Qianzhan Tech | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Naesoong — Sự nghỉ ngơi hoàn hảo sau một bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay luôn lặp đi lặp lại việc rao giảng một triết lý sống: "Dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho ngon, sống cho tốt". Các doanh nghiệp bàn về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì đóng gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, ẩn sau những lời lẽ tưởng như nhẹ nhõm, thời thượng ấy lại là thân thể và tâm hồn đã mỏi mòn từ lâu. Ăn một mình, thay vì là một sự tự do, thì giống như một thực tại buộc phải tập làm quen hơn. Đó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay in xuống — con người bị tước đi cả chút khoảng dư để thong thả cùng người khác dùng một bữa cơm. Xã hội luôn khuyên người ta "hãy học cách chăm sóc chính mình", nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc "tự chăm sóc" ấy lại bị âm thầm đẩy trả về cho cá nhân. Điều mà những người đã rã rời níu lấy không phải là khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng chẳng phải một cuộc trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô to "hãy yêu lấy chính mình" ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi tự quản lý bản thân hay không. Sự nghịch lý như vậy luôn làm tôi cảm thấy khó chịu.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa sự khó chịu ấy thành một hình ảnh về bữa ăn riêng tư. Không phải khung cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc bàn ăn thịnh soạn tượng trưng cho sự đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy thùng hàng của bưu cục làm bàn ăn, một mình đối diện với jajangmyeon và thịt chiên sốt chua ngọt. Nàng mặc chiếc áo jeogori hanbok ngay ngắn, thanh nhã, nhưng dáng điệu lại chẳng đoan trang. Nàng ngồi tựa nghiêng xuống sàn, một chân tùy ý duỗi ra, mắt lơ đãng dừng lại trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách xa biết bao so với những "hình ảnh chữa lành" mà ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng gương mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện lên đúng trong những khoảnh khắc có chút tơi tả, có chút buông lỏng, thậm chí hơi mất trật tự như thế. Đây không phải chiếc bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》 chính là đã đẩy cái "tôi" ngồi giữa sân khấu ấy lên phía trước nhất của bức tranh.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng hàng chuyển phát. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi bày gần như không che chắn tính tạm thời và tính tùy hứng trong cuộc sống của chúng ta. Giống như những thùng bìa cứng hôm nay chất trước cửa, ngày mai sẽ bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một giải pháp chắp vá. Tan giờ làm thêm trở về nhà, vừa lo lắng cho sáng sớm ngày mai vừa vội vã nuốt vội bữa ăn khuya; đó không phải bàn ăn được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để gắng chống đỡ một thân thể rã rời. Màu sốt đen sánh của jajangmyeon, lớp bóng dầu ánh lên trên mặt thịt chiên sốt chua ngọt, cách rất xa những đức hạnh như "lành mạnh", "tiết chế" vẫn được đề cao không ngớt. Nhưng dù vậy, bữa ăn này vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thật, nó khiến người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn đang duy trì một cảm giác tồn tại tối thiểu nào đó trong sự mỏi mòn ngày này qua ngày khác. Những video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm "muốn tạm ngừng suy nghĩ", nhấp nháy nhẹ nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là "hoàn hảo" không có nghĩa là sự cân bằng giữa vị ngon và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là sự tinh tế và tử tế bề ngoài, mà là cuối cùng cũng có thể có được một khoảng trắng tinh thần trong chốc lát — không cần phán xét, không cần hồi đáp, cũng không cần tiếp tục gắng gượng.

Còn "bàn ăn hoàn hảo" mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở khung cảnh bữa cơm chiều cả gia đình ngồi quây quần cùng ăn. Và ở trung tâm chiếc bàn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng gắp thêm món, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi chia riêng thức ăn cho từng người trong gia đình có khẩu vị khác nhau. Sự vất vả như vậy luôn được khoác lên danh nghĩa "tình yêu", được tô điểm thành đức hạnh "hy sinh". Thế nhưng, sự lao nhọc ấy hầu như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai dành ra thời gian nghỉ ngơi thay bà, cũng không ai gánh đỡ giúp bà sức nặng của công việc nhà. Tôi chán ghét sự mặc nhận mà không ai chịu trách nhiệm đó. Vì vậy, trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, người phụ nữ này không còn được gọi tên là mẹ của ai, vợ của ai. Nàng chỉ là một cái "tôi" đã chịu đựng qua ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là "hoàn hảo" không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc quãng thời gian đó cuối cùng có tồn tại chỉ vì bản thân mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù nhỏ nhoi, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình, thì nó đã đủ quý giá.

Và chữ "Naesoong" trong nhan đề lại càng âm thầm lật ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, nàng luôn tự quản lý mình bằng giọng điệu chừng mực và dáng điệu ngay ngắn. Khi đi ăn tập thể, nàng sẽ cười nói một câu "tôi ăn no rồi", rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công sở, nàng cũng luôn giữ vẻ mặt bận rộn mà vững vàng, mỏi mòn mà vẫn tử tế. Thế nhưng, khi cánh cửa phòng đóng lại, chỉ còn lại nàng một mình, thì những cơn thèm ăn và sở thích bị kìm nén đã lâu mới cuối cùng có dịp lộ ra bộ mặt thật. Nàng chẳng chút do dự rưới đẫm nước sốt chua ngọt lên món thịt chiên, rồi vét thật sạch chút sốt tương đen cuối cùng còn lại ở đáy bát. Dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với sự "ôn hòa đoan chính" mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn coi sự lệch chuẩn này là một thất thái khó nói ra lời. Trái lại, tôi vẫn luôn tin rằng dục vọng của con người chính là hiện ra chân thật nhất, cảm động nhất trong những kẽ hở như vậy. Trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, thứ bị bóc đi chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chế, còn thứ lộ ra là một cái tôi chân thật và đang đói. Chữ "hoàn hảo" ở đây không còn là hình ảnh không một vết xước, không chỗ nào đáng phê, mà là việc sau khi con người tạm thời rời khỏi ánh mắt của người khác, cuối cùng cũng có thể nhẹ giọng nói với chính mình một câu — "hôm nay cũng đã chống đỡ qua được rồi". Lấy lại một quyền nhỏ bé nhưng chân thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc bàn ăn này đặt ra, và cũng chính là nơi bức tranh này thật sự muốn chạm tới.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học Nghệ thuật Sunhwa và Trường Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, theo học chuyên sâu tại khoa Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại cao học của trường này. Bà được biết đến rộng rãi với 《loạt tác phẩm Naesoong》 miêu tả phong tục thường nhật của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa mang ý nghĩa châm biếm để nắm bắt tinh tế mạch sống và các tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy góc nhìn "chân dung Hàn Quốc" để hồi đáp hiện thực xã hội và tâm thế của thời đại. Bà từng hoạt động với tư cách "chị gái tóc búi" trong chương trình "Haeyo Hwa Haeyo" của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ truyền thông của thành phố Seoul và của Hope Bridge. Những năm gần đây, bà cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua những triển lãm liên tục trong và ngoài nước, bà tiếp tục mở rộng thêm biên độ biểu đạt cùng khả năng truyền bá của hội họa Hàn Quốc trong bối cảnh đương đại.