Ngỗ ngược hay tươi tắn, mỹ học đảo chiều của ‘nàng Naesoong’

[Họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung]

Ngỗ ngược hay tươi tắn, mỹ học đảo chiều của ‘nàng Naesoong’

Cô ấy đẹp. Mặt đẹp, tranh cũng đẹp, những ‘việc’ cô làm và cả những điều cô nghĩ cũng đẹp. Mới vừa hai mươi bảy tuổi, họa sĩ Kim Hyun Jung — người đã trình làng thành công câu chuyện đầu tiên của mình — tươi tắn đúng như tuổi và tràn đầy nhiệt huyết sâu hơn cả tuổi. Chính vì ở một người nói về ‘Naesoong’ lại chẳng thể nào tìm ra chút Naesoong nào, nên buổi gặp gỡ ngày hôm đó là một sự đảo chiều.

Phóng viên Park Jin-young bluepjy@hankyung.com | ảnh phóng viên Lee Seung-jae

Trong phòng triển lãm đông nghịt người, tôi tự hỏi hàng người xếp dài kia rốt cuộc là gì. Khung cảnh tìm ra được sau khi xuyên qua dòng người chen chúc chính là sự mới mẻ thuần khiết. Một ‘cô nàng’ xinh xắn khoác hanbok đẹp đẽ đang chụp ảnh cùng khán giả trước bức tranh vẽ một nhân vật trông giống cô. Đó là khoảnh khắc mà trước khung cảnh chỉ có thể thấy ở buổi gặp fan của một ngôi sao nổi tiếng, cụm từ ‘thần tượng của hội họa Hàn Quốc’ tự nhiên hiện lên trong đầu. Cuộc gặp với họa sĩ Kim Hyun Jung — người được gọi là ngôi sao triển vọng của giới hội họa Hàn Quốc và tự nhận là kẻ tham lam có quá nhiều điều muốn làm — đã ấn tượng ngay từ khung cảnh đầu tiên như thế.

Thật ra chính dòng người đổ về triển lãm của một họa sĩ mới toanh vừa làm triển lãm ra mắt đã là điều đáng ngạc nhiên. Việc phòng triển lãm nằm giữa con phố Insa-dong ở Seoul — nơi có lượng người qua lại lớn, bao gồm cả khách du lịch nước ngoài — hẳn cũng góp một vai trò, nhưng chỉ bằng điều đó thì rõ ràng chưa giải thích được một thứ gì đặc biệt. Nghe nói số khán giả tối đa trong một ngày là 3.461 người, đến mức xô đổ kỷ lục số khách lớn nhất kể từ khi Gana Insa Art Center — nơi diễn ra triển lãm — mở cửa, nên sự tò mò càng tràn đầy. Hơn nữa, cộng thêm việc triển lãm giữ kỷ lục khách đông nhất trước đó là ‘Triển lãm đặc biệt Park Soo-keun’ với 2.600 người, điều đó càng gợi lên sự tò mò về danh tính của ‘một thứ gì đó’ ấy.

Bức chân dung tự họa mang tính thú nhận của ‘nàng Naesoong’ có mặt trước và mặt sau khác nhau

Nếu diễn đạt một cách hàm súc thì họa sĩ Kim ‘tươi tắn’, còn tác phẩm thì ‘ngỗ ngược’. Sự vui tươi mà người ta phần nào đoán ra từ cái tên ‘Olympic Naesoong’ đã trở thành niềm vui lớn hơn ngay khoảnh khắc đối diện tác phẩm. Những tác phẩm lấy nhân vật chính là cô gái mặc hanbok — đại diện tiêu biểu của sự cao quý — nhưng màn trình diễn thì hoàn toàn chẳng cao quý, mỗi bức mang một câu chuyện khác nhau, vẽ ra đời thường và những trăn trở trong đời thường ấy bằng nét chạm không nặng nề. Có lúc cô gái cứ tự nhiên để hở chân ngồi trên thùng hàng chuyển phát mà ăn mì gói, có lúc lại đánh bi-a với bối cảnh là ảnh một người đàn ông cơ bắp, có lúc nâng tạ hay chơi golf với dáng vẻ lóng ngóng — câu chuyện của ‘nàng Naesoong’ tự nó đã gây nên tiếng cười. Bộ hanbok để lộ cả làn da bên trong cùng với giày cao gót, và chính sự thiếu hài hòa của chủ đề thể thao cũng là một sự đảo chiều, nhưng chiếc túi hàng hiệu với logo rõ nét, chai cà phê để lộ thương hiệu, cho đến cả việc nếu biết thì sẽ hiểu rằng khối lượng quả tạ chính là cân nặng của họa sĩ Kim — những điểm gây cười nhỏ như hạt mè được bố trí khắp nơi làm niềm thú vị nhân lên.

Nhưng quyết không phải chỉ có ‘sự thú vị’. Những tác phẩm mà bản thân cô gọi là ‘bức chân dung tự họa mang tính thú nhận’ một mặt là sự tự kiểm, mặt khác cũng là thông điệp gửi đến rất nhiều người hiện đại đang sống với mặt trước và mặt sau khác nhau. Có thể gọi đó là sự thể hiện của ‘ánh mắt’ trói buộc người hiện đại và của khát khao muốn được giải phóng khỏi ánh mắt ấy.

“Đó phần nhiều là câu chuyện của tôi. Khi giới thiệu về mình, tôi thường đọc tranh ra, và cứ như thế thì chính tôi được giải thích. Điều thú vị là lúc đầu tôi thể hiện ‘người đang Naesoong’ với người mẫu là người tôi không thích. Tôi cũng nghĩ Naesoong là một cách nói khác của ‘ánh mắt’, và tôi thấy ghét những người sống với mặt trước mặt sau khác nhau vì để ý ánh mắt của người khác. Rồi tôi dần cho rằng mặc bộ áo cao quý mà có những hành động chẳng cao quý mới chính là Naesoong, và những màn trình diễn như hiện nay đã ra đời. Thế rồi một hôm, vẽ tranh đến rạng sáng tôi nhìn vào gương, và trong đó có nhân vật trong tranh. Thế là tôi ngộ ra. ‘À, mình ghét những người đó là vì họ giống mình’. Việc bắt đầu kể chuyện của tôi chứ không phải chuyện của người khác là từ lúc đó”.

Việc thức ăn ăn liền mà cô thường ăn trong xưởng vẽ hay những thùng hàng chuyển phát — kết quả của việc mua sắm trực tuyến — xuất hiện thường xuyên cũng vậy, và ý niệm ‘Olympic’ mà cô hình dung trong lúc tập thể thao ở công viên gần xưởng vẽ vì không có thời gian đến phòng gym cũng là sản phẩm của đời thường cá nhân. Nói rằng tập hợp các tác phẩm lại thì sẽ thấy phong cách sống của nữ họa sĩ cũng không phải nói quá. Thế nhưng nền đồng cảm thì quá lớn để gọi đó chỉ là chuyện riêng của họa sĩ Kim. Chỉ cần nhìn việc toàn bộ tác phẩm trình làng trong ba triển lãm mở năm ngoái với tên ‘Những câu chuyện Naesoong’ đều ‘bán hết’ là có thể đoán được sức mạnh của tác phẩm và sự kỳ vọng mà người ta dành cho cô vì điều đó. Thêm một điều nữa, sự quan tâm của công chúng dồn vào ‘Olympic Naesoong’ cũng là kết quả của việc suốt thời gian qua họa sĩ Kim đã giao tiếp với rất nhiều người thông qua dịch vụ mạng xã hội (SNS). Cùng với ý tưởng và chủ đề mới lạ, việc thử nghiệm sự thay đổi trên nền lý thuyết và kỹ pháp của hội họa phương Đông chính thống, thì lý do khác khiến người ta chú ý đến họa sĩ Kim cũng nằm ngay ở đây. Cô đang được ghi nhận công lao lan truyền chất ‘pop’ của hội họa Hàn Quốc đến đại chúng qua mạng xã hội.

“Thật lòng tôi không nghĩ tranh của mình độc sáng về mặt chất liệu. Sự pha trộn giữa người phụ nữ mặc hanbok và chất liệu hiện đại là chủ đề thường thấy ở phía mỹ thuật. Thậm chí trong hội họa phương Đông cũng vậy. Có vẻ giới hội họa tập trung hơn vào tính đại chúng qua mạng xã hội chứ không phải phương diện chất liệu của tranh tôi. Vì một họa sĩ trẻ đang giao tiếp với công chúng bằng cảm quan trẻ trung. Thực tế tranh của tôi là một dạng ý niệm social drawing. Qua mạng xã hội, rất nhiều người cũng cho tôi ý tưởng và nói lên ý kiến về tác phẩm. Nếu trước đây các họa sĩ ở trong môi trường làm việc một mình đơn độc trong xưởng vẽ, thì trường hợp của tôi tuy ở một mình nhưng lại không phải một mình”.

Những đứa con sinh ra sau ‘cơn đau sinh nở’ của việc tự làm và tự nhuộm giấy hanji

Tất nhiên, việc họa sĩ Kim ở độ tuổi 20 sớm nổi bật thì sự thú vị về chất liệu hay tính đại chúng rõ ràng cũng đóng vai trò lớn, nhưng nhiệt huyết, ý chí dành cho tác phẩm và khát khao kế thừa hội họa phương Đông của cô thì không hề kém các họa sĩ nhiều tuổi nghề. Chỉ cần nhìn quá trình làm việc thôi cũng thấy quyết không hề dễ dàng. Trước hết cô chụp ảnh chính mình hai lần. Một lần mặc áo ba lỗ để lộ hình thể cơ thể nhiều nhất có thể cùng chiếc quần ngắn bó sát người, và một lần nữa thì mặc hanbok mà chụp. Sau đó cô thể hiện lên khung tranh đúng như những gì thấy trong ảnh: vẽ thân thể trần bằng màu đạm thái nhạt rồi đắp áo lên, như thể đang mặc áo cho một con búp bê. Đặc biệt, công việc nhuộm rồi cắt dán (collage) giấy hanji mỏng đến mức trong suốt như cánh con chuồn chuồn, thì thời gian vật lý là một chuyện, mà quá trình hiện thực hóa vật liệu cũng rất khó tính. Thậm chí cô còn tự làm giấy hanji và làm cả sức mạnh ăn khớp với hanbok để mang vào, nên câu nói rằng làm một tác phẩm mất mấy tháng cũng là điều dễ hiểu.

“Có lúc tôi cũng tự hỏi mình đang làm gì đây. Nhưng việc tôi cảm thấy muốn tiếp tục làm hội họa Hàn Quốc là một kiểu nghĩa vụ. Có lần tôi đi mua giấy hanji mỏng để dùng cho tác phẩm thì người ta nói không có hàng về. Ở Jangjibang chỉ có đúng một người làm giấy hanji, mà người ấy nói giờ không có tiền nên không làm nữa. Thực tế giấy hanji được dùng ở nước ta là loại nhập từ Nhật hay Trung Quốc. Lúc đó suy nghĩ hiện lên trong tôi là ngay cả mình cũng không dùng thì không được. Thế nên tôi đã được truyền lại cách làm giấy hanji, kỹ thuật nhuộm, và giờ nếu có thể thì tôi tự làm mà dùng. Vì bỏ công sức và nỗ lực như vậy nên tôi rất yêu tranh của mình. (cười) Có thể nói đúng theo nghĩa chữ, chúng như những đứa con sinh ra sau cơn đau sinh nở”.

[Các tác phẩm được đăng: 1 ‘Chuẩn bị xong!’, năm 2014, thủy mặc đạm thái · cắt dán trên giấy hanji, 112×173cm / 2 ‘Ngày xuân của nội tướng cấp 9’, năm 2014, thủy mặc đạm thái · cắt dán trên giấy hanji, 191×130cm / 3 ‘Bàn ăn hoàn hảo’, năm 2014, thủy mặc đạm thái · cắt dán trên giấy hanji, 130×162cm / 4 ‘Cơn khát, đi tìm ốc đảo’, năm 2014, thủy mặc đạm thái · cắt dán trên giấy hanji, 190×120cm / 5 ‘Nâng chính tôi’, năm 2014, thủy mặc đạm thái · cắt dán trên giấy hanji, 124×183cm]

Dù nói là ‘cơn đau sinh nở’, thật ra họa sĩ Kim lại tận hưởng chính cái quá trình phức tạp và khó tính đó. Việc cô tự lên kế hoạch triển lãm ‘Olympic Naesoong’ và tự đảm nhận mọi việc từ thuê mặt bằng cho đến thuyết minh, vì muốn triển khai câu chuyện mình muốn kể một cách thỏa sức, theo ý mình, cũng nằm trong cùng mạch đó. Vì vậy cô sống vất vả hơn người khác mấy lần, nhưng niềm thỏa đáng và niềm vui cô cảm nhận khi thấy những khán giả xem tác phẩm và cùng tận hưởng thì lớn hơn nhiều.

Đúng như cô từng tuyên bố mạnh miệng rằng “chỉ bằng tranh cũng có thể sống được”, cô đang nhận được sự chú ý khổng lồ — điều hiếm thấy với một họa sĩ mới nổi — nhưng thật ra thời còn học bậc đại học tại Đại học Quốc gia Seoul chuyên ngành hội họa Hàn Quốc, cô lại từng do dự với con đường họa sĩ chuyên nghiệp. Không phải vì cô không muốn con đường họa sĩ, mà có thể nói là cô sợ phải chịu đựng cái nghèo. Nhưng một câu nói của người anh chị khóa trên, giờ đã thành giáo sư, đã làm cô thay đổi suy nghĩ.

“Trước lời tôi nói ‘em muốn làm họa sĩ nhưng liệu có bị nghèo không’, anh ấy đã mắng rằng ‘có lời nào ngớ ngẩn như thế không’, rằng ‘nếu làm việc như những người Samsung thì có thể kiếm được bằng họ’, và ‘chưa thử mà đã quyết đoán từ bỏ sao’. Nghĩ lại thì đúng thật như vậy. Lúc đó tôi chưa nghĩ về tranh 24 giờ như bây giờ, chỉ ngó bên này nhòm bên kia. Khi tôi lấy can đảm rằng ‘được, dù nghèo cũng thử một lần xem’ thì hóa ra lại chẳng đáng sợ”.

Từ lúc đó cô sống với sự tham lam khổng lồ dành cho công việc. Dù không đến mức như Picasso — người được nói là đã vẽ hơn 30.000 tác phẩm, tính cả ký họa nhanh — cô vẫn không quên quyết tâm phải sống với một tâm thế ở mức đó. Việc suốt một năm qua cô có thể cho ra không ít tác phẩm mới thông qua cách làm nhiều tác phẩm cùng lúc cũng là kết quả của việc không ngừng tự rèn luyện. Nhưng với họa sĩ Kim hai mươi bảy tuổi thì đó dù sao cũng chỉ là điểm xuất phát và sự bắt đầu. Bởi những điều phải đạt được còn nhiều hơn những điều đã đạt được, và những việc muốn làm còn nhiều hơn những việc đã làm.

“Giờ tôi đầy những trăn trở. Tôi không biết cách cũng chẳng biết đường, nhưng tôi muốn làm cả triển lãm ở nước ngoài, và cũng muốn tiếp tục mở rộng việc quyên tặng mà hiện tôi đang thực hiện. Thu nhập từ bản quyền hình ảnh thì tôi đang quyên tặng 100%, và thật ra quyên tặng là một phương kế để tôi không sinh lòng tham tiền chứ không phải lòng tham công việc với tư cách họa sĩ, và cũng là lời hứa với chính mình. Vì tôi sợ rằng kiếm được 1 thì sẽ muốn kiếm 2, kiếm được 2 thì sẽ muốn kiếm 10. (cười)”

Hai mươi bảy tuổi, ở cái tuổi như một đóa hoa, cô — người vừa mới đưa ra thế gian thành công một câu chuyện của riêng mình — đã phát biểu thành thật về tương lai của mình rằng “không thể biết được”. Cũng như trước đây cô không thể đoán được cái tôi của ngày hôm nay, việc không biết hình ảnh của ngày mai hẳn là điều đương nhiên, nhưng câu nói ấy không hiểu sao lại gợi lên sự kỳ vọng ở người nghe. Đó là sự kỳ vọng dành cho những ‘câu chuyện ngỗ ngược, tươi tắn’ vô cùng vô tận sẽ ra đời từ sự kết hợp của hai điều: năng lực diễn giải cùng một câu chuyện thành thứ của riêng mình, và cái chí giữ vững lòng tự trọng của một họa sĩ vẽ hội họa Hàn Quốc.

Người viết — Reporter Park Jin-yeong