Baidu Baijiahao | Chân dung Hàn Quốc của họa sĩ Kim Hyun Jung: Vẻ đẹp nội tâm – Sự nghỉ ngơi hoàn hảo sau bữa ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay không ngừng lặp lại một triết lý sống — “dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho tử tế, sống cho tử tế”. Các doanh nghiệp nói về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của mỗi cá nhân, còn truyền thông thì gói việc ăn một mình, uống một mình thành một phong cách sống của thế hệ mới. Thế nhưng, phía sau những ngôn từ nghe có vẻ nhẹ nhõm và thời thượng ấy lại ẩn chứa một thân thể và một tâm hồn đã kiệt sức từ lâu. Ăn một mình, thay vì là một thứ tự do, thì giống hơn với một thực tại buộc phải tập làm quen. Đó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay đổ xuống — người ta bị tước đi cả khoảng dư để thong thả cùng người khác dùng một bữa cơm. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách chăm sóc chính mình”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc” ấy lại âm thầm bị đẩy trở về phía mỗi cá nhân. Điều mà một người đã rã rời bám lấy không phải là khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng không phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô to “hãy yêu lấy chính mình” ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi tự quản lý bản thân hay không. Mâu thuẫn đó khiến tôi luôn thấy bất an.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển sự bất an ấy thành một khung hình về một bữa ăn riêng tư. Không phải khung cảnh tiệc tùng trên bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc mâm cơm thịnh soạn tượng trưng cho đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy thùng giấy chuyển phát của bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chiên sốt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo jeogori hanbok gọn gàng, trang nhã, nhưng dáng ngồi lại chẳng mực thước. Cô ngồi tựa nghiêng xuống sàn, một chân thoải mái duỗi ra, mắt lơ đãng dừng lại trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách rất xa “khung cảnh chữa lành” mà ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng khuôn mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện ra đúng vào những khoảnh khắc hơi lôi thôi, hơi buông lỏng, thậm chí có chút mất trật tự như thế. Đây không phải một mâm cơm cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm «Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo» (Naesoong: sự e lệ giả tạo) chính là đã đẩy cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của khung hình.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng chuyển phát. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi bày gần như không che đậy tính tạm bợ và tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như chiếc thùng bìa gợn sóng hôm nay còn xếp ở cửa, mai đã bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng lên trên một thứ giải pháp chữa cháy nào đó. Tăng ca xong trở về nhà, vừa lo lắng cho sáng sớm ngày mai vừa vội vã nuốt xuống bữa ăn khuya; đó không phải mâm cơm được chuẩn bị chu đáo cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để tạm chống đỡ một cơ thể rã rời. Màu sốt đen đậm của mì tương đen, lớp dầu bóng loáng ánh lên trên mặt thịt chiên sốt chua ngọt, tất cả đều cách rất xa những đức hạnh vẫn được ca ngợi không ngừng như “khỏe mạnh”, “tiết chế”. Nhưng dù vậy, bữa ăn này vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thật, nó giúp người ta xác nhận rằng mình vẫn còn đang sống, vẫn đang duy trì một cảm giác tồn tại ở mức tối thiểu giữa sự mệt mỏi ngày này qua ngày khác. Những đoạn video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm ngừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và đường hoàng, mà là cuối cùng cũng có thể có được một khoảng trống tinh thần trong chốc lát — không phải phán xét, không phải đáp lời, cũng không phải tiếp tục tỏ ra mạnh mẽ.

Còn “mâm cơm hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở khung cảnh bữa cơm tối cả gia đình quây quần. Và ở trung tâm chiếc bàn ăn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp thêm món, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi lại chia riêng thức ăn cho từng người trong gia đình có khẩu vị khác nhau. Sự lao nhọc như thế luôn được gắn cho cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự vất vả ấy gần như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai dành chỗ cho bà nghỉ ngơi, cũng không ai chia sẻ cùng bà sức nặng của việc nhà. Tôi ghét sự mặc nhận mà không ai chịu trách nhiệm đó. Vì vậy, trong «Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo», người phụ nữ này không còn được gọi là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã chịu đựng xong ngày hôm nay, một mình đối diện với mâm cơm hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có đáp ứng được kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc quãng thời gian ấy cuối cùng có tồn tại chỉ vì bản thân mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù chẳng đáng kể, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình, thì nó đã đủ quý giá.

Và từ “Naesoong” trong tiêu đề lại càng lặng lẽ đảo lộn khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn tự quản lý mình bằng giọng điệu kiềm chế và dáng vẻ đoan chính. Khi đi ăn cùng mọi người, cô sẽ cười nói một câu “tôi ăn no rồi”, rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công sở, cô cũng luôn giữ vẻ mặt tất bật mà điềm tĩnh, mệt mỏi mà vẫn đường hoàng. Thế nhưng, khi cánh cửa phòng đóng lại, chỉ còn một mình cô, thì những ham muốn ăn uống và những sở thích bị kìm nén bấy lâu mới cuối cùng có cơ hội hiện ra chân dung thật. Cô dốc hết nước sốt chua ngọt lên món thịt chiên không chút do dự, rồi vét thật kỹ chút tương đen cuối cùng ở đáy bát. Dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với sự “dịu dàng, đoan chính” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn coi sự lệch chuẩn đó là một thất thái khó nói ra miệng. Trái lại, tôi luôn tin rằng ham muốn của con người chính là hiện ra thành thật nhất, cảm động nhất ở đúng những khe hở như thế. Trong «Naesoong: Mâm cơm hoàn hảo», điều bị bóc xuống chính là chiếc mặt nạ đoan chính tự chủ, còn điều hiện ra là một bản ngã chân thật và đang đói. Cái “hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không một khuyết điểm, không chỗ nào bắt lỗi được, mà là khi con người tạm thời thoát khỏi ánh mắt người khác, cuối cùng cũng có thể nhẹ giọng nói với chính mình một câu — “hôm nay cũng đã trụ được rồi”. Giành lại một quyền nhỏ bé nhưng chân thật như thế chính là câu hỏi mà mâm cơm này đặt ra, và cũng là nơi mà tác phẩm này thật sự muốn chạm đến.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Trung tâm Nghệ thuật Kim Hyun Jung)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học Nghệ thuật Sunhwa, Trường Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa và khoa Hội họa Phương Đông Đại học Quốc gia Seoul, sau đó hoàn thành chương trình tiến sĩ tại trường sau đại học của đại học này. Cô được biết đến rộng rãi với «Loạt tranh Naesoong» mô tả đời sống thường nhật của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa mang tính châm biếm để nắm bắt tinh tế những thớ sợi đời sống và các tầng cảm xúc của người Hàn Quốc hôm nay, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để đáp lời hiện thực xã hội và tâm trạng của thời đại. Cô từng hoạt động với vai “chị tóc búi” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” của đài EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của Thành phố Seoul và quỹ Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua các triển lãm liên tục trong và ngoài nước, cô tiếp tục mở rộng đường biên biểu đạt cũng như khả năng lan tỏa của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.

Người viết — 幸运小小番茄