Impression | vol.127 | Tranh thủy mặc của Kim Hyun Jung, những tác phẩm khoan khoái vì Naesoong

editor jaewook jung

photographer guido

Một chiếc giày của cô gái mặc hanbok, người đang bước đi với hai tay ôm đầy túi mua sắm, bỗng tuột ra. Trong khoảnh khắc ấy, từ miệng cô thoát ra một tiếng than ngắn.

“Acha…”

27°C

Khi tình huống thú vị này được trình ra với thế gian dưới dạng một bức tranh, mà lại là tranh khoác lên mình tấm áo thủy mặc, người ta đã nở những tiếng cười khoan khoái và vui vẻ. Bởi giữa cơn lũ của một thứ mỹ thuật chỉ toàn khó hiểu và khó nắm bắt, thông điệp đơn giản và minh bạch của tác phẩm này nổi bật hẳn lên. Họa sĩ tranh phương Đông Kim Hyun Jung. Lý do những người yêu mỹ thuật dành cho sự xuất hiện của tài năng trẻ sinh năm 1988 này một sự quan tâm bùng nổ, vượt xa mức hiếu kỳ đơn thuần, cũng nằm ở đây. Một bức tranh phương Đông khoan khoái và thú vị, lại còn chứa đựng thông điệp minh bạch nữa…

Một cô gái trong bộ hanbok đoan trang, đeo chiếc tai nghe “Beats by Dr. Dre” đang được giới trẻ cho là “hot” nhất rồi chìm vào thiền định; hoặc nhai nhóp nhoép chiếc hamburger trên chiếc bàn bày la liệt hamburger và khoai tây chiên của McDonald’s. Những tác phẩm khác mà Kim Hyun Jung vẽ cũng đều có chính họa sĩ trong bộ hanbok xuất hiện làm người mẫu. Tranh của Kim Hyun Jung là tác phẩm không cần đến thứ phê bình “đọc diễn văn chủ hôn” — loại văn đầy những công thức khó hiểu, khó nắm bắt mà kết cục chỉ chuyển thành nghĩa “tác phẩm này hay”. Ai cũng có thể dễ dàng thưởng lãm, còn niềm vui tìm ra những hàm ý ẩn sau tác phẩm thì cứ để dành cho người xem là đủ. Cô bắt đầu dần được biết tên từ vài năm trước, rồi năm nay gây nên một “cú lớn” khi mọi triển lãm đều dán nhãn sold out — vì thế cuộc gặp với cô đã trở thành một buổi phỏng vấn có nhiều câu hỏi.

Q. Lý do tác phẩm của chị đang gây xôn xao là gì?

Cá nhân tôi có một giá trị về cái đẹp mà mình theo đuổi, và có lẽ mọi người nhìn thấy rõ phần đó. Hơn nữa, tác phẩm của tôi không khó mà lại là chất liệu phổ quát nhiều người có thể đồng cảm. Thêm vào đó, tôi nghĩ có lẽ vì các yếu tố đa dạng như sự hóm hỉnh mà tôi cố tình dàn dựng trong tác phẩm đã hòa quyện với nhau rồi đến được với người thưởng lãm. Tôi cố gắng dựa trên những câu chuyện diễn ra trong đời thường để giải bày một cách thẳng thắn. Vì thế có lẽ mọi người đánh giá là thú vị và dễ đồng cảm.

Q. Loạt tranh “Naesoong” đã bắt đầu thế nào?

Từ khoảng khi ngoài hai mươi, tôi thuộc dạng có độ cảm thụ cao về cái tôi. Tôi đã cố để được tự do khỏi ánh mắt hay quan niệm thông thường của người khác, và tôi thấy nếu ghép suy nghĩ ấy vào công việc sáng tác thì hẳn sẽ thú vị. Thứ tôi nghĩ ra chính là hanbok và đời thường. Chú ý đến vẻ cao nhã và tính bí ẩn mà hanbok mang lại, tôi đặt tấm áo cao nhã nhân vật đang mặc đối lập với những hành động thường ngày, chẳng theo khuôn phép nào và chẳng ăn nhập gì với tấm áo ấy, thì ra kết quả thú vị. Công việc thể hiện con người có bề ngoài khác bề trong đã bắt đầu như thế. Đó cũng chính là đời thường của chúng ta mà. Loạt tranh Naesoong vừa là chân dung tự họa của tôi, vừa là việc bắt lấy những Naesoong trong đời sống của tôi và dò tìm hình ảnh một cái tôi có chủ thể.

Q. Ngay từ đầu chị đã vẽ chính hình ảnh của mình sao?

Điểm khởi đầu không phải ngay từ đầu đã là bản thân tôi. Ngược lại, tôi muốn ví von những người từng tùy ý ngộ nhận và đánh giá tôi bằng định kiến, để cho thấy tính hai mặt mà họ có. Thế nhưng khi vẽ chính mình làm người mẫu để có được bức tranh chân thực, tôi dần cảm thấy rằng tính hai mặt mà tôi phát hiện ở họ là vấn đề của tất cả mọi người, kể cả tôi. Tôi cũng từng nhìn người khác bằng định kiến hay thành kiến. Rồi tự nhiên tôi vẽ đời thường và suy nghĩ của chính mình.

Q. Những mẩu chuyện gắn với tác phẩm thì thế nào?

Nhân vật trong các tác phẩm của loạt tranh Naesoong chứa đựng rất nhiều đời sống và suy nghĩ thực của tôi. Tất nhiên tôi cũng có khi chuyển thể những mẩu chuyện cá nhân cho khớp với mô-típ “Naesoong”, nhưng nhìn chung tôi cố gắng thể hiện thật thẳng thắn những dáng vẻ bộc lộ trong đời thường. Chẳng hạn, tác phẩm “Tuhon” là hình tượng hóa cảnh đang ăn một phần hamburger. Trong lúc làm việc tôi bỏ bữa, đến lúc tưởng mình sắp ngã quỵ thì tôi ăn một cách đầy tính chiến đấu, và khi nhìn dáng vẻ ấy của mình tôi đã nghĩ “đây chính là Naesoong!” rồi lấy làm chất liệu. Việc dùng ống hút gắp khoai tây chiên để không làm dính dầu lên tay cũng vậy. Còn tác phẩm khác, “Có phong vị”, là hình tượng hóa khoảnh khắc tôi mân mê điện thoại thông minh trong nhà vệ sinh rồi nghĩ rằng đây là một khoảnh khắc vừa bí mật vừa có phong vị. Ý tưởng của tôi chợt nảy ra từ đời sống và trải nghiệm, và có lẽ khi nó phổ quát hơn thì sẽ nhận được nhiều quan tâm và đồng cảm hơn.

Q. Tôi tò mò về cách thức sáng tác. Ngoài việc vẽ mực và màu trên giấy hanji, tôi còn cảm thấy một chất liệu có khối.

Thật ra đó là phần khó cảm nhận khi chỉ xem tác phẩm qua ảnh chứ không phải ở phòng triển lãm. Vì vậy tôi luôn thấy tiếc, nên xin cảm ơn anh đã cho tôi cơ hội nói thẳng vào điểm này. Nếu phải nói hai đặc trưng nổi bật thì đó chính là collage hanji và khỏa thân bán trong suốt. Ở những chiếc áo jeogori hanbok trong tranh tôi, và ở các tác phẩm gần đây thì đến cả chiếc váy, tôi cũng dán thêm hanji để thể hiện. Vừa để thể hiện sống động chất liệu sột soạt của hanbok, vừa là một sự chệch hướng cho tranh thủy mặc vốn có thể trở nên đơn điệu. Và nói về quá trình làm việc thì tôi vẽ khỏa thân của nhân vật trước, rồi trên đó làm collage hoặc phủ thêm dammuk (sắc mực nhạt) để mặc áo cho nhân vật; ấn tượng chung có thể nói là một khỏa thân hiện ra chừng một nửa. Có thể nói lòng trong của người đàn bà đang che giấu bên trong mình như sắp lộ mà lại không lộ chính là bản chất của Naesoong! Tôi mong nhiều người có thể trực tiếp xác nhận chất liệu độc đáo ấy tại triển lãm của tôi.

Q. Có lẽ vì thế mà tranh còn toát lên cả cảm giác rất khoái cảm. Chị cố ý thể hiện như thế với chất liệu là tấm áo hanbok sao?

Vì là phụ nữ nên những trường hợp phải che giấu ham muốn riêng và dáng vẻ nguyên bản của mình nhiều hơn so với đàn ông, đúng không? Naesoong đang được tiếp nhận như điều phù hợp hơn với phụ nữ, và thật ra đó là hiện thực. Vì bản thân tôi với tư cách một người phụ nữ đã cảm nhận rõ điều này, nên có mặt nào đó khiến tôi để nhân vật của 〈Naesoong〉 là phụ nữ. Nhưng việc vẽ nhân vật ở dạng khỏa thân mang một ý nghĩa quan trọng: vượt qua tấm áo như một màn che mà nhân vật mặc để trang điểm cho mình, nó cho thấy bản chất mộc mạc của nhân vật. Tức là cho thấy một bản chất thẳng thắn, và có khi còn yếu lòng nữa, của người bề ngoài lộng lẫy và kiêu kỳ nhưng thật ra đang trăn trở “mình trông thế nào trong mắt người khác”. Tôi cho rằng hanbok có khía cạnh khá khoái cảm, và khó mà phủ nhận rằng hình ảnh ấy đã phản ánh khá nhiều vào tác phẩm. Nhưng trong tác phẩm của tôi, khỏa thân và hanbok đặt trọng tâm vào chức năng liên quan đến chủ đề hơn là vào hình ảnh tính dục.

Q. Vì sao chị lại chọn chuyên ngành tranh phương Đông?

Trường Trung học phổ thông Nghệ thuật Seonhwa mà tôi tốt nghiệp thì khi lên lớp 11 sẽ chọn chuyên ngành. Vốn tôi có hứng thú với thiết kế, nhưng vào khoảng thời gian ấy tôi cảm nhận được sức hấp dẫn và niềm thú vị của tranh phương Đông, mà trong đó là tranh thủy mặc, nên đã chọn chuyên ngành tranh phương Đông. Sự xúc động tôi cảm nhận khi đọc quyển “Bài giảng đặc biệt về cái đẹp Hàn Quốc” của thầy O Ju-seok vào thời điểm đó đến giờ vẫn còn sống động; sách giải thích rất rõ cảnh giới cao của tranh thủy mặc đã bộc lộ trong hội họa Hàn Quốc của chúng ta. Thủy mặc là chất liệu vô cùng hấp dẫn, vì dù phủ lớp nhiều lần thì mặt tranh cũng không bị đục hay dày lên, mà ngược lại qua việc phủ lớp còn có thể cho cảm giác trong trẻo, lại có thể làm sống dậy cái tinh diệu của nông đạm. Thế nên mỗi khoảnh khắc vẽ tranh phương Đông tôi luôn hạnh phúc.

Q. Vì cảm giác hoàn toàn khác với tranh phương Đông vốn có nên đồng thời tồn tại cả lời chỉ trích rằng nhẹ, và phản ứng rằng chị đang lan rộng tranh phương Đông ra đại chúng một cách đầy đủ.

Giả như tôi vẽ một người đàn bà mặc hanbok đánh đu, hay một người đàn bà gội đầu ở con suối, thì sẽ thế nào? Hoặc nếu tôi vẽ tranh chân cảnh sơn thủy núi Halla theo kỹ pháp truyền thống thì sẽ thế nào? Hẳn tôi đã không nhận được phản ứng nhiều như bây giờ. Nghệ sĩ là người làm công việc chuyển quan niệm và cảm xúc của mình thành hình thái có thể nhận biết thông qua một phương tiện biểu đạt nào đó, và tôi nghĩ việc xử lý những quan niệm và cảm xúc đương thời là việc rất quan trọng. Tôi muốn kể câu chuyện của những người cùng thời với chúng ta, và tôi làm loạt tranh “Naesoong” để giải bày một cách khoan khoái những trăn trở về ánh mắt, quan niệm thông thường và cái tôi mà tôi từng trải nghiệm. Vì vậy tôi theo đuổi công việc dễ hơn, thoải mái hơn và nhiều người có thể đồng cảm về mặt cảm xúc hơn. Tôi nghĩ nhiệm vụ quan trọng với tôi lúc này là không mừng lo theo từng lời yêu thích hay chê bai về tác phẩm, mà kiên định vạch ra phương hướng cho tác phẩm của mình. Tôi cũng cho rằng việc tìm cho đúng điểm cân bằng giữa kỹ pháp cổ điển, truyền thống và định hướng đương thời là gánh nặng mà một nghệ sĩ phải tự mình mang lấy.

Q. Chị cũng đang làm cả ốp điện thoại, đó là sự nối dài của công việc sáng tác? Hay chị đang mở rộng sang lĩnh vực kinh doanh?

Trong lúc làm việc tôi vẫn dùng dịch vụ phát nhạc trực tuyến để nghe nhạc. Âm nhạc đã thâm nhập sâu vào đời sống chúng ta như thế và đang được đại chúng thưởng thức rộng rãi, đúng không? Định nghĩa “văn hóa đại chúng” có thể khác nhau tùy từng người, nhưng dù sao, ở vị trí người làm mỹ thuật, tôi thật sự thấy ganh với việc thể loại âm nhạc được tiêu dùng và thưởng thức rộng rãi trong đại chúng. Mọi nghệ thuật chỉ tỏa sáng sự tồn tại của nó khi được thưởng lãm và thụ hưởng, mà ở mặt đó thì mỹ thuật, đặc biệt là tranh phương Đông, có nền tảng để được đại chúng thụ hưởng rất yếu ớt. Vì vậy tôi nghĩ các nhà mỹ thuật phải dồn quan tâm vào việc tạo ra cấu trúc giúp tác phẩm của mình được thụ hưởng và tiêu dùng rộng rãi trong đại chúng. Việc tôi làm ốp điện thoại cũng là một phần hoạt động nhằm hiện thực hóa “mỹ thuật trong đời sống”. Xin nói thật lòng, ốp điện thoại không để lại nhiều lợi nhuận về mặt kinh doanh đến thế.

(cười)

Q. Chị muốn được những người yêu mỹ thuật ghi nhớ như một nghệ sĩ thế nào?

Tôi nghĩ nghệ sĩ là người thay lời cho ham muốn biểu đạt của những người bình thường. Nghĩa là một người làm nghề chuyên môn, mang cảm thụ nhạy hơn người thường, bắt lấy thật sắc sảo những ý thức vấn đề mà người bình thường chỉ cảm thấy mờ mờ hoặc chung chung, hoặc thể hiện thật rõ ràng những điều mà nhiều người mãi không tìm được cách biểu đạt thích đáng. Thật ra nếu không có thứ “tính chuyên môn trong biểu đạt” ấy thì nghề nghệ sĩ có lẽ chẳng còn lý do hay giá trị tồn tại trên thế gian. Ở mặt đó, tôi cố gắng trở thành nghệ sĩ quan tâm thật nhạy đến chuyện đời và tương tác với thế giới.

Sự giao tiếp hay đồng cảm — đề tài nóng của giới điện ảnh, giải trí và xuất bản dạo này — có lẽ cũng khởi đi từ suy nghĩ như thế.