Cô tiểu thư nghịch ngợm bóc mặt nạ của xã hội chúng ta

[Phỏng vấn Tok Tok] Họa sĩ thần tượng của hội họa Hàn Quốc? Thử thách của Kim Hyun Jung

Cô tiểu thư nghịch ngợm bóc mặt nạ của xã hội chúng ta

“Loạt tranh Naesoong” gồm những bức chân dung tự họa mặc hanbok, hòa tan trong đó nét tươi tắn của nữ họa sĩ ở độ tuổi hai mươi, mang đến một khoái cảm kỳ lạ

Bài: phóng viên Kim Seul-gi, Monthly JoongAng 〈rookie@joongang.co.kr〉 | Ảnh: phóng viên Ji Mi-yeon 〈agadis@joongang.co.kr〉

Một người phụ nữ mặc bộ hanbok đẹp đẽ ngồi gập một bên chân, đang ăn mì tương đen jajangmyeon. Không rõ cô có quên mất rằng mình đang mặc hanbok hay không, nhưng hành động của cô dường như cách rất xa hình ảnh một tiểu thư nền nã. Trên thùng giao hàng là một đĩa thịt chiên tangsuyuk, một tay cô bưng bát jajangmyeon, trong miệng thì đang nhóp nhép chiếc bánh mandu chiên. Nhìn vẻ mặt ăn uống mà mắt vô tâm hướng về phía xa, có vẻ đây không phải lần đầu cô ngồi vào một bữa ăn như thế.

Đó là một cảnh trong bức 〈Mâm cơm hoàn hảo〉, được treo tại triển lãm “Thế vận hội Naesoong” mở ở Insa Art Center, Seoul vào tháng 6 vừa qua. Đây là bức tranh do họa sĩ Kim Hyun Jung (26 tuổi), người được gọi là “thần tượng của hội họa Hàn Quốc”, vẽ. Cô Kim giống hệt người phụ nữ trong tranh. Khuôn mặt xinh xắn và cái dáng khoác hanbok lên đều y như nhau. Bởi đó là bức tranh lấy chính cô làm người mẫu.

Cô Kim là họa sĩ đang được giới mỹ thuật chú ý thời gian gần đây. Những bức chân dung tự họa vẽ chính mình liên tiếp nhận được lời khen từ giới phê bình. Mọi tác phẩm đều có bản thân nữ họa sĩ xuất hiện, với đặc điểm là đang mặc hanbok. Thế nhưng hình ảnh người phụ nữ trong tranh phóng khoáng làm những điều không thể làm khi mặc hanbok lại mang đến tiếng cười cho khán giả. Có lúc cô mặc váy mà leo vách đá trong nhà, có lúc kẹp túi hàng hiệu mà gập người tập cơ bụng. Bức tranh vẽ cô giữ cây gậy bi-a bằng dáng gợi cảm trong quán bi-a — nơi chẳng ăn nhập gì với hanbok — mang đến cho khán giả một “cú ngược dòng khác lạ”.

Cô Kim lấy chủ đề “Naesoong” để vẽ ra những hành động và khung cảnh không thể tìm thấy trong đời thường. “Naesoong theo tôi hiểu không chỉ giới hạn ở phụ nữ. Việc để ý ánh mắt người khác rồi làm ra vẻ e lệ thì nam nữ già trẻ ai cũng làm mà. Tranh của tôi chính là việc dùng hội họa để biểu đạt những cảm xúc và hành động thật thà bị che giấu phía sau naesoong.”

Tác phẩm của cô cũng bắt được mắt công chúng. Cô bắt đầu được chú ý từ khi lập kỷ lục “bán hết sạch” ở triển lãm “Chuyện của Naesoong” tổ chức tại Trung tâm Nghệ thuật Seoul năm ngoái. Ngay cả họa sĩ nổi tiếng cũng không dễ bán hết toàn bộ tranh trong thời gian triển lãm, mà một họa sĩ mới lại làm được điều đó.

Triển lãm “Thế vận hội Naesoong” lần này là triển lãm cá nhân thứ tư của cô. Đó là những bức tranh nằm trên đường nối dài của Chuyện của Naesoong, lấy chủ đề thể thao đời sống. Cô vẽ một cách đầy sắc sảo những chuyện diễn ra ở các địa điểm thể thao đời sống như quán bi-a, phòng tập gym.

“Ai mà chẳng làm ra vẻ cao nhã, e lệ”

Suốt thời gian triển lãm, có không ít khán giả tìm đến chỉ để xem cô Kim — nhân vật chính trong tranh. Cô Kim mở cả chương trình “Đối thoại với họa sĩ”, tự tay giới thiệu các bức tranh trong phòng triển lãm, mỗi ngày đều vui vẻ chào đón những khán giả đến xem tranh. Khách tham quan trải rộng từ học sinh trung học phổ thông đến người trẻ và cả tầng trung niên, cho thấy rõ sức hút của cô Kim. Những người nổi tiếng cũng đến nối nhau, như diễn viên Kim Soo-ro đã ghé phòng triển lãm và mua ngay tác phẩm của cô Kim.

Khi loạt tranh “Naesoong” lần đầu ra mắt thế giới, phản ứng khác hẳn bây giờ. Đã có những lời bàn rằng đó là “bức tranh vẽ phiên bản Hàn Quốc của ‘doenjangnyeo’ (cô gái sống phông bạt)”, hay “vẽ với mục đích hạ thấp phụ nữ Hàn Quốc”. Về những ngộ nhận ấy, cô Kim giải thích rằng đó là bức tranh vẽ một cách thật thà chính những phần thiếu sót của bản thân mình.

“Bằng cách vẽ hình ảnh của tôi, một người sống bình thường với tư cách phụ nữ Hàn Quốc, tôi muốn vẽ cái ánh mắt của người khác và cái naesoong mà rất nhiều người để tâm đến một cách vô thức. Có người thấy túi hàng hiệu xuất hiện trong tranh là bảo đây là tranh vẽ ‘doenjangnyeo’, nhưng đó cũng là chiếc túi hàng hiệu tôi đang có, và tôi vẽ vì tôi thật sự thích túi hàng hiệu. Như thế là xấu sao?”

Trong tranh của cô Kim có toát ra sự thật thà với ham muốn. Tác phẩm 〈空〉 vẽ một cách chân thực vẻ mặt người phụ nữ đang băn khoăn xem nên xỏ đôi nào trước mấy đôi giày đặt sẵn trước mặt. Cái vẻ mặt phụng phịu như thể chọn đôi nào cũng chẳng vừa lòng khiến các khán giả nữ đồng cảm. Một tác phẩm khác, 〈Narcisse〉, vẽ hình ảnh người phụ nữ ngồi chồm hổm, tỉ mẩn kẻ mày. Dáng tay cầm chiếc gương nhỏ bằng lòng bàn tay mà tập trung trang điểm chẳng khác gì bất kỳ cô gái ngoài hai mươi nào ta thường thấy quanh mình.

Cuộc sống của một nữ họa sĩ vẽ nên những bức tranh vui vẻ và thật thà đã như thế nào? Cô Kim bắt đầu quan tâm đến hội họa từ khi vẽ theo người chị gái ruột hơn mình ba tuổi. Từ năm lớp 3 tiểu học cô đã học vẽ một cách bài bản, rồi lần lượt tốt nghiệp trường trung học cơ sở nghệ thuật và trung học phổ thông nghệ thuật. Đặc biệt, môn tranh Đông phương học thời phổ thông đã làm thay đổi cuộc đời cô Kim. “Tôi đắm chìm hoàn toàn vào sắc mực trong trẻo và nhạt mảnh của tranh Đông phương. Tôi mê mẩn sức hấp dẫn của mực, càng phủ thêm lớp thì càng ra màu sâu. Các bạn khác chọn hội họa phương Tây, nhưng tôi không chút do dự chọn hội họa Hàn Quốc, bởi tôi tin rằng vẽ hội họa Hàn Quốc mới là đi trước thời đại, chứ không phải chạy theo kỹ pháp phương Tây. Vì cái gì Hàn Quốc nhất chính là cái mang tính thế giới nhất.”

Cô giải thích việc cho người phụ nữ mặc hanbok xuất hiện trong tranh là “ảnh hưởng của mẹ”. Cô lớn lên dưới bàn tay người mẹ thường ngày vẫn thích mặc hanbok, và từ nhỏ đã nhiều lần mặc hanbok trong các dịp của gia đình. “Tôi nghĩ nhờ ngắm hình ảnh mẹ khoác hanbok gọn gàng xinh đẹp mà từ nhỏ tôi đã biết đến cái đẹp của trang phục dân tộc mình. Dù là tranh Đông phương thì việc vẽ người phụ nữ mặc hanbok cũng không phải chuyện thường thấy, nên cái đẹp của hanbok mà tôi thấy từ thuở bé đã trở thành mô-típ của tác phẩm tôi.”

Suốt thời gian triển lãm diễn ra, cô luôn gặp khán giả trong bộ hanbok. Khi được mời đến các sự kiện bên ngoài hay làm diễn giả, cô cũng luôn giữ việc mặc hanbok. Nhưng cô nói rằng không phải ngay từ đầu cô đã thích mặc hanbok.

“Với ý nghĩ rằng là người vẽ hanbok thì phải hiểu rõ đặc tính của hanbok, tôi mặc nó như một thói quen. Nhưng có một hôm, một nghệ sĩ nhạc truyền thống đến bảo tôi rằng ‘chiều buộc dây hanbok sai rồi’, ‘mặc như kisaeng ấy’, khiến tôi vô cùng xấu hổ. Từ đó trở đi tôi mặc hanbok cho đúng, với tâm thế kế thừa truyền thống của chúng ta một cách đúng đắn. Giờ thì hanbok đã quen nên thật sự rất thoải mái. Tôi có dạng chân ra trong lớp váy thì cũng chẳng ai biết mà.”

Trả giá cho danh tiếng của ngôi sao, chịu đựng những bình luận ác ý

Vì đạt được sự nổi tiếng và danh tiếng khi còn ít tuổi, cô vừa được người ta ngưỡng mộ lại vừa bị đổ lên đầu sự đố kỵ và ganh ghét. Những bình luận ác ý nhắm vào chuyện cá nhân hay gia đình còn nhiều hơn cả phê bình về tranh, khiến cô không khỏi âm thầm đau lòng.

“Tranh của tôi thuộc loại khiến người ta yêu hay ghét rất rõ. Ngay cả tôi cũng không thấy tranh mình lúc nào cũng đẹp, thì khán giả còn thế nào nữa. Chỉ có điều ban đầu tôi tổn thương nhiều khi thấy những bài moi móc đời tư hay nói xấu gia đình. Lúc đầu tôi nghĩ ‘mình chẳng phải người nổi tiếng showbiz, sao lại đối xử với mình thế này?’. Nhưng giờ thì chai sạn nhiều rồi nên tôi khá điềm tĩnh.”

Việc cô Kim không bị lung lay nhiều trước sự chỉ trích của nhiều người có lẽ cũng vì một trải nghiệm đặc biệt mà cô từng trải qua ở đầu tuổi hai mươi. Khác với hình ảnh tươi sáng, đầy sức sống hiện tại, cô nói rằng mình từng có thời rơi vào trầm cảm nặng. Đã có lúc cô nghĩ đến cả việc tự tử vì những tổn thương trong quan hệ với người khác. Cô kể rằng mình bắt đầu vẽ tranh “Naesoong” chính với mục đích giải tỏa những cảm xúc tồi tệ ấy.

“Tranh của tôi trông cứ vui vẻ và sảng khoái, nhưng ban đầu tôi vẽ nó với mục đích chữa trị trầm cảm. Tổn thương mà tôi nhận từ những người trong ngoài bất nhất rất lớn, và vì ghét con người đến mức ấy nên tôi vẽ với ý định biến họ thành tranh biếm. Nhưng rồi vẽ mãi, nhân vật chính trong tranh dần dần cứ như chính tôi. Sau khi nhận ra rằng tôi cũng chẳng hơn gì một kẻ naesoong sống trong sự để ý ánh mắt người khác, tôi bắt đầu vẽ tranh một cách vui vẻ.”

Từ đó cô Kim bắt đầu vẽ chân dung tự họa thay vì hình ảnh những người khác mà cô ghét, và gói điều ấy vào loạt tranh “Naesoong”. Nghe nói khi cô Kim chuẩn bị “loạt tranh Naesoong” làm tác phẩm tốt nghiệp đại học, các bạn đồng môn đã tỏ ra hoài nghi: “Bình thường quá rồi không?”, “Cậu định vẽ cái tranh đó thật à?”. Đánh giá của giáo sư phụ trách cũng vậy. Người nào cũng hỏi: “Tính nghệ thuật của tác phẩm có kém không?”. Dù thất vọng vì những đánh giá dưới mong đợi, cô Kim vẫn tiếp tục vẽ tranh chân dung tự họa, với niềm tin rằng “ai nói gì cũng mặc, hãy vẽ bức tranh mà mình có thể làm việc một cách vui vẻ”.

Bối cảnh thời đại trong đó tranh Đông phương bị đánh giá thấp hơn hội họa phương Tây cũng góp phần nâng đỡ ý chí của cô.

“Trong trường mỹ thuật, khoa tranh Đông phương cũng giống như khoa triết của khối nhân văn. Bầu không khí ‘học tranh Đông phương ra rồi định làm gì mà sống?’ lan tràn khắp nơi. Vì dù sao cũng đã bắt đầu tranh Đông phương với tâm thế sẵn sàng mút ngón tay mà sống, nên tôi sinh ra cái tham vọng ‘hãy sống mà làm điều mình muốn làm’. Nói đúng hơn thì tâm thế ‘vẽ tranh mà thất bại thì đi làm giáo viên ở trung tâm luyện thi cũng được’ lớn hơn cả tham vọng muốn nổi tiếng hay muốn bán được tác phẩm. Vì xung quanh chẳng ai quan tâm nên tôi càng nghĩ ‘cứ vẽ theo ý mình muốn thôi’.”

Phần da thịt lộ ra giữa lớp váy — “Gợi dục quá nhỉ?”

Cách làm việc của cô Kim thuộc loại độc đáo. Hình thành ý tưởng tác phẩm rồi, cô trở thành nhân vật chính của mọi khung cảnh trong tranh và chụp ảnh. Cách làm là tạo dáng và chụp ảnh trong đúng khung cảnh đã hình dung, rồi vẽ lại thành tranh.

Khi chụp ảnh, cô chụp qua hai lần. Một lần mặc legging để đường cong cơ thể lộ ra, rồi lại mặc hanbok và chụp đúng khung cảnh đó. Mục đích là để biểu đạt một cách chân thực thân hình người phụ nữ hiện qua lớp váy. Trong mọi bức tranh của cô, phần đùi của người phụ nữ đều nổi bật rõ.

Nghe nói bố mẹ cô Kim đã lo lắng trước những bức tranh phá cách để lộ phần da thịt. Vì đó là tranh được biết đến như chân dung tự họa, nên họ không khỏi thấy bất an như thể phần thân thể trần của con gái mình bị phơi ra. Lý do cô Kim nhấn mạnh phần da thịt người phụ nữ khi vẽ là để nhấn mạnh chủ đề “Naesoong”.

“Nhiều người thấy phần đùi lộ ra thì nói ‘gợi dục quá’. Nhưng ‘việc cho thấy đôi chân trong lớp váy để biểu đạt naesoong có một ý nghĩa quan trọng. Đó là để nhấn mạnh rằng ta không thể biết chuyện gì sẽ diễn ra bên trong lớp váy hanbok rộng mà từ ngoài không nhìn thấu. Khán giả nữ thì không tập trung lắm vào phần da thịt, trong khi các vị nam có vẻ quan tâm hơn, bảo rằng ‘nhìn thấu hết cả da thịt’.”

Sau khi phác thảo phần thân trần, cô dùng giấy hanji để mặc áo cho nhân vật. Vì cần để da thịt hiện ra, nên thay vì giấy hanji dày bán ngoài thị trường, cô tự tay làm loại hanji trong suốt. Cô biểu đạt nếp gấp của áo bằng cách xếp dán nhiều lớp hanji lên nhau, và nhờ vậy bộ hanbok trong tranh có những nếp gấp tinh tế chẳng kém hanji thật. Những chiếc áo jeogori màu hồng phớt, màu hoa mai vàng, vẽ họa tiết hoa nhỏ li ti rực rỡ đến mức không hề thua kém thời trang hiện đại. Đồ trang sức cũng được thể hiện đúng như phụ kiện của người phụ nữ hiện đại ngày nay. Cô tỉ mỉ thể hiện đến cả những chi tiết khó nhận ra, như chiếc nhẫn và đôi bông tai lớn, đôi cao gót gót cao, hay lớp sơn móng tay sơn muôn màu muôn sắc.

Nhưng riêng chiếc váy thì cô luôn vẽ bằng sắc mực. Nếu không để ý thì khó mà nhận ra rằng màu váy đều là sắc mực, bởi ánh mắt đã bị cuốn hết vào dáng vẻ lộng lẫy của người đàn bà trong tranh. Cô Kim muốn thể hiện trên chiếc váy hanbok cái đẹp của khoảng trống và vị sâu đặc trưng của tranh Đông phương.

“Tôi muốn đưa tinh thần tranh Đông phương vào chiếc váy. Trong tranh Đông phương, ‘mực’ và ‘khoảng trống’ có ý nghĩa quan trọng. Người ta nói khoảng trống càng để trống thì càng rộng, còn mực thì sâu vì chứa trong nó màu của vũ trụ. Để thể hiện rằng bên trong lớp váy là một không gian rộng lớn và tựa vũ trụ, ôm trong mình cái đẹp của khoảng trống, tôi chỉ dùng duy nhất sắc mực cho váy.”

[Bản in: 1 〈Mâm cơm hoàn hảo〉, thủy mặc đạm thái và cắt dán trên giấy hanji, 130×162 cm, 2014 / 2 〈Cô gái thuần tình〉, thủy mặc đạm thái và cắt dán trên giấy hanji, 112×134 cm, 2014 / 3 〈Rung động〉, thủy mặc đạm thái và cắt dán trên giấy hanji, 67,5×60 cm, 2013. Ảnh do Kim Hyun Jung cung cấp]

Giấc mơ của nữ họa sĩ rất rõ ràng: làm sao để công chúng dễ dàng thưởng thức mỹ thuật và hưởng thụ mỹ thuật ngay trong đời sống thường ngày. Vì giấc mơ ấy, thời đại học cô đã học thêm quản trị kinh doanh. Câu hỏi “tại sao những người làm mỹ thuật lại nghèo?” đã dẫn cô đến việc học quản trị kinh doanh.

“Tôi muốn biết cần gì để làm cho người khác cũng yêu cái mỹ thuật mà tôi yêu. Trong xã hội ta, mỹ thuật đến giờ vẫn bị nhìn nhận là khó và nặng nhọc. Tôi thấy tiếc khi với mọi người, mỹ thuật chỉ đóng vai công cụ của những thước đo đánh giá kiểu ‘vẽ giỏi hay vẽ dở’, hoặc ‘có kiến thức uyên bác về mỹ thuật hay không’, hơn là một đối tượng để thưởng thức. Học quản trị kinh doanh, tôi đã nuôi lớn con mắt đọc thế giới, và rút ra kết luận rằng nghệ sĩ phải tích cực trò chuyện với công chúng.”

Cô Kim thường ngày cũng trò chuyện với công chúng qua mạng xã hội và chia sẻ thế giới hội họa của mình. Blog của cô Kim (http://artistjunga.blog.me) đầy những bức tranh và ảnh chụp cùng người hâm mộ, với phương châm vận hành blog là “đừng để ý bản quyền, cứ thoải mái lấy về”. Trong bối cảnh giúp cô Kim nổi tiếng chỉ trong một nhịp, công sức của những blogger “tùy ý” mang tranh của cô đi khắp nơi cũng không nhỏ.

“Không phải ngay từ đầu tôi đã chăm làm mạng xã hội. Nhưng rồi trò chuyện với mọi người thì sinh ra sự thân mật. Tôi cho rằng không có động lực nào cho việc sáng tác tác phẩm mới lớn bằng việc mọi người phản hồi và thấy vui với tranh của tôi. Nếu một người tiếp cận tranh qua mạng xã hội rồi bước ra ngoài xem triển lãm và thưởng thức mỹ thuật, thì có thể họ sẽ mua cả tác phẩm. Nếu vòng tuần hoàn này cứ tiếp diễn thì những người làm mỹ thuật sẽ không còn phải chịu đói, mà mọi người cũng không còn thấy mỹ thuật là khó.”

Picasso là người yêu của tôi!! Một ngày ngắn quá

Cô Kim dành phần lớn thời gian trong một năm ở xưởng vẽ. Mục tiêu của cô là “dùng 8 phần 10 của một năm cho việc vẽ tranh”. Cô đi làm ở xưởng vẽ lúc 10 giờ sáng như một nhân viên công ty và về nhà sau 12 giờ đêm. Chuyện vẽ tranh thức trắng cả đêm cũng thường xuyên.

Vì tập trung vào việc sáng tác, cô nói mình không có bạn trai, cũng chẳng có sở thích gì đặc biệt. Mua sắm trên mạng trước khi đi ngủ là niềm vui nhỏ bé của cô.

Họa sĩ mà cô Kim — người “đang yêu mỹ thuật” — lấy làm hình mẫu là Picasso. “Người không hiểu mấy về mỹ thuật thì cũng ‘biết rất rõ Picasso. Với sự tò mò ‘rốt cuộc tại sao Picasso lại nổi tiếng như thế?’, tôi đã tìm hiểu về ông. Nghe nói số tranh Picasso vẽ cả đời lên tới ba vạn bức. Trong đó khoảng 13.500 bức có để lại tên tác phẩm, và tính cả cuộc đời Picasso thì bình quân cứ 2,2 ngày ông cho ra một tác phẩm. So với việc sinh viên trường mỹ thuật vẽ năm tác phẩm một năm thì đó là một lượng khủng khiếp. Tôi đã tự vấn rằng liệu bấy lâu nay mình chỉ nói miệng là sẽ trở thành họa sĩ mang tầm thế giới mà thôi chăng. Và để cho thấy bằng hành động, giờ tôi đang thực hành điều đó.”

Nữ họa sĩ trẻ hai mươi sáu tuổi được đánh giá là “đã vạch một nét trong hội họa Hàn Quốc”. Bước đi của nữ họa sĩ trẻ, người trải ra những ý tưởng vô cùng vô tận bằng trí tưởng tượng linh hoạt và tươi tắn, đang rất được mong đợi.

Người viết — Reporter Kim Seul-gi