”. Ngược lại, họ cho rằng đây là cơ hội tốt để mỗi người thành đối thủ cạnh tranh lành mạnh của nhau, hoặc để giới thiệu hội họa Hàn Quốc tới công chúng tốt hơn.

Họa sĩ Lee Dong-yeon sinh năm 1968 và họa sĩ Kim Hyun Jung sinh năm 1988 cách nhau tới hai mươi tuổi. Họa sĩ Shin Sun-mi sinh năm 1980 từng học tranh thủy mặc từ họa sĩ hội họa Hàn Quốc Lim Tae-gyu, chồng của họa sĩ Lee Dong-yeon.

Chúng tôi đã gặp ba nữ họa sĩ vẽ “Miindo mới (新)” của thời đại này — những hậu duệ của Shin Yun-bok — theo thứ tự tuổi ngược lại, phá bỏ lẽ “trưởng ấu hữu tự”, bắt đầu từ người “nhỏ nhất”.

◇ Kim Hyun Jung: “Với tôi tất cả đều là những người thầy tốt... một ngày nào đó tôi muốn gặp các chị ở cùng một nơi”

“Với tôi tất cả đều là những người thầy tốt. Một ngày nào đó tôi muốn gặp đủ cả mọi người ở cùng một nơi. Chẳng phải sẽ thú vị sao?”

Họa sĩ Kim Hyun Jung quả thật đầy khí thế và có phần khiêu khích. Người họa sĩ vốn luôn bị so sánh song song với những họa sĩ bậc tiền bối, hay thuộc hàng thầy của mình, còn để lộ cả “tham vọng” rằng một ngày nào đó muốn cùng phỏng vấn ở cùng một nơi.

Trong ba họa sĩ vẽ Miindo trên nền tảng hội họa Hàn Quốc truyền thống, họa sĩ Kim Hyun Jung là người có những bước đi nổi bật nhất. Tự nhận mình là “thần tượng của giới hội họa Hàn Quốc”, chị không chỉ có vẻ ngoài nổi bật mà còn luôn xuất hiện trong bộ hanbok trang trọng ở những dịp chính thức, giống như người phụ nữ trong tác phẩm của chị.

Tác phẩm tiêu biểu của họa sĩ Kim Hyun Jung là loạt tranh “Naesoong”. Người họa sĩ cho biết đã bắt đầu loạt tranh này một cách chính thức từ khoảng năm 2012, và gọi tác phẩm của mình là “tranh phong tục của thế kỷ 21”. Đó là những tác phẩm cho thấy một cách thành thật dáng vẻ ở phía bên kia của “Naesoong” nơi những người phụ nữ trông có vẻ đoan trang: một người phụ nữ mà bên trong vạt váy hanbok lộ rõ mồn một thì leo lên bàn bi-a, hay cưỡi mô tô chạy đi.

Việc chị kéo được độ nhận biết trong công chúng lên cao trong thời gian ngắn là nhờ chính chị đã chạy bằng đôi chân của mình. Họa sĩ Kim Hyun Jung không thuộc về một phòng tranh cụ thể nào và tự mình quảng bá tác phẩm. Chị nói: “Từ Facebook đến Weibo, chỉ riêng tài khoản mạng xã hội (SNS) đã là 12 cái”, và “Tôi lo cả việc quảng bá ở nước ngoài một cách tỉ mỉ”. Ở triển lãm trước — nơi ghi nhận hơn 67.000 khách tham quan — chị còn đặt cả nhân viên bảo vệ trong phòng triển lãm để phòng ngừa tai nạn an toàn. Xưởng vẽ của chị tuy nhỏ nhưng được vận hành theo kiểu “doanh nghiệp”.

Điều đó cũng dễ hiểu, bởi “chuyên ngành thứ hai” của nữ họa sĩ hội họa Hàn Quốc trẻ — người tốt nghiệp Trường Trung học Nghệ thuật Sunhwa và Trường Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, học chuyên ngành hội họa phương Đông tại Đại học Quốc gia Seoul và cao học cùng trường — lại là quản trị kinh doanh.

“Chuyên ngành thứ hai mà sinh viên mỹ thuật thường chọn chủ yếu là mỹ học hay tâm lý học. Tôi thì thích quần áo nên đã học các môn của khoa May mặc. Nhưng thứ mình thích và thứ mình làm giỏi lại hoàn toàn khác nhau. Thế nên tôi bỏ, rồi học các môn quản trị kinh doanh, và thấy hợp đến lạ.”

Chị kể rằng mình đã nảy ra thắc mắc về chuyện “vì sao họa sĩ lại phải chịu đói”. “Câu nói họa sĩ thì nghèo đói làm tôi sợ lắm. Thế nên tôi muốn hiểu cấu trúc của thị trường mỹ thuật. Giờ nghĩ lại thì đáng ra tôi phải học khoa kinh tế mới đúng.”(cười)

Kim Hyun Jung_Đồi Naesoong_mực nho và màu nhạt trên giấy hanji, cắt dán_234×412,8cm_2016 (Sejong Center cung cấp)ⓒNews1

Theo lời nữ họa sĩ, ở triển lãm cá nhân đầu tiên năm 2013, một bức tranh khổ 100 ho có giá khoảng 2,5 triệu won. Nay mức giá ấy đã gấp chừng 10 lần, nên tốc độ tăng trưởng trên thị trường cũng đáng sợ.

Chị cũng tự sản xuất và bán cả tranh in. Dùng cả gỗ nguyên khối và kính mờ mà bán với giá chưa tới 100.000 won. “Để cả những người hâm mộ ít tuổi cũng có thể sở hữu tác phẩm của tôi”, chị nói vậy. Gần đây chị còn ra mắt cả emoticon KakaoTalk.

“Tranh là hàng xa xỉ mà. Nếu tôi mua túi hàng hiệu mà chẳng ai nhận ra thì đó không phải hàng hiệu. Cũng vậy, tôi nghĩ với họa sĩ, việc khiến người ta nhìn bức tranh là nhận ra ngay tác giả cũng rất quan trọng.”

Ở triển lãm lần này, chị đưa ra một tác phẩm khổ lớn ngang 4m mang tên “Đồi Naesoong”. Đó là cảnh những người phụ nữ mặc hanbok giống hệt nữ họa sĩ đang chơi trên vòng đu quay ngựa gỗ.

Dù từng bị nhìn bằng những ánh mắt không mấy thiện cảm vì liên tục bị so sánh với các họa sĩ bậc tiền bối vẽ tranh nhân vật trên nền tảng hội họa Hàn Quốc truyền thống, nữ họa sĩ vẫn điềm tĩnh mà dứt khoát.

“Chẳng thể chỉ vì chất liệu giống nhau mà nói (là bắt chước) như thế được, đúng không? Chỉ riêng họa sĩ vẽ cây thông thôi thì trên cả thế giới đã hơn 1.000 người rồi. Tranh nhân vật cũng vậy. Ở một điểm nào đó nhất định thì sẽ có phần gặp nhau, nhưng kết quả sau cùng vẫn có thể khác nhau. Điều chắc chắn là các chị ấy là những bậc tiền bối mà tôi biết ơn.”

◇ Shin Sun-mi: “Mong tranh màu truyền thống Hàn Quốc được tiếp nhận dễ dàng và thoải mái hơn”

Nếu “Miindo” của họa sĩ Kim Hyun Jung vẽ những người tuổi 20 đầy sinh động, thì “Miindo” của họa sĩ Shin Sun-mi gần với dáng vẻ chín chắn hơn của tuổi 30. Nếu Kim Hyun Jung là “tranh để xem” thì Shin Sun-mi được đánh giá là “tranh để đọc”. Nghĩa là tranh có câu chuyện.

Họa sĩ Shin Sun-mi là người bị triệu tập ra giữa diễn đàn công luận thường xuyên nhất, bất chấp ý muốn của bản thân, kể từ khi họa sĩ Kim Hyun Jung bắt đầu “nổi” theo cách người ta thường nói. Nữ họa sĩ học chuyên ngành hội họa phương Đông tại Đại học Ulsan và cao học Đại học Hongik, và từ năm 2004 đã vẽ “Miindo” về người phụ nữ mặc hanbok trên nền tảng tranh màu truyền thống. Đó là những bức Miindo trông có vẻ đoan trang nhưng tràn đầy sức hấp dẫn thành thật, là hội họa Hàn Quốc hiện đại đầy nét hóm hỉnh.

Dù kết hôn năm 2007, sinh con năm 2009 mà vẫn không rời cây cọ, nhưng về mặt đối ngoại chị đã có một quãng trống trong một thời gian. Và chính vào khoảng thời gian đó, họa sĩ Kim Hyun Jung bắt đầu nổi lên, nên một số người hâm mộ của họa sĩ Shin Sun-mi còn cho rằng họa sĩ Kim — người vẽ tranh với lối vẽ tương tự nhưng muộn hơn — đã bắt chước họa sĩ Shin.

Về chuyện này, họa sĩ Shin Sun-mi nói rằng “thật trái ngang”. Chị bảo: “Với những họa sĩ khác có lối vẽ tương tự thì chẳng có chuyện như vậy, mà chỉ riêng với họa sĩ Kim Hyun Jung là bị so sánh rất nhiều”.

“Loạt tranh hanbok đã hình thành gần như một thể loại riêng rồi. Nhưng vì họa sĩ Kim Hyun Jung quá nổi tiếng nên có lẽ mới thành đề tài bàn luận. Nếu tính theo cách đó thì tất cả những họa sĩ vẽ Miindo mặc hanbok đều thành ra bắt chước Shin Yun-bok cả.”

Nữ họa sĩ nói: “Suốt hơn 10 năm hoạt động, tôi chưa từng nhận được sự quan tâm nóng bỏng như thế này”, và “Ngược lại, tôi nghĩ việc có nhiều họa sĩ hội họa Hàn Quốc vẽ Miindo hơn là điều tốt, vì chúng tôi cùng thắng”.

Shin Sun-mi_secret2_màu trên giấy jangji_133×79cm_2012 (Sejong Center cung cấp)ⓒNews1

Cũng có người nói đến chuyện gọi là “đứt mạch sự nghiệp” do sinh nở và nuôi con, nhưng nữ họa sĩ vẫn chắc chắn tiếp nối hoạt động sáng tác. Ngược lại, khi nuôi con, tranh của chị cũng chín chắn thêm cùng con. Chị bảo rằng “Tôi đang phản ánh vào tác phẩm những điều người lớn không thấy được, bằng ánh mắt thuần khiết của đứa trẻ”. Tiêu biểu là loạt tranh “Gaemi Yojeong” (Tiên kiến). Đó là những bức tranh mà những nàng tiên nhỏ mang hình dáng con người — như những người tí hon trong “Gulliver du ký” — tạo nên câu chuyện trong cùng một khuôn hình.

Ở triển lãm lần này, chị giới thiệu 4 tác phẩm gần đây vẽ cả trẻ con và người lớn, bao gồm cả loạt “Gaemi Yojeong”. Tất cả đều là những tác phẩm mượn lại từ các nhà sưu tập. Nữ họa sĩ nói: “Vì cách vẽ của tôi là tô màu thật mỏng trên giấy jangji rồi hong khô, lặp lại chừng 40~50 lần, nên không thể vẽ nhanh, số lượng tác phẩm cũng không nhiều, vì vậy tôi không mở triển lãm thường xuyên được”, và cho biết “Sắp tới tôi định hoạt động triển lãm sôi nổi hơn một chút”. Trước mắt, chị đang lên kế hoạch mở triển lãm cá nhân vào tháng 11 tới, lần đầu sau 3 năm, và cũng sắp xuất bản một quyển sách tranh mang tên “Gaemi Yojeong giữa đêm khuya”.

Nữ họa sĩ mong rằng triển lãm nhóm lần này sẽ trở thành dịp để giới thiệu tranh màu truyền thống.

“Khi các họa sĩ hội họa Hàn Quốc cho xem tranh màu, mọi người đều ngỡ đó là hội họa phương Tây. Là hội họa phương Tây vẽ hanbok. Tôi mong nhân triển lãm lần này, tranh màu truyền thống của chúng ta sẽ được tiếp nhận một cách dễ dàng và thoải mái hơn.”

Họa sĩ Lee Dong-yeon đang tạo dáng trước tác phẩm <Sin Yeohyeongdo> của mình, tại Museum of Art thuộc Sejong Center, quận Jongno, Seoul, nơi công tác chuẩn bị triển lãm “畵畵-Miindochui” đang vào lúc rộn ràng nhất, ngày 24. 2016.10.24/News1 ⓒNews1 Phóng viên Lim Se-young

◇ Lee Dong-yeon: “Các họa sĩ trẻ mới mẻ và sáng ý... tôi sẽ cho thấy Miindo chỉ riêng Lee Dong-yeon mới có”

“Đây là một triển lãm tàn nhẫn, đối đầu trực diện bằng Miindo. Nói rằng chẳng có gì hết thì là nói dối thôi. Ha ha.”

Họa sĩ Lee Dong-yeon, người lớn tuổi nhất trong ba họa sĩ, không che giấu tâm trạng vừa rộn ràng vừa căng thẳng trước ngày khai mạc triển lãm. Dù vậy, chị cũng thú nhận một cách thành thật rằng “Được xem nhiều tác phẩm diễn giải lại Miindo ở cùng một nơi, tôi tự so sánh, tự phản tỉnh và học được nhiều”.

“Tôi đã nghĩ làm tốt thì cũng chỉ là bằng vốn thôi. Nhưng rồi tôi cũng nghĩ đây dường như là một thử thách thú vị. Các họa sĩ trẻ thời nay mới mẻ, sáng ý và cũng có thực lực. Trong số đó, tôi cũng có tham vọng muốn cho thấy Miindo theo cách riêng của mình.”

Hẳn là một triển lãm nhóm cùng các họa sĩ hậu bối vẽ hội họa Hàn Quốc hiện đại với chủ đề “Miindo” có thể khiến người ta thấy không mấy dễ chịu, nhưng chính nữ họa sĩ bậc tiền bối lại nói “Có lý gì để không làm được đâu” và cho biết mình tham gia một cách vui vẻ. Ngược lại, chị nói: “Vấn đề là cách nhìn từ bên ngoài”, và “Người ta tạo ra những lời không có thật để gây chia rẽ (giữa các họa sĩ), nên tốt hơn là cứ xem như thế rồi bỏ qua”.

Họa sĩ Lee Dong-yeon — người nói rằng “tôi coi sự giao tiếp là điều quan trọng nhất” — cũng nói: “Tôi thấy tốt vì thông qua các họa sĩ trẻ, sự quan tâm của công chúng với hội họa Hàn Quốc được mở rộng và chúng tôi có dịp cùng nhau sinh tồn”.

Nữ họa sĩ học chuyên ngành hội họa phương Đông tại Đại học Hongik và cao học cùng trường, đã dạy hội họa phương Đông gần 20 năm tại hơn 10 trường đại học, bao gồm cả trường cũ của mình cùng Đại học Korea, Đại học Dongguk, Đại học Dankook. Năm nay, trước những triển lãm lớn như triển lãm theo lời mời tại New York, Mỹ, từ năm ngoái chị chỉ chuyên tâm vào sáng tác.

Trong “Miindo” mà họa sĩ Lee Dong-yeon vẽ, tâm tượng của những người phụ nữ đang sống thời hiện đại được thể hiện một cách “nhiều tầng”. Nữ họa sĩ giải thích: “Những tính nhị nguyên phức hợp như quá khứ và hiện tại, truyền thống và tiên tiến, phương Đông và phương Tây, thông qua biểu trưng và ẩn dụ mà thay tôi nói lên chính mình”.

Tiêu biểu là loạt tranh “Yeohyeopdo” (Tranh nữ hiệp). Ở triển lãm lần này, chị cũng giới thiệu “Yeohyeopdo” và “Sin Yeohyeopdo” — những tác phẩm gắn kết các chiến binh trong game với hội họa phương Đông, trong dự án hợp tác cùng hãng game toàn cầu “Riot Games”.

“Đó là cảnh một đứa trẻ nhỏ đang múa đao. Trong cái dáng vẻ chông chênh ấy có phản chiếu trạng thái tâm hồn của tôi. Trong đó cũng đựng cả sự khiếm khuyết mà tôi cảm nhận khi dần mất đi tuổi trẻ.”

Lee Dong-yeon_Sin Yeohyeopdo_màu trên giấy jangji_192×112cm_2016 (Sejong Center cung cấp)ⓒNews1

Chị cho rằng hanbok cũng không phải chỉ toàn đẹp. Chị giải thích rằng “Nó biểu trưng cho cái vòng trói buộc mà một người phụ nữ hiện đại sống ở Hàn Quốc không thể rũ bỏ”.

“Vừa kết hôn là đồng thời song hành sinh nở, nuôi con, rồi còn phải lo cả việc chăm sóc nhà chồng — có quá nhiều việc phải làm chỉ vì mình là phụ nữ. Các học trò của tôi nói rằng cô đã có tất cả. Nhưng để đến được như thế, biết bao nhiêu điều tôi đã không thể nói ra mà phải một mình gánh lấy. Tôi cũng đã khóc rất nhiều. Tất cả những điều đó khiến tôi cảm thấy như bộ hanbok bó chặt đến ngột ngạt.”

Vì thế, “Miindo” của Lee Dong-yeon mang một ý nghĩa hơi khác. Nó chọc vào ánh mắt giả tạo của kẻ khác đang ngắm nhìn mỹ nhân, hơn là bản thân mỹ nhân.

“Nếu tôi đăng lên Facebook dáng vẻ đúng như mình vốn có thì chẳng có phản ứng gì. Nhưng nếu đăng một bức ảnh được chụp đẹp một cách phóng đại thì lượt ‘thích’ bùng nổ. Nhìn vậy, tôi nghĩ ‘thế ra cái gọi là mỹ nhân lại trở thành vũ khí của sự giao tiếp’. Miindo vừa thay tôi nói lên ánh mắt giả tạo của chính mình, lại vừa phản chiếu người khác.”

Miindo mà họa sĩ Lee Dong-yeon — người nói “Miindo chỉ đẹp suông thì không còn ý nghĩa gì nữa” — muốn vẽ trong tương lai là Miindo “vẽ bằng cách đặt xuống”. Lời khuyên của chồng chị, họa sĩ hội họa Hàn Quốc Lim Tae-gyu, rằng “mong em đặt xuống bớt tài nghệ đi”, cũng góp một phần.

“Tôi muốn vẽ dáng vẻ một người phụ nữ điềm nhiên với khuôn mặt mộc không trang điểm, như thể vừa tắm xong. Tôi nghĩ hãy đặt xuống lòng tham mà ngắm nhìn chính mình.”

amigo@

Người viết — Kim A-mi