D.I. Magazine | Nói về Hàn Quốc hôm nay bằng tranh phong tục thế kỷ 21

“Thần tượng của giới hội họa Hàn Quốc, người mở ra chân trời mới cho hội họa Hàn Quốc”. Đó là lời tu từ đi theo họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung.

Loạt “Câu chuyện Naesoong” — nơi chứa đựng hình ảnh cô mặc hanbok phô dáng vẻ yêu kiều mà ăn mì ly, hay nướng thịt ba rọi trong quán thịt —

chứa đựng lời thú nhận của cô về niềm khao khát trạng thái tự do, thoát khỏi cái nhìn và thông niệm.

Lý do tác phẩm của cô được nhiều khán giả yêu mến không chỉ vì công việc của cô hóm hỉnh và thú vị.

Bài. Phóng viên Lee Yun-jeong lyj@websmedia.co.kr

Xin chị giới thiệu với độc giả tạp chí D.I.

Xin chào. Tôi là Kim Hyun Jung, họa sĩ hội họa Hàn Quốc vẽ bức tranh phong tục của thế kỷ 21 với chủ đề “Câu chuyện Naesoong”. Tôi là người mơ về một mỹ thuật biết giao lưu, và là tác giả làm việc mỗi ngày trừ những khoảng thời gian thuyết giảng, phỏng vấn, hoạt động triển lãm.

Chị đã làm việc đều đặn với chủ đề “Câu chuyện Naesoong”; công việc này có nội dung thế nào?

Công việc của tôi chứa đựng những hình ảnh nhân vật trong tác phẩm sống đời thường mà không ý thức về cái nhìn của người khác, không giữ nghi thức. Cô ấy mặc bộ hanbok cao nhã mà ngồi với dáng thoải mái ăn tteokbokki, một mình nướng thịt ba rọi — những hình ảnh thường ngày và thành thật. Đây vừa là công việc thể hiện nhiều diện mạo khác nhau mà con người mang trong mình, đồng thời cũng là bức chân dung tự họa mang tính thú nhận, hướng tới trạng thái tự do thoát ly khỏi cái nhìn và thông niệm.

Có lý do nào để chị vẽ chân dung tự họa?

Tôi muốn thể hiện bằng tranh hình ảnh thành thật của mình trong đời sống thường ngày. Từ thời thanh thiếu niên tôi đã là một học sinh nhạy cảm với cái nhìn của người khác, và cái nhìn ấy có lúc còn trở thành tiêu chuẩn cho cuộc đời tôi. Tôi muốn tìm lại cái tôi đã trở nên mờ nhạt vì ý thức về cái nhìn như thế, và tôi bắt đầu công việc này như một khoảng thời gian tự vấn về chuyện “mình là người thế nào” hay “mình phải trở thành người thế nào”, để giữ được một trọng tâm không lung lay trước bất cứ cái nhìn nào.

Khác với hội họa Hàn Quốc truyền thống, kỹ pháp biểu đạt và chủ đề của chị dường như rất hiện đại.

Tranh của tôi về cơ bản đi theo kỹ pháp tô màu của tranh phương Đông truyền thống. Chỉ có điều tôi giữ kỹ pháp nhưng vay dùng cắt dán để thêm vào những yếu tố hiện đại. Chiếc váy bán trong suốt thể hiện bằng sắc mực chiếm một tỷ trọng lớn trong chủ đề công việc của tôi. Để thể hiện ý “ruột gan anh/chị hiện ra rõ mồn một”, tôi đã nhuộm giấy hanji mỏng rồi cắt dán.

Cắt dán bắt đầu được sử dụng ở giai đoạn chuyển từ mỹ thuật cận đại sang mỹ thuật hiện đại, nhưng ở Hàn Quốc chưa có thử nghiệm dán chất liệu hay giấy hanji. Thật ra phát tưởng này đến trong một khoảnh khắc, nhưng vì tôi thấy nó làm sống lại rất tốt cái cảm giác của hanbok mà mình yêu thích, nên sắp tới tôi cũng định tiếp tục phát triển.

Chủ đề hiện đại, chất liệu khoan khoái — và bản thân triển lãm của chị cũng cho cảm giác như một không gian vui chơi, chẳng kém gì tác phẩm.

Triển lãm gần đây của tôi, <Công viên giải trí Naesoong>, không chỉ là nơi thưởng thức tác phẩm, mà là sân chơi để người thưởng thức thực sự tận hưởng trọn vẹn thú vui riêng của mình mang tên “thưởng thức tác phẩm”. Là nơi người thưởng thức có thể cùng người họa sĩ trải nghiệm hội họa và điêu khắc, tạo nên những kỷ niệm có ý nghĩa và chơi một trận cho thỏa rồi mới về. Vì thế tôi cũng chuẩn bị các sự kiện và không gian tham gia, trang trí triển lãm như một sân chơi. Bởi tôi mong người thưởng thức sẽ thật lòng thưởng thức triển lãm, thông qua việc ngắm tác phẩm và chia sẻ hoạt động mỹ thuật cùng tác giả.

Khác hẳn với cảm giác tương đối yên tĩnh và nghiêm nghị của các bảo tàng mỹ thuật thường thấy.

Tôi cũng mong không gian triển lãm là một không gian không dứt tiếng cười, để trùng khớp với khuynh hướng của tác phẩm. Mỗi triển lãm đều có khuynh hướng khác nhau mà, đúng không (cười)? Với tôi, khoảnh khắc vẽ tranh là hạnh phúc nhất, và vì mong người xem cũng được như thế nên tôi đã lên kế hoạch sao cho vui vẻ, hóm hỉnh nhất có thể. Trong xã hội hiện đại ngột ngạt, tôi mong đó là một triển lãm mà ít nhất trong khoảnh khắc tham quan, người ta được cười và vui một cách sảng khoái.

Hẳn phải có những nỗi trăn trở và nỗ lực của chị bị che lấp dưới chủ đề khoan khoái ấy… Nếu không phải người vẽ tranh thì không thấy được quá trình trăn trở đó. Chị không có nỗi lo nào như vậy sao?

Tác phẩm càng dễ đọc và dễ thưởng thức thì càng phải đi qua nhiều thời gian suy tư và quá trình trăn trở. Thật ra khi làm tác phẩm tôi vẽ với vô cùng nhiều trăn trở. Nhưng nhìn những khán giả cứ nghĩ rằng tác phẩm chỉ “một cái ‘xong’ là ra”, cũng có lúc tôi thấy chạnh lòng.

Một số nơi thì cho rằng họ chỉ thấy tranh của tôi sau khi tôi có độ nhận biết, và tiếp nhận điều đó như thành quả của quảng bá và marketing. Dù thực tế tôi đã liên tục làm việc với chủ đề mình trăn trở từ năm 2010, và đã vẽ suốt 4 năm không nghỉ một ngày nào. Tôi thuộc kiểu định ra giờ đến và giờ về như ở công ty, làm việc đều đặn và nghiêm khắc nhất có thể. Cũng có khi làm việc đêm (cười). Triển lãm <Công viên giải trí Naesoong> cũng vậy, phần tác phẩm tôi tiến hành suốt 5 năm, còn phần lên kế hoạch thì đầu tư khoảng 2 năm. Thật ra trên các phương tiện truyền thông chỉ có mặt lộng lẫy được chiếu lên, nên những nhọc nhằn phía sau sự lộng lẫy dường như không thấy được, điều đó thật đáng tiếc.

Dù vậy, có lẽ nhờ sự giao lưu tích cực của khán giả mà chị nhận được nhiều thiện cảm từ công chúng.

Có lẽ vì trùng khớp với giá trị cái đẹp mà tôi theo đuổi, nên những chất liệu phổ quát mà nhiều người có thể đồng cảm đã nhận được thiện cảm. Mọi người cũng thích những yếu tố hóm hỉnh mà tôi cố ý dàn dựng.

Gần đây chị đã khai mạc triển lãm cá nhân <Câu chuyện tranh phong tục thế kỷ 21> tại Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc ở Berlin; phản ứng của người nước ngoài cũng tốt như khán giả Hàn Quốc chứ?

Tiến sĩ Brida Schmidt đã chọn và đánh giá tác phẩm của tôi, nhờ vậy tôi mới có thể triển lãm ở Đức. Trong buổi khai mạc triển lãm, tôi đã được gặp nhiều họa sĩ, phòng tranh, nhà sưu tập bản địa, và nhiều người đã tham dự, chúc mừng hơn tôi nghĩ. Tôi cũng đã thực hiện phỏng vấn với <Bild>, nhật báo có thế lực ở Đức phát hành hơn 1 triệu bản. Có lẽ họ thấy hứng thú với phương thức, hình ảnh và câu chuyện chứa trong tác phẩm của tôi.

Thật ra trước khi tiến hành triển lãm ở Đức tôi đã lo nhiều. Ở Mỹ, chỉ cần tôi mặc hanbok là người ta đã đến xin chụp ảnh cùng, nên tôi lo rằng ở Đức sẽ không có phản ứng đến mức ấy. Nhưng khác với lo lắng, họ đã yêu thích hình ảnh tôi mặc hanbok cùng các tác phẩm, và còn tỏ ra hứng thú, xin chụp ảnh cùng. Hơn hết, điều tôi thấy tốt nhất là người Đức — đúng với một nước có nền văn học phát triển — đã lắng nghe câu chuyện về công việc của tôi một cách nghiêm túc. Trước dáng vẻ tiếp nhận và cố hiểu khi tôi kể, tôi đã thốt lên trong lòng: “À, vậy nên việc một nước có là nước tiên tiến hay không nằm ở chỗ có quan tâm đến nghệ thuật hay không”.

Có lẽ việc thể hiện hình ảnh hiện đại bằng phương thức hội họa Hàn Quốc truyền thống đã đến với họ một cách hứng thú.

Vâng, đúng vậy. Người nữ trong tác phẩm mặc hanbok — trang phục truyền thống — nhưng hình ảnh lại hiện đại. Tôi nghĩ cảm giác trái ngược đến từ đó đã được người nước ngoài cảm nhận như một điều thú vị. Và câu chuyện mà tác phẩm ôm chứa chính là hình ảnh Hàn Quốc hiện đại mà tất cả người Hàn Quốc hiện nay đều có thể đồng cảm. Hình ảnh về Hàn Quốc vẫn đóng cứng lại, nhưng tôi cho rằng qua những tác phẩm này tôi đã có thể cho thấy một hình ảnh Hàn Quốc mới, của thời nay.

Chị không gặp khó khăn gì trong việc giúp họ hiểu văn hóa hiện đại Hàn Quốc sao?

Có những yếu tố chỉ “ở Hàn Quốc” mới hiểu được, chẳng hạn chuyện mì gói thì rẻ mà cà phê thì đắt. Trong việc tiếp nhận những tình huống văn hóa như vậy thì có sự khác biệt. Vì đó là phần chỉ có thể đồng cảm khi biết chính xác về Hàn Quốc. Nên cần thêm những giải thích bổ sung, nhưng tôi cho rằng quá trình như vậy cuối cùng lại hiệu quả trong việc quảng bá Hàn Quốc. Tức là quảng bá “Hàn Quốc hiện đại”. Với truyền thống thì có nhiều đường để quảng bá như quốc nhạc, di sản văn hóa, nhưng những người đến Hàn Quốc hiện nay cũng tò mò về Hàn Quốc của thời hiện đại.

Xét ở phương diện đó, chị nghĩ thế nào về khả năng tạo nên làn sóng Hallyu trong mỹ thuật thông qua triển lãm ở nước ngoài?

Khi tham gia triển lãm nước ngoài đầu tiên, tôi có một nỗi lo mơ hồ: “Hanbok với cả người Hàn Quốc cũng xa lạ, người nước ngoài có hiểu được không?”. Nhưng giao lưu với khán giả rồi mới thấy, có lẽ vì dạo này Hallyu đang thịnh hành, họ không thấy xa lạ với chính đất nước mang tên Hàn Quốc. Ở Insadong cũng vậy. Khi tôi mở triển lãm cá nhân, rất nhiều người nước ngoài đã đến, họ vừa tham quan triển lãm của tôi một cách vui vẻ, vừa giải thích khá tường tận những điều họ cảm nhận được. Nói thì có hơi cũ, nhưng nhìn những điều như thế, tôi lại một lần nữa cảm nhận rằng “điều Hàn Quốc nhất chính là điều mang tính thế giới”.

Theo chị, hội họa Hàn Quốc có sức hấp dẫn riêng nào?

Tôi cảm thấy “khoảng trống” — điều không có trong tranh phương Tây — là một sức hấp dẫn. Tôi không chỉ nghĩ khoảng trống đơn thuần là không gian rỗng. Người phương Tây không quen với thơ thì chỉ nghĩ khoảng trống trắng là chỗ rỗng, nhưng để tạo nên một bố cục có kết cấu trong toàn thể bức tranh mà vẫn giữ khoảng trống thì phải mô phỏng vô số lần, phải đi qua các bản esquisse và luôn hình dung ra hình ảnh hoàn thành. Nói thêm ngoài lề, có lần tôi đã vẽ một bức khổ 100 ho đến hai mươi hai lần.

Nhưng giờ đây, vượt ra khỏi tranh mặt phẳng, nhiều phương thức làm việc đa dạng như sắp đặt, trình diễn đã xuất hiện; trong thuộc tính của mỹ thuật hiện đại — nơi mọi thứ đều trở thành nghệ thuật — có tiêu chuẩn nào để phán định là nghệ thuật hay không nghệ thuật chăng?

#Baekseolgram, 139 X 110 cm, thủy mặc màu nhạt trên giấy hanji, cắt dán

Giờ đây ranh giới của mỹ thuật hiện đại đã bị phá bỏ, dường như là thời đại mọi thứ đều được chấp nhận là nghệ thuật. Sinh ra một em bé, mà em bé ấy sống và cử động. Đây chẳng phải là nghệ thuật tuyệt nhất hay sao (cười)? Vậy thì tất cả chúng ta đều là nghệ sĩ.

Dù vậy, tôi vẫn có tiêu chuẩn riêng của mình. Đó là khi tên được nhắc đến thì tác phẩm hiện lên trước, hay khuôn mặt hiện lên trước. Tất nhiên tôi cũng đã quảng bá rộng rãi cái tên “Kim Hyun Jung” qua nhiều phương tiện, nhưng khi nói “công việc của Kim Hyun Jung” thì công việc phải hiện lên trước. Tôi cho rằng dù thế nào thì tác giả cũng phải nói bằng tác phẩm. Dù là mặt phẳng, điêu khắc hay hành vi.

Tôi tò mò về kế hoạch triển lãm sắp tới của chị.

Thường tôi không đặt mục tiêu là phải mở bao nhiêu triển lãm cá nhân. Vì tôi cho rằng số lần triển lãm không quan trọng. Tôi có khát vọng dù chỉ làm một cái cũng phải cho thấy cho đúng. Mở một triển lãm không phải việc đơn giản chỉ treo tranh lên là xong. Người từng làm rồi thì biết không phải vậy. Phải tính cả việc chọn vị trí phòng tranh và tuyến di chuyển của gian trưng bày, không chỉ không gian triển lãm mà cả trình tự tác phẩm… Thật ra nếu là triển lãm trưng ra 20 tác phẩm thì phải vẽ tổng cộng hơn 40 tác phẩm. Tôi cũng làm như vậy. Vì chỉ thế thì phạm vi lựa chọn treo bức nào theo biến số mới rộng ra. Vì có nhiều thứ phải để tâm, nên cho đến khi lên được kế hoạch cho một triển lãm làm cho đúng thì tôi cứ hay chần chừ. Tôi cũng mong những người đang ước mơ trở thành tác giả đừng đặt mục đích vào việc làm triển lãm cá nhân đầu tiên cho nhanh.

Có lẽ sẽ rất hay nếu chị tiến hành các dự án hợp tác, làm sống lại “hình ảnh mang tính Hàn Quốc” trong công việc của mình?

Thật ra tôi đã trải nghiệm nhiều lần. Tôi nghĩ công việc của mình sẽ thành một sự hợp tác tốt khi làm cùng những thương hiệu muốn quảng bá điều mang tính Hàn Quốc. Nó phù hợp với những doanh nghiệp có sản phẩm đủ sức cạnh tranh nhưng lại thấy nặng gánh khi phải thuê một người mẫu, như ngành mỹ phẩm hay ngành game, các sản phẩm Hallyu. “Câu chuyện Naesoong” chính là Hàn Quốc hiện tại, đúng không. Tôi nghĩ chắc chắn sẽ có hiệu quả cộng hưởng tốt.

Cuối cùng, xin chị nhắn gửi và cho những lời khuyên thực tế dành cho các độc giả đang ước mơ trở thành họa sĩ hội họa Hàn Quốc, hoặc ước mơ khởi nghiệp một mình với nghề họa sĩ.

Tôi muốn làm một thứ mỹ thuật hô hấp cùng đại chúng, và một thứ mỹ thuật đi cùng các tác giả trẻ. Mục tiêu cuối cùng trước hết là thành tựu một cơ nghiệp riêng với tư cách tác giả, nhưng song song với đó, tôi muốn góp sức vào việc tạo nên nền văn hóa và cấu trúc để mỹ thuật thẩm thấu vào đời sống, trụ vững ở đó và có thể được thưởng thức. Và tôi cũng thử hình dung hình ảnh một nhà truyền bá văn hóa truyền thống, người có thể giải thích một cách đại chúng về văn hóa truyền thống hiện ra trong nghệ thuật của chúng ta.

Lý lịch

Bìa. #Baekseolgram, 139 X 110 cm, thủy mặc màu nhạt trên giấy hanji, cắt dán

Tên. Kim Hyun Jung

Khu vực. Seoul

e-mail. artistjunga@kimhyunjung.kr

Theo chiều kim đồng hồ

Naesoong: Rung động, 67.5 X 60, thủy mặc màu nhạt trên giấy hanji, cắt dán

Naesoong: Trò ú tim, 63 X 90, thủy mặc màu nhạt trên giấy hanji, cắt dán

Pomsaeng-Pomsa: Tối thứ Sáu rực lửa, 138 X 98, thủy mặc màu nhạt trên giấy hanji, cắt dán

Naesoong: Một chống ba mươi, 190 X 120, thủy mặc màu nhạt trên giấy hanji, cắt dán