M Times News | Những chân dung Hàn Quốc của Kim Hyun Jung: Vẻ đẹp nội tâm – Phút nghỉ ngơi hoàn hảo sau khi ăn một mình
Bài viết của họa sĩ Kim Hyun Jung giới thiệu tác phẩm <Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo> (2013) của chính bà, qua hình ảnh một người phụ nữ lấy thùng hàng chuyển phát làm bàn ăn để một mình ăn mì tương đen jajangmyeon và thịt chua ngọt tangsuyuk mà soi lại ý nghĩa của ‘sự nghỉ ngơi hoàn hảo’. Tác giả chỉ ra nghịch lý của xã hội Hàn Quốc: luôn thúc người ta ‘hãy yêu lấy chính mình’ nhưng lại đẩy thời gian và sức lực để nghỉ ngơi về phía cá nhân; từ đó bà nêu bật ý nghĩa của ‘chiếc bàn ăn chỉ dành riêng cho tôi’, đối lập với hình tượng người mẹ hy sinh cho gia đình. Đồng thời, qua tiêu đề ‘Naesoong’, bà soi chiếu hình ảnh hai mặt của người phụ nữ: giữ vẻ đoan trang trước ánh mắt người khác, nhưng khi ở một mình lại bộc lộ những ham muốn thật thà.
Xem toàn văn
Xã hội Hàn Quốc ngày nay không ngừng rao giảng một triết lý sống — “dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho tử tế, sống cho tử tế”. Các doanh nghiệp bàn về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì đóng gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, ẩn sau những lời lẽ tưởng như nhẹ nhõm và thời thượng ấy lại là một cơ thể và một tâm hồn đã mỏi mòn từ lâu. Ăn một mình, thay vì nói đó là một thứ tự do, có lẽ giống hơn với một thực tại mà người ta buộc phải tập làm quen. Đó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện tại phủ xuống — con người thậm chí bị tước cả khoảng dư để thong thả dùng một bữa cơm cùng người khác. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách chăm sóc bản thân”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc mình” thì lại bị âm thầm đẩy trở về phía cá nhân. Điều mà người kiệt sức níu lấy không phải là một khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng chẳng phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô vang “hãy yêu lấy chính mình” ấy, trên thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có giỏi quản lý bản thân hay không. Nghịch lý đó luôn khiến tôi thấy bất an.
Với tư cách một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển hóa cảm giác bất an ấy thành một hình ảnh về bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải bàn ăn thịnh soạn tượng trưng cho sự đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy thùng hàng chuyển phát của bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen jajangmyeon và thịt chua ngọt tangsuyuk. Cô khoác chiếc áo jeogori của bộ hanbok ngay ngắn, nhã nhặn, nhưng dáng ngồi lại chẳng đoan trang. Cô ngả người tựa xuống sàn, một chân thoải mái duỗi ra, ánh mắt lơ đãng dừng trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Hình ảnh này cách rất xa “bức tranh chữa lành” mà ta vẫn quen thấy trong các quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng, diện mạo thật sự thuộc về nghỉ ngơi chỉ hiện lên đúng vào những khoảnh khắc có phần tơi tả, có phần buông lỏng, thậm chí hơi mất trật tự như thế. Đây không phải chiếc bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng tặng cho chính mình. Tác phẩm 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》 chính là đưa cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của khung tranh.
Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng hàng chuyển phát. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi bày gần như không che giấu tính tạm bợ và ngẫu hứng trong đời sống của chúng ta. Giống như những thùng bìa gợn sóng hôm nay còn chất ở cửa, mai đã bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng lên trên một thứ giải pháp chắp vá. Tan giờ làm thêm về nhà, vừa lo lắng cho buổi sớm mai, người ta vừa vội vã nuốt xuống bữa ăn khuya; đó không phải chiếc bàn ăn được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để cố chống đỡ một cơ thể rã rời. Màu tương đen đậm đặc của jajangmyeon, lớp bóng dầu óng ánh trên bề mặt thịt chua ngọt, cách rất xa những đức hạnh vẫn được tôn vinh như “sức khỏe” hay “chừng mực”. Nhưng dẫu vậy, bữa ăn ấy vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà chân thật; nó khiến người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn đang duy trì một cảm giác tồn tại tối thiểu nào đó trong sự mỏi mòn ngày qua ngày. Những đoạn video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhẹ nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và tử tế bề ngoài, mà là cuối cùng cũng có được một khoảng trắng tinh thần trong giây lát — không cần phán xét, không cần đáp lời, cũng không cần tiếp tục gắng gượng.
Còn “bàn ăn hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở cảnh bữa tối cả gia đình quây quần. Và ở trung tâm chiếc bàn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp thêm món, hâm lại những món phụ đã nguội, rồi chia từng phần thức ăn cho những thành viên có khẩu vị khác nhau. Sự mệt nhọc như thế luôn được gọi bằng cái tên “tình yêu”, được tô vẽ thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, công sức ấy gần như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai nhường cho bà thời gian nghỉ ngơi, cũng không ai chia sẻ trọng lượng của việc nhà. Tôi chán ghét sự mặc nhận không ai chịu trách nhiệm ấy. Vì vậy, trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, người phụ nữ này không còn bị gọi tên là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã cầm cự qua được ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của riêng mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn phụ thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà phụ thuộc vào việc quãng thời gian ấy cuối cùng có chỉ tồn tại cho riêng mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù nhỏ nhoi, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình, thì nó đã đủ quý giá.
Còn từ “Naesoong” (sự e lệ giả tạo) trong tiêu đề lại lặng lẽ lật ngược khung cảnh này thêm một bậc. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn quản lý bản thân bằng giọng điệu kiềm chế và dáng vẻ đoan chính. Khi ăn cùng mọi người, cô sẽ cười nói một câu “tôi ăn no rồi” rồi nhẹ nhàng đặt đũa xuống; ở công sở, cô cũng luôn giữ vẻ bận rộn mà điềm tĩnh, mỏi mòn mà tử tế. Thế nhưng, khi cánh cửa phòng khép lại và chỉ còn mình cô, những ham muốn và khẩu vị bị kìm nén bấy lâu mới có dịp lộ ra chân tướng. Cô không chút do dự rưới đầy nước sốt chua ngọt lên thịt, rồi vét sạch đến chút tương đen cuối cùng dưới đáy bát. Dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với hình ảnh “dịu dàng, đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn xem sự lệch chuẩn đó như một thất thái khó nói ra. Trái lại, tôi vẫn luôn tin rằng ham muốn của con người bộc lộ chân thật nhất, lay động nhất đúng ở những khe hở như vậy. Trong 《Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo》, thứ bị tháo bỏ chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự chủ, còn thứ hiện ra là một bản thân thật sự và đang đói. Cái “hoàn hảo” ở đây không còn là một hình ảnh không tì vết, không gì để bắt lỗi, mà là khi con người tạm thời thoát khỏi ánh mắt của người khác, cuối cùng cũng có thể thì thầm với chính mình câu nói ấy — “hôm nay mình cũng đã cầm cự được”. Việc lấy lại một quyền nhỏ bé nhưng chân thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc bàn ăn này đặt ra, và cũng là điều mà tác phẩm thật sự muốn chạm tới.
Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)
Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học cơ sở Nghệ thuật Sunhwa và Trường Trung học phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, theo học chuyên sâu tại khoa Tranh Đông phương Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại trường sau đại học của đại học này. Bà được biết đến rộng rãi với 《loạt tác phẩm Naesoong》 miêu tả phong tục thường nhật của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng những nét bút vừa hài hước vừa mang ý vị trào phúng để nắm bắt tinh tế thớ dệt đời sống và các tầng cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để hồi đáp hiện thực xã hội và tâm thế của thời đại. Bà từng hoạt động với vai trò “chị gái tóc búi” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của thành phố Seoul và tổ chức Hope Bridge. Những năm gần đây, bà cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua những triển lãm trong và ngoài nước diễn ra liên tục, tiếp tục mở rộng biên độ biểu đạt cùng khả năng lan tỏa của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.
