Xinhua Express | Những chân dung Hàn Quốc của Kim Hyun Jung: Vẻ đẹp bên trong – Sự nghỉ ngơi hoàn hảo sau khi ăn một mình

Xã hội Hàn Quốc ngày nay không ngừng rao giảng một triết lý sống: “dù chỉ một mình, cũng phải ăn cho tử tế, sống cho tử tế”. Các doanh nghiệp bàn về cân bằng giữa công việc và cuộc sống của cá nhân, còn truyền thông thì đóng gói việc ăn một mình, uống một mình thành một lối sống của thế hệ mới. Thế nhưng, phía sau những lời lẽ nghe nhẹ nhõm và thời thượng ấy lại ẩn giấu một thân thể và một tâm hồn đã kiệt sức từ lâu. Ăn một mình, nói là tự do thì không bằng nói rằng đó là một thực tại mà người ta buộc phải tập làm quen. Nó cũng là cái bóng mà cấu trúc lao động hiện nay in xuống: con người bị tước đi cả khoảng dư để thong thả cùng người khác dùng một bữa cơm. Xã hội luôn khuyên người ta “hãy học cách chăm sóc bản thân”, nhưng thời gian, tiền bạc và sức lực thật sự chống đỡ cho việc “tự chăm sóc” lại bị âm thầm đẩy trở lại cho cá nhân. Điều mà người kiệt sức níu lấy không phải là một khu nghỉ dưỡng đắt đỏ, cũng không phải một chuyến trốn chạy xa xôi, mà chỉ là trang thực đơn quen thuộc trong ứng dụng giao đồ ăn. Cái xã hội không ngừng hô lớn “hãy yêu lấy chính mình” ấy thực tế lại quy cả sự nghỉ ngơi cơ bản nhất về chuyện cá nhân có đủ giỏi quản lý bản thân hay không. Nghịch lý đó khiến tôi luôn cảm thấy bất an.

Là một họa sĩ hội họa Hàn Quốc, tôi muốn chuyển sự bất an ấy thành một khung hình về một bữa ăn riêng tư. Không phải cảnh tiệc tùng trên những tấm bình phong truyền thống, cũng không phải chiếc bàn ăn thịnh soạn tượng trưng cho đoàn viên, mà là một người phụ nữ lấy chiếc thùng chuyển phát của bưu điện làm bàn ăn, một mình đối diện với mì tương đen và thịt chua ngọt. Cô mặc chiếc áo jeogori hanbok tươm tất, trang nhã, nhưng dáng ngồi lại chẳng đoan trang. Cô ngả người ngồi nghiêng trên sàn, một chân thoải mái duỗi ra, mắt lơ đãng dừng lại trên những đoạn video ngắn phát liên tục trong điện thoại. Điều này cách rất xa “bức tranh chữa lành” mà ta vẫn quen thấy trong quảng cáo. Nhưng tôi lại cho rằng gương mặt thật sự thuộc về sự nghỉ ngơi chỉ hiện ra đúng vào những khoảnh khắc hơi lôi thôi, hơi buông lỏng, thậm chí có chút mất trật tự như thế. Đây không phải chiếc bàn ăn cần trưng ra cho người khác xem, mà là một sân khấu riêng tư chỉ được phép dâng cho chính mình. Tác phẩm “Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo” chính là đưa cái “tôi” đang ngồi giữa sân khấu ấy ra phía trước nhất của khung hình.

Hạt nhân thật sự của bức tranh này là chiếc thùng giao hàng. Chiếc thùng giấy dùng một lần ấy phơi ra gần như không che đậy tính tạm bợ và tính tùy hứng của đời sống chúng ta. Giống như những chiếc thùng bìa gợn sóng hôm nay còn chất ở cửa, mai đã bị dọn đi, sự nghỉ ngơi của chúng ta cũng luôn được dựng trên một giải pháp chữa cháy nào đó. Tăng ca xong về nhà, vừa lo lắng cho sáng sớm ngày mai vừa vội vàng nuốt bữa ăn khuya; đó không phải chiếc bàn ăn được chuẩn bị tỉ mỉ cho gia đình, mà là lựa chọn trực tiếp nhất để chống đỡ cho một cơ thể rã rời. Nước tương đen đậm của mì jajang, lớp bóng dầu nổi lên trên mặt thịt chua ngọt, tất cả cách rất xa những đức hạnh vẫn được ca ngợi như “sức khỏe”, “tiết chế”. Nhưng dù vậy, bữa ăn này vẫn là một nghi thức nhỏ bé mà thật, nó giúp người ta xác nhận rằng mình vẫn đang sống, vẫn đang giữ được một cảm giác tồn tại tối thiểu giữa sự mệt mỏi lặp lại ngày này qua ngày khác. Những đoạn video ngắn tự động phát liên tục trên màn hình điện thoại cũng như một tín hiệu nội tâm “muốn tạm dừng suy nghĩ”, nhấp nháy nhè nhẹ nhưng dai dẳng. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không có nghĩa là sự cân bằng giữa hương vị và dinh dưỡng, cũng không có nghĩa là tinh tế và thể diện, mà là cuối cùng cũng có được một khoảng trắng trong tinh thần: không phải phán xét, không phải đáp lời, cũng không phải tiếp tục gắng gượng.

Còn “chiếc bàn ăn hoàn hảo” mà xã hội hình dung thì đến nay vẫn dừng lại ở cảnh bữa tối cả gia đình quây quần. Và ở trung tâm chiếc bàn ấy thường luôn có một người mẹ. Bà không ngừng tiếp món, hâm lại những món ăn kèm đã nguội, rồi chia riêng thức ăn cho từng người trong nhà có khẩu vị khác nhau. Sự lao lực như thế luôn được gắn danh nghĩa “tình yêu”, được tô vẽ thành đức hạnh “hy sinh”. Thế nhưng, sự khổ nhọc ấy hầu như chưa bao giờ thật sự được đền đáp. Không ai dành ra thời gian nghỉ ngơi cho bà, cũng không ai chia sẻ cùng bà sức nặng của lao động nhà. Tôi ghét sự mặc nhận mà chẳng ai chịu trách nhiệm đó. Vì vậy, trong “Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo”, người phụ nữ này không còn được gọi tên là mẹ của ai, vợ của ai. Cô chỉ là một cái “tôi” đã trụ qua ngày hôm nay, một mình đối diện với chiếc bàn ăn hoàn toàn thuộc về khẩu vị của chính mình. Ở đây, cái gọi là “hoàn hảo” không còn tùy thuộc vào việc có thỏa mãn kỳ vọng của người khác hay không, mà tùy thuộc vào việc quãng thời gian đó cuối cùng có tồn tại chỉ cho riêng mình hay không. Dù ngắn ngủi, dù nhỏ nhoi, chỉ cần khoảnh khắc ấy thật sự thuộc về mình, thì nó đã đủ quý giá.

Và từ “Naesoong” trong tiêu đề lại càng lặng lẽ đảo ngược khung cảnh này thêm một lần nữa. Ở thế giới bên ngoài, cô luôn tự quản lý mình bằng giọng nói kiềm chế và dáng vẻ ngay ngắn. Khi ăn cùng mọi người, cô sẽ cười nói một câu “tôi ăn no rồi” rồi nhẹ nhàng đặt đôi đũa xuống; ở công sở, cô cũng luôn giữ vẻ bận rộn mà bình tĩnh, mệt mỏi mà vẫn thể diện. Nhưng khi cánh cửa phòng đóng lại, chỉ còn cô một mình, thì những thèm khát và sở thích bị kìm nén đã lâu mới có dịp lộ ra diện mạo thật. Cô chẳng chút do dự rưới đầy nước sốt lên thịt chua ngọt, vét sạch tỉ mỉ từng chút tương đen cuối cùng ở đáy bát. Dáng vẻ ấy rõ ràng không khớp với sự “dịu dàng đoan trang” mà xã hội mong đợi. Nhưng tôi không muốn xem sự lệch chuẩn đó là một thất thái khó nói ra. Trái lại, tôi luôn tin rằng ham muốn của con người lại hiện ra thành thật nhất, cảm động nhất đúng trong những kẽ hở như vậy. Trong “Naesoong: Bàn ăn hoàn hảo”, thứ bị bóc đi chính là chiếc mặt nạ đoan trang tự giữ, còn thứ lộ ra là một cái tôi thật và đang đói. Cái “hoàn hảo” ở đây không còn là hình ảnh không tì vết, không thể bắt lỗi, mà là khi người ta tạm thoát khỏi ánh mắt của người khác, cuối cùng cũng có thể thì thầm nói với chính mình câu ấy: “hôm nay cũng đã trụ được rồi.” Việc giành lại một quyền nhỏ bé nhưng thật như thế chính là câu hỏi mà chiếc bàn ăn này đặt ra, cũng là nơi mà tác phẩm này thật sự muốn chạm tới.

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung (Nguồn: Kim Hyun Jung Art Center)

Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung tốt nghiệp Trường Trung học cơ sở Nghệ thuật Sunhwa và Trường Trung học phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, theo học chuyên sâu tại Khoa Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại cao học của trường này. Cô được biết đến rộng rãi với “loạt tranh Naesoong” mô tả phong tục thường ngày của Hàn Quốc thế kỷ 21, giỏi dùng nét bút vừa hóm hỉnh vừa mang tính châm biếm để nắm bắt tinh tế những thớ sống và các lớp cảm xúc của người Hàn Quốc đương đại, đồng thời liên tục lấy “chân dung Hàn Quốc” làm góc nhìn để đáp lại thực tại xã hội và tâm trạng thời đại. Cô từng hoạt động với vai “chị gái tóc búi” trong chương trình “Haeyo Hwa Haeyo” (phiên âm) của EBS, đồng thời đảm nhiệm vai trò đại sứ quảng bá của Thành phố Seoul và của Hope Bridge. Những năm gần đây, cô cũng duy trì tương tác với khoảng 300.000 người theo dõi qua các nền tảng mạng xã hội, và thông qua những triển lãm liên tục trong và ngoài nước, tiếp tục mở rộng ranh giới biểu đạt cùng khả năng truyền bá của hội họa Hàn Quốc trong ngữ cảnh đương đại.