JoongAng Ilbo | Thần tượng của hội họa Hàn Quốc… những chuyện phía sau không ai biết của “người đẹp hanbok duyên dáng”

Người có ảnh hưởng xuất sắc nhất | Họa sĩ Kim Hyun Jung, “thần tượng của hội họa Hàn Quốc”

Loạt tranh Naesoong bùng nổ nhờ mạng xã hội, kéo công chúng đến và mở con đường mới cho hội họa Hàn Quốc bằng hợp tác với doanh nghiệp

Triển lãm trẻ nhất tại Metropolitan của Mỹ… chứng minh chất lượng tác phẩm bằng các giải thưởng trên nhiều sân khấu quốc tế

Họa sĩ Kim Hyun Jung, “thần tượng của hội họa Hàn Quốc”, là nhân vật đã bước vào hàng ngũ các nghệ sĩ mang tầm thế giới với “loạt tranh Naesoong” diễn giải tính hai mặt của người đẹp mặc hanbok bằng sự hài hước giễu nhại. [Ảnh họa sĩ Kim Hyun Jung]

Người phụ nữ trong bộ hanbok đang trong thế sắp nuốt ngay miếng khoai tây chiên gắp lên bằng chiếc ống hút làm đũa. Tay kia cầm chiếc hamburger đã ăn một nửa, trên chiếc bàn nhỏ là chiếc hamburger đã bóc vỏ cùng nước uống và khoai tây chiên. “Điểm chí mạng” nằm ở vẻ mặt vô hồn và việc phần hamburger đặt trước mặt người phụ nữ là suất cho hai người. Hình ảnh người phụ nữ mặc hanbok, cài cả trâm, trông như một “bà chủ” đang chìm trong cảm giác nhàm chán. Đó là tác phẩm 〈Naesoong: Tinh thần chiến đấu〉 của Kim Hyun Jung, họa sĩ hội họa Hàn Quốc đang nổi lên dạo này.

“Khi làm việc đêm, tôi đặt một phần hamburger làm bữa khuya. Nhưng hội họa Hàn Quốc giống tranh màu nước, không được để dính dầu mỡ. Thế nên tôi cầm ống hút để tìm cách ăn cho được, rồi bất chợt thấy chính mình như thế thật buồn cười. Tôi đã đưa điều đó vào tranh”. Kim Hyun Jung nói như vậy khi giải thích một trong những tác phẩm thuộc “loạt tranh Naesoong” tiêu biểu của mình. Trên đời này đâu có ai mà trong và ngoài trong suốt giống nhau, nhưng họa sĩ Kim lại coi điều hiển nhiên ấy là chất liệu để diễn giải bằng sự hài hước giễu nhại.

Loạt tranh Naesoong chứa hanbok và đời thường hiện đại đã đưa ra thông điệp “diễn giải lại cảm thức Hàn Quốc theo cách tinh tế nhất”; điều này khớp với chiến lược quảng bá của những doanh nghiệp muốn tạo khác biệt cho hình ảnh thương hiệu có sẵn, nên nhiều dự án hợp tác đã diễn ra và tự nhiên cô cũng được công chúng biết đến. Dù không tinh thông giới nghệ thuật, nếu tìm thì cũng có nhiều tác phẩm khiến người ta phải thốt lên rằng cái này là do họa sĩ Kim vẽ. Tiêu biểu là họa tiết nền thiết kế bằng hoa mẫu đơn của “Card-ui-Jeongseok” thuộc Woori Card. Ngoài ra, tác phẩm của họa sĩ Kim còn được áp dụng cho loạt tranh hội họa Hàn Quốc trên bao bì bánh yeonyanggaeng của Haitai Confectionery bày trên quầy siêu thị, hay thiết kế BI và video chuyển cảnh của Lễ trao giải Diễn xuất MBC 2019.

Nhờ đó mà tích lũy được độ nhận biết, họa sĩ Kim trở thành người Hàn Quốc trẻ nhất mở triển lãm cá nhân tại Metropolitan ở New York vào năm 2016, và năm sau còn được chọn vào “30 người dưới 30 tuổi có ảnh hưởng ở châu Á” do Forbes tổ chức.

Nhưng sự ra đời của một nghệ sĩ tất yếu kèm theo cơn đau sinh nở (産苦) mà không ai biết, và họa sĩ Kim cũng không bước lên hàng ngôi sao mà thiếu quá trình ấy. Thời học sinh, cô tốt nghiệp Trường Trung học Cơ sở và Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa rồi vào Khoa Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul. Sau đó cô học song ngành quản trị kinh doanh. Chỉ nhìn tiểu sử thì đó là con đường tinh hoa điển hình. Nhìn ngược lại thì nghĩa là cô đã trụ lại trong môi trường quen với việc cạnh tranh cùng những tài năng xuất chúng của giới nghệ thuật có cùng mục tiêu, ngay từ thời thơ ấu.

“Từ năm 8 tuổi tôi đã đi học ở trung tâm mỹ thuật luyện thi. Không hẳn vì có chí lớn gì, mà là theo chân chị gái đã bắt đầu học mỹ thuật từ sớm. Thế nên quang cảnh dính màu lên cả mặt lẫn tay mà chiến đấu với kỳ thi đã quen với tôi từ nhỏ”.

Thời học sinh chỉ nhìn về hạng nhất, hạng nhất, hạng nhất

Họa sĩ Kim đã trải qua cuộc chiến thi thực hành và phỏng vấn ngay từ lúc vào trung học cơ sở. Việc ngón tay chai cứng và rộp lên vì cầm cọ còn chẳng đáng để kể ra.

“Tôi chỉ nghĩ đến hạng nhất. Chỉ hạng nhất. Nhưng trong giới nghệ thuật, nếu âm nhạc và múa có cấu trúc là thiên tài bẩm sinh cứ liên tục giữ hạng nhất, thì mỹ thuật lại là thứ mà thứ hạng đảo lộn tùy theo chủ đề hay chất liệu của kỳ thi. Vậy nên ngoài luyện tập thì chẳng có đáp án nào khác”.

Cô không phải ngay từ đầu đã định tâm làm tranh phương Đông. Ngược lại, nếu nói quen thì đó là ngành tranh phương Tây hay thiết kế. Nhưng từ năm nhất trung học phổ thông, cùng với những đánh giá rằng cô có tố chất với tranh phương Đông, bản thân cô cũng phán định rằng nó phù hợp với mình cả về cảm quan lẫn thể trạng. “Tôi bị sốc trước sự loang của mực thấm vào giấy hwaseonji và những sắc màu thấm lên trên đó. À, hóa ra cũng có thứ mỹ thuật như thế này”.

Cú sốc còn tiếp tục với tranh phong tục của hai bậc đại thụ hội họa Hàn Quốc Kim Hong-do và Shin Yun-bok. Trong tranh phương Tây có kỹ pháp tự sự gọi là mise-en-scène. Đó là việc ngấm ngầm ám chỉ tự sự của tác phẩm bằng bố cục và tư thế nhân vật, cách bố trí đồ vật. Tương tự, tranh phong tục của ta cũng có kỹ pháp gần giống. Nếu tranh phương Tây tinh xảo đến mức có phần ngột ngạt, thì điểm khác biệt là tranh của ta hơi lỏng mà lại thong dong. Nhờ thế mà có cả tiếng cười và sự hài hước giễu nhại. Nói cách khác, đó gọi là vận vị (韻致).

“Nhưng năm lớp 12, thi lần đầu, tôi đã trượt Đại học Quốc gia Seoul. Đó là thất bại đầu tiên của cuộc đời”.

Cảm giác trầm cảm liền tìm đến. Điều khó chịu đựng nhất chính là ánh mắt của người khác. Vì là chế độ cạnh tranh xếp hạng mỗi lần, nên đây là lĩnh vực nhiều đố kỵ và ganh ghét. Vì ghét những điều đó mà cô càng ráo riết cầm cọ, và cuối cùng tốt nghiệp Trường Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa với vị trí đứng đầu môn thực hành khoa Mỹ thuật, nhưng lại thất bại đúng ở sân khấu quan trọng là kỳ thi đại học. Về mặt tinh thần, cô không thể không sụp đổ. Dưới đây là đoạn mà họa sĩ Kim, khi ấy hai mươi tuổi, đã trút ra với nhà tư vấn tâm lý lúc đó.

“Tôi đang đứng chân trần trên một sân khấu rải đầy mảnh kính vỡ. Tất cả khán giả đều chỉ tay vào tôi, nhưng dù sao tôi vẫn phải đạp lên đó mà tiến về phía trước”.

Năm sau cô đỗ Khoa Hội họa phương Đông Đại học Quốc gia Seoul như để chứng minh, nhưng phải mất thêm 2 năm nữa mới rũ bỏ hoàn toàn cảm giác thất bại. Nơi chữa lành tâm lý chính là xưởng vẽ. Cô nghĩ hãy thử vẽ tranh với chủ đề tính hai mặt của con người. Những con người đến trước mặt với khuôn mặt tươi cười nhưng ở phía sau thì tháo mặt nạ ra mà nói xấu. Những con người tỏ ra cao nhã nhưng lại chẳng cao nhã hơn ai. “Mặc hanbok thì người ta đoan trang lại mà. Nên tôi muốn thử châm chọc một lần bằng hình ảnh người mặc hanbok lại làm những hành vi chẳng đoan trang như thế”. Vậy nên loạt tranh Naesoong vốn ra đời nhằm phê phán những kiểu người mà họa sĩ Kim khinh ghét.

Thế nhưng, chỉ một câu nói của một khán giả đến xem triển lãm cá nhân loạt tranh Naesoong đã khiến cô nhìn lại chính mình. Đó là câu: “Những nhân vật trong tranh đều giống họa sĩ nhỉ”. “Vì làm việc trong trạng thái nửa tỉnh nửa mơ nên tôi vẽ mà chẳng để ý đến dung mạo, nhưng nghe câu ấy rồi nhìn kỹ thì đúng là mặt tôi. Lúc đó tôi mới nhận ra. Naesoong thật ra là một bức chân dung tự họa mang tính thú nhận. Đây chính là chuyện của tôi. Thừa nhận điều đó rồi thì lòng tôi nhẹ đi. Từ lúc ấy tôi bắt đầu mong tác phẩm của mình trông vui tươi với người khác”.

Kim Hyun Jung, “Naesoong: Tinh thần chiến đấu”, thủy mặc và đạm thái trên giấy hanji, 111x129,5cm, 2013.

Loạt tranh Naesoong bùng nổ nhờ mạng xã hội

Vậy cô có hối hận vì đã chọn hội họa Hàn Quốc không? Nói cho chặt chẽ thì mỹ thuật được nhìn nhận là nghề phải chịu đói, hơn nữa tác phẩm mỹ thuật không phải cái ăn cái mặc chỗ ở, nên ngoài một bộ phận cực nhỏ là các nhà sưu tập thì cũng chẳng có bao nhiêu khách hàng. Việc học song ngành quản trị kinh doanh cũng vì cô muốn hiểu về thị trường mỹ thuật.

“Muốn nghiên cứu thị trường mỹ thuật cho đúng thì phải học kinh tế học mới phải. Hồi đó tôi còn chẳng biết cả điều đó, ngoài mỹ thuật thì tôi không quan tâm đến lĩnh vực nào khác”.

Nhưng đó cũng không phải con đường dễ dàng. Khoa quản trị kinh doanh chủ yếu học bằng sách nguyên bản tiếng Anh, nên nội dung mà sinh viên khác mất 2 tiếng để hiểu thì họa sĩ Kim có tập trung ròng 20 tiếng cũng chưa hiểu được một phần tư. Hơn nữa, lại có không khí lạ lùng là sinh viên khối nghệ thuật, thể dục bị xem nhẹ trong trường. Làm bài tập nhóm thì kiểu như phần thuyết trình hay tra cứu tư liệu sẽ do thành viên khác làm, còn cô chỉ được giao việc làm bản trình chiếu. Dù vậy cô vẫn trụ lại bằng sự hiếu thắng. Không hoàn thành định mức học thì không được ngủ, và việc đã định làm thì phải làm cho xong. Thêm nữa, cũng không được để ai phê rằng vì mắt đỏ lên với môn học song ngành mà chẳng tập trung được vào ngành chính.

“Dù sao tôi cũng tìm ra được công thức thành công trong giới mỹ thuật theo cách của mình. Tính thử số lượng tác phẩm của nhiều họa sĩ được các bảo tàng mỹ thuật hàng đầu thế giới lưu giữ và trưng bày thì thấy muốn thành công phải vẽ ít nhất 2.000 bức. Picasso để lại hơn 13.500 bức nên so với ông thì tình hình còn khá hơn, nhưng đó cũng chẳng phải con số nhỏ”.

Cuối cùng, họa sĩ Kim tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Đại học Quốc gia Seoul với vị trí thứ nhì. Nhờ đó cô nhận Giải thưởng của Chủ tịch Hội Cựu sinh viên, và về mặt cá nhân, cô nói đây là thành quả cô tự hào nhất, hơn bất cứ thành tích nào khác.

Nguyên nhân khiến “loạt tranh Naesoong” — thứ đã làm nên tên tuổi họa sĩ Kim — được dư luận chú ý chịu ảnh hưởng lớn từ sức lan tỏa của mạng xã hội (SNS). Sau khi tốt nghiệp đại học, cô mở triển lãm cá nhân ở Insadong, Jongno, và một ngày kia cô đã ngạc nhiên khi thấy dòng người đông đến mức lấp kín cả con đường phía sau. Cô tự tin về thực lực, nhưng cô mới vừa bỏ nhãn sinh viên, nếu ví như nhân viên công ty thì đang là “thực tập”. Chẳng thể có danh tiếng hay độ nhận biết để kéo người đến, và dù tác phẩm có ấn tượng đến đâu thì đây vẫn là Insadong, nơi san sát những phòng tranh đang có triển lãm. Thế mà chỉ riêng triển lãm cá nhân của mình lại đông người một cách đặc biệt, chính cô cũng thấy lạ.

“Naesoong: Tân thập trường sinh đồ (feat. yeonyanggaeng Haitai Confectionery)”, thủy mặc và đạm thái trên giấy hanji, 85x59cm, 2021. [Ảnh họa sĩ Kim Hyun Jung]

Mục tiêu cuối cùng là lập quỹ

Đúng lúc đó cô cũng không mặc hanbok, lại trông rã rời vì triển lãm cá nhân mấy ngày liền nên thoạt nhìn còn như nhân viên của triển lãm; họa sĩ Kim bèn đến gần một khán giả và hỏi: “Anh/chị biết mà đến thế nào?”. Khán giả đáp: “Có một diễn đàn hội yêu mỹ thuật, một hội viên nói tranh thú vị nên khuyên đến xem, thế là tôi đến”.

“Lúc đó tôi đã nghĩ”. Họa sĩ Kim hồi tưởng. “Sức mạnh của mạng xã hội lớn khủng khiếp”.

Thế nên cô lập tài khoản blog và Facebook rồi bắt đầu đăng tải tác phẩm của mình, và chẳng bao lâu đã đủ 5.000 bạn Facebook. Cô lập thêm một trang dành cho người hâm mộ, và chẳng mấy mà vượt xa mốc 100.000 người theo dõi. Giới phê bình, khi cảm nhận được sức ảnh hưởng ấy, đã gắn cho cô định ngữ “thần tượng của hội họa Hàn Quốc”. Hễ nói họa sĩ hội họa Hàn Quốc là người ta có hình ảnh một người đàn ông đã lớn tuổi, mà cô lại thoát khỏi quan niệm thông thường ấy, đồng thời có năng lực quy tụ đông đảo công chúng, nên giới phê bình đã xem cô là chất liệu để phục hưng hội họa Hàn Quốc — thứ vốn bị nhìn nhận là thị hiếu của số ít.

Kim Hyun Jung, “Naesoong: Phi như mã (馬)”, thủy mặc và đạm thái trên giấy hanji, 127x183cm, 2015.

〈Naesoong: Phi như mã (馬)〉 là bức tranh một nữ kỵ sĩ mặc hanbok lấy thế cưỡi ngựa đầy động lực mà phi trên lưng ngựa. Đây là một phần trong bộ tranh lịch được thực hiện khi cô phụ trách dự án “Tân kỵ mã mỹ nhân đồ” do Korea Racing Authority lên kế hoạch vào năm 2015; nhờ đó, họa sĩ Kim đã nhận Giải bạc tại “Astrid” — giải thưởng mang tầm thế giới đánh giá thiết kế nội dung quảng bá. Mặt khác, còn có cả tác phẩm diễn giải lại bản hiện đại 〈Seodang〉 của Kim Hong-do thành hình ảnh các học sinh đang nghe bài giảng của Chủ tịch Son Joo-eun thuộc Tập đoàn Megastudy, hay hình ảnh đeo tai nghe Beats by Dr. Dre mà nghe nhạc — tất cả đều là những tác phẩm hợp tác cùng các doanh nghiệp trên nền tảng naesoong.

“Việc đổ về rất nhiều. Có cả lời đặt vẽ mặt bằng kỹ pháp eojin (御眞, chân dung nhà vua)”.

Quá trình chế tác thì phức tạp. Để biểu đạt đường nét cơ thể của nhân vật trong tác phẩm, cô lần lượt lấy dáng ở trạng thái khỏa thân và trong bộ hanbok rồi chụp ảnh, sau đó phác lên giấy hanji rồi phủ màu bằng thủy mặc và đạm thái. Tiếp đó, cô dán giấy hanji do chính mình nhuộm lên tranh, và đây là khâu tốn công nhất. Cuối cùng, tính cả quá trình gọt tỉa tinh xảo thì hoàn thành một tác phẩm thường mất hai, ba tháng.

“Tôi coi tác phẩm là con của mình. Nếu bán được cho một môi trường tốt thì cũng là cảm giác yên tâm mà cho đi làm con nuôi. Đã thế thì muốn gửi đến nơi tốt, đó là lòng của cha mẹ mà”.

Vì thế, mục tiêu cuối cùng với tư cách họa sĩ là lập quỹ của riêng mình. Cô nói rằng Andy Warhol có thể duy trì được danh tiếng cũng là vì ông đã lập quỹ của chính mình để quản lý các tác phẩm cả sau khi mất, trưng bày đều đặn để không bị lãng quên trong sự quan tâm và ký ức của công chúng.

Sau khi kết thúc phỏng vấn, họa sĩ Kim vội vã xếp đồ, nói rằng phải làm việc đêm. Cô mở triển lãm tại Bệnh viện Ewha Womans University Seoul từ ngày 15 tháng 9 đến ngày 17 tháng 11, và cho biết đang trăn trở về một kế hoạch tiếp thêm khí lực cho các bệnh nhân. “Tôi mong mọi người xem tác phẩm của tôi và dù chỉ trong giây lát cũng thấy vui tươi. Dù sống mà bị cuộc đời vùi dập, tôi vẫn mong mọi người nhận được sức mạnh nhờ đối diện với sự hài hước giễu nhại của đời thường”.

Phóng viên An Deok-gwan, Monthly JoongAng ahn.deokkwan@joongang.co.kr

Người viết — Reporter Ahn Deok-gwan (Monthly Joongang)