Korea Economic Magazine | Nhại lại và sự hóm hỉnh: phát hiện lại hội họa Hàn Quốc đương đại
Số tháng 9 năm 2020 của Korea Economic Magazine (MONEY) đã soi chiếu họa sĩ Kim Hyun Jung với tiêu đề ‘Nhại lại và sự hóm hỉnh: phát hiện lại hội họa Hàn Quốc đương đại’. Bài giới thiệu bối cảnh sáng tác và kỹ pháp của loạt tranh ‘Kết hôn và người phụ nữ’ — nhại lại các danh họa phương Tây như <Sáng thế> của Michelangelo, <Napoléon vượt dãy Alps> của Jacques-Louis David — cùng tiểu sử cử nhân, thạc sĩ Khoa Hội họa Phương Đông Đại học Quốc gia Seoul và kinh nghiệm triển lãm trong, ngoài nước. Bài do ông Kim Yoon-seop, Giám đốc AIF Art Management (Tiến sĩ Mỹ thuật sử), viết.
Xem toàn văn
Chính họa sĩ này của Tiến sĩ Kim Yoon-seop – Kim Hyun Jung
Nhại lại và sự hóm hỉnh: phát hiện lại hội họa Hàn Quốc đương đại
Tài khí tươi vui, nhại lại danh tác, sự hóm hỉnh (wit), kể chuyện, hội họa Hàn Quốc đương đại, dẫn chương trình truyền hình, diễn thuyết, xu hướng mới…. Những từ khóa giải thích họa sĩ Kim Hyun Jung và tác phẩm của cô thật đa dạng. Bởi hoạt động đối ngoại của họa sĩ cũng như độ hoàn thiện của tác phẩm đều cao đến thế. Cô cũng là một celeb (celebrity) tiêu biểu của giới mỹ thuật. Loạt tranh ‘Câu chuyện Naesoong’ của Kim Hyun Jung đang cho thấy khả năng mới của hội họa Hàn Quốc đương đại.
Kim Yoon-seop, Giám đốc AIF Art Management · Tiến sĩ Mỹ thuật sử
〈Kết hôn: Cuộc chiến nuôi con〉, thủy mặc và đạm thái & cắt dán trên giấy hanji, 1135×113cm, năm 2019 [Ghi đúng như nguyên bản. Số chữ số khác với các chú thích khác nên có khả năng là lỗi in]
〈Kết hôn: Cô dâu tương lai đang suy nghĩ〉, thủy mặc và đạm thái & cắt dán trên giấy hanji, 162×47cm, năm 2019
〈Kết hôn: Welcome to Si-world (thế giới nhà chồng)〉, thủy mặc và đạm thái & cắt dán trên giấy hanji, 187×69,5cm, năm 2019
Họa sĩ Kim Hyun Jung là đại sứ quảng bá Thành phố Seoul, đồng thời là người dẫn ‘chị Daenggi’ trong chương trình mỹ thuật của EBS. Cô được Forbes chọn vào danh sách ‘30 người dưới 30 tuổi có ảnh hưởng ở châu Á’ năm 2017, tham gia sản xuất video chuyển cảnh cho MBC Drama Awards 2019, và có tác phẩm được đưa vào 14 loại sách giáo khoa trong nước. Tại triển lãm cá nhân ‘Naesoong Amusement Park’ tổ chức năm 2016, 67.402 người đã đến phòng triển lãm, lập kỷ lục ‘lượng khách tham quan cao nhất trong lịch sử các triển lãm cá nhân của họa sĩ trong nước’. Cùng năm đó cô cũng có triển lãm cá nhân theo lời mời tại Metropolitan Museum ở New York. Coca-Cola, Woori Card, Korea Racing Authority, Lotte Department Store, Shinsegae Department Store, LG Household & Health Care… đều đã hợp tác với tác phẩm của cô.
Sáng tác, diễn thuyết, viết lách, truyền hình — dù mới ngoài ba mươi, cô vẫn tiếp nối những bước đi rộng khắp. Bản phận của một họa sĩ hiển nhiên là ưu tiên hàng đầu. Lý do cô sáng tác không ngơi nghỉ và mỗi lần công bố đều được chú ý lớn, có lẽ nằm ở ‘sự thành thật chứa đựng nguyên vẹn cảm xúc của chính mình’.
Thông thường, tùy theo cách diễn giải ‘cảm thức đương thời’ mà độ thiện cảm và sức hấp dẫn của tác phẩm cũng khác nhau. Người ta có thể chú ý đến đòi hỏi thay đổi mang tính thời đại của xã hội, hoặc có thể tập trung hơn vào chính mình với tư cách chủ thể của một xã hội đang biến đổi. Nếu phân loại thì họa sĩ Kim thuộc trường hợp thứ hai.
Kim Hyun Jung có một tài riêng khác người: chuyển rất hiệu quả vào tác phẩm cái diện mạo thời đại tương ứng với tuổi của mình. Ví dụ tiêu biểu là loạt tranh ‘Kết hôn và người phụ nữ’ mà cô bắt đầu khi bước qua tuổi ba mươi vài năm trước. Ở Hàn Quốc, người ta thường xem khoảng đầu đến giữa tuổi ba mươi là độ tuổi thích hợp để kết hôn. Đặc biệt với người phụ nữ, giai đoạn này chạm đến rất nhạy cảm. Dù có gạt ánh mắt xung quanh sang một bên, họ vẫn đón thời điểm phải chọn giữa cuộc sống của một cá nhân và nghĩa vụ của người phụ nữ theo định kiến thông thường. Vợ của ai đó, con dâu của nhà nào đó, mẹ của một đứa trẻ… Cái tên vẫn thay mặt họ suốt nửa đời cũng bị mất đi. Cô đã đưa vào tranh một câu hỏi rõ ràng: chế độ kết hôn của xã hội hiện đại và vấn đề văn hóa bình đẳng ảnh hưởng thế nào đến một người phụ nữ, và để lại cho chúng ta những bài toán nào.
Hãy xem vài tác phẩm để thấy kết cấu của tác phẩm họa sĩ Kim chu đáo và hấp dẫn đến đâu. Trước tiên là tác phẩm mang tên 〈Kết hôn: Trời và đất khác biệt (天地差異)〉. Đây là tác phẩm nhại lại phần ‘Sự sáng tạo Adam’ trong danh tác 〈Sáng thế〉 của Michelangelo, bậc thầy thời Phục hưng. Ai cũng mơ rằng kết hôn là cánh cửa sẽ trao tặng một hạnh phúc khác của cuộc đời. Nhưng hiện thực vẫn là hiện thực. ‘Cô nàng Naesoong’ vốn thong dong uống cà phê và tận hưởng việc mua sắm hàng hiệu, cũng như bao người phụ nữ khác, mang trong lòng một giấc mộng tuyệt vời mà bước qua ngưỡng cửa lễ cưới.
Thứ chờ đợi cô không phải cung điện trong mơ Signiel ở Lotte World Tower lộng lẫy. Hàng hiệu thì đừng có mơ! Hai tay là bao tay cao su và bình sữa bột, sau lưng là đứa trẻ sơ sinh và những bậc phụ lão phải phụng dưỡng hết lòng vây quanh. Hiện thực trước và sau cuộc kết hôn đầy mộng mơ đúng là ‘trời và đất khác biệt (天地差異)’. Như thể ngầm nói rằng hình ảnh kết hôn này là thực trạng của xã hội hiện đại thế kỷ 21, trước mặt người phụ nữ chưa kết hôn đã có sẵn tờ tạp chí mang tên ‘Wedding 21’. Đó là một ý tưởng và cách cấu tạo đầy dí dỏm. Tác phẩm cỡ lớn cao 2m, ngang hơn 4m này được làm thành bình phong. Cô đã dùng hỗn hợp kỹ pháp thủy mặc và tô màu để tái diễn giải thật đẹp tranh phong tục hậu kỳ Joseon thế kỷ 18.
1 〈Kết hôn: Trời và đất khác biệt〉, thủy mặc và đạm thái & cắt dán trên giấy hanji, 199×428cm, năm 2019
2 〈Kết hôn: Pirota〉, thủy mặc và đạm thái & cắt dán trên giấy hanji, 123×165cm, năm 2019
3 〈Kết hôn: Máu · Mồ hôi · Nước mắt〉, thủy mặc và đạm thái & cắt dán trên giấy hanji, 182×128cm, năm 2019
4 Quá trình sáng tác tác phẩm 〈Achaa〉. Qua các bước ‘hình dung - chụp ảnh - phác thảo - bồi giấy lần 1 - tô màu - bồi giấy lần 2 - hoàn thiện’, có tác phẩm kéo dài hơn 6 tháng.
Nghệ sĩ Kim Hyun Jung là…
Sinh năm 1988, cô học song ngành Khoa Hội họa Phương Đông thuộc Đại học Mỹ thuật và Khoa Quản trị Kinh doanh thuộc Đại học Kinh doanh trong chương trình cử nhân của Đại học Quốc gia Seoul, tốt nghiệp chương trình thạc sĩ Khoa Hội họa Phương Đông cùng trường và hoàn thành chương trình tiến sĩ. Cô đang trình làng một bút pháp độc đáo, nơi tính truyền thống và tính hiện đại của hội họa Hàn Quốc hòa quyện hiệu quả, và đang giữ vai trò lớn trong việc đại chúng hóa hội họa Hàn Quốc. Đặc biệt, cô được xem là họa sĩ triển vọng hội đủ cả năng lực lý luận và thực hành với ý tưởng mới mẻ, khả năng diễn giải chủ đề và kỹ pháp biểu đạt có chiều sâu. Cô là ngôi sao triển vọng của giới hội họa Hàn Quốc được chú ý ở điểm thử nghiệm sự thay đổi trên nền tảng kỹ pháp. Cô đã tham gia nhiều triển lãm như Metropolitan Museum ở New York (Mỹ), Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại Quốc gia, Nhà Quốc hội, Hội trường Hội đồng Thành phố Seoul, Bảo tàng Nghệ thuật Hangaram của Seoul Arts Center, Beijing Biennale, Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại Đức… Hiện cô cũng đang giảng dạy tại chương trình cử nhân và cao học Đại học Kyung Hee, Đại học Nữ sinh Sungshin, Đại học Yongin…
Lần này là tác phẩm 〈Kết hôn: Cuộc chiến nuôi con〉. Đây là tác phẩm nhại lại danh tác quá nổi tiếng 〈Napoléon vượt dãy Alps〉 của Jacques-Louis David. Liệu có thể biểu đạt tốt hơn thế cái cảm giác ‘nuôi con là chiến tranh’ mà người phụ nữ đã kết hôn trải qua? Đứa trẻ được cõng chắc chắn trên lưng và bàn tay phải giương cao lấp lánh ý chí vững vàng của một người mẹ mới. Tay trái vũ trang bằng chiếc phất trần phủi bụi cho thấy quyết tâm khác người của một người nội trợ toàn thời gian; nhưng đồng thời, nhìn đôi cao gót lộng lẫy và sang trọng, ta cũng thoáng thấy ý chí không muốn mất đi khí chất của một người phụ nữ thanh lịch. Ngược lại, chú rể được đặt ở phần dưới, trong số các nhân vật của 〈Sinhaeng〉 (Rước dâu) của Danwon Kim Hong-do, với dáng vẻ ung dung tự tại để tạo tương phản.
“Việc tôi thường cho hanbok xuất hiện làm mô-típ của tác phẩm là để biểu đạt một cách ẩn dụ dáng vẻ khác nhau giữa bên ngoài và bên trong, qua hình ảnh mặc bộ hanbok tượng trưng cho nghi thức và sự cao nhã mà lại hành xử một cách thường ngày. Đồng thời đó cũng là ý định truyền đi cái tự do mà sự vượt rào khỏi định kiến mang lại. Kỹ pháp biểu đạt nhân vật là thủy mặc đạm thái — kỹ pháp truyền thống của hội họa Hàn Quốc — còn hanbok thì tôi thêm vào kỹ pháp cắt dán của mỹ thuật phương Tây. Tôi muốn tạo ra tính độc đáo nơi hai kỹ pháp dị chất hòa quyện trong cùng một bức tranh. Thêm nữa, hiệu quả hơi lộ thấp thoáng phần bên trong bộ hanbok là cách biểu đạt tượng trưng cho chủ đề ‘Naesoong’ — ‘định che đi, nhưng bên trong bạn vẫn lộ rõ hết’.”
Đúng như lời cô giải thích, tranh của Kim Hyun Jung theo đuổi tính đa dạng dung hợp - phức hợp, nơi mặt phẳng và khối nổi, kỹ pháp tạo hình phương Đông và phương Tây hòa quyện. Nhìn vào quá trình sáng tác thì càng thấy tỉ mỉ. Trước tiên cô hình dung trên nền những cảm xúc tự mình trải nghiệm, và gần đây còn nỗ lực đưa cả ý kiến của trí tuệ tập thể thu được qua khảo sát và phỏng vấn vào tác phẩm. Theo hình dung đó, cô chụp ảnh đường nét cơ thể nhân vật và dáng vẻ mặc hanbok. Trên giấy hanji, cô phác thảo từ phần khỏa thân của nhân vật cho đến từng sợi tóc. Cô biểu đạt hanbok và bối cảnh bằng thủy mặc và nhiều kỹ pháp truyền thống, sau khi bồi giấy thì xử lý phần áo jeogori thành khối nổi bằng cách cắt dán giấy hanji do chính cô nhuộm. Khi cơ bản đã hoàn thành, cô bồi giấy lần hai rồi đóng dấu triện để kết thúc. Vì phải qua rất nhiều bước tỉ mỉ như thế nên một tác phẩm có khi mất đến 6 tháng.
Như vậy, lý do loạt tranh ‘Câu chuyện Naesoong’ của họa sĩ Kim được yêu mến lớn, ngoài chất liệu hấp dẫn và kỹ pháp sáng tác, còn không thể bỏ qua sự kiên định không lung lay và ý thức chủ đề. Chẳng hạn, tính đương thời khơi lên sự đồng cảm, cách kể chuyện chắc chắn không ngừng kích thích tò mò như lớp vỏ hành, dáng vẻ chân dung tự họa của nhân vật chính — một biểu tượng của người phụ nữ hiện đại tinh tế nhưng lại thích mặc hanbok — tất cả hòa quyện tạo nên sự phân biệt và năng lực cạnh tranh. Ngoài ra, họa sĩ Kim còn gọi ‘Naesoong’ — cũng chính là thông điệp của tác phẩm — là ‘một dạng lời nói dối’. Hình ảnh người phụ nữ trẻ mặc hanbok có phần lệch lạc kỳ khôi mà vẫn toát ra sức hấp dẫn kỳ lạ không thể ghét được. Những tình tiết đan xen trào phúng và hóm hỉnh diễn ra giữa những khoảng ấy thường bốc hơi thành những lời nói dối vô hại, như một giấc mơ nhẹ giữa ban ngày.
Trước đây đã có lúc chúng ta đón thời đại toàn cầu hóa với khẩu hiệu ‘Cái gì mang tính Hàn Quốc nhất chính là cái mang tính thế giới nhất’. Liệu ở thể loại mỹ thuật, ta cũng có thể đáp lại toàn cầu hóa bằng một hình thức hội họa chứa đựng tình cảm độc đáo riêng của nước ta? Phạm vi của cái gọi là mang tính Hàn Quốc đến đâu? Đối tượng để so sánh lại ở đâu và là ai? Cũng có thể định nghĩa mỹ thuật hiện đại là ‘tên gọi chung cho thành quả thị giác hóa bằng ngôn ngữ tạo hình của riêng mình cái cảm thụ đương thời đã trải nghiệm bằng cảm xúc cá nhân’. Nói thì vậy chứ họa sĩ có thể thỏa mãn đồng thời những yêu cầu này là hiếm. Còn họa sĩ Kim thì sao? Cô đang tích lũy hơn 10 năm hành trạng hội họa (畵歷), nên kết luận sớm là còn quá vội. Dù vậy, rõ ràng cô đang tạo nên đúng màu sắc của riêng mình. Đó là lý do tôi càng tò mò về họa sĩ Kim 10 năm sau.
Trên kênh YouTube (/artistjunga) cũng có thể gặp quá trình sáng tác.
Viện trưởng Kim Yoon-seop là…
Giám đốc Kim Yoon-seop là nhà phê bình mỹ thuật, đã lấy bằng tiến sĩ Mỹ thuật sử tại cao học Đại học Myongji và từng giữ chức Giám đốc Nghệ thuật của Anyang Public Art Project (APAP) 2019. Hiện ông đang hoạt động với các vai trò: Ủy viên Hội đồng Thẩm định Giá tác phẩm của Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại Quốc gia, Ủy viên Ban Vận hành Ngân hàng Mỹ thuật Chính phủ, Ủy viên Tư vấn Văn hóa Nghệ thuật Sân bay Quốc tế Incheon, Ủy viên Chuyên môn Hiệp hội Thẩm định Giá Mỹ thuật Hàn Quốc, Giám đốc Nghệ thuật Dự án Chia sẻ Văn hóa của Hội Hồng Thập tự Đại Hàn, Giáo sư kiêm nhiệm Đại học Nữ sinh Sookmyung, Giám đốc Triển lãm Gyeongju International Residency Art Festa 2020, Giám đốc AIF Art Management, Thành viên Hội đồng Quản trị Trung tâm Hỗ trợ Quản trị Nghệ thuật, Ủy viên Hội đồng Bảo tồn Di sản Tương lai Thành phố Seoul…
