Samcheonri | Số mùa hè: Sự sáng tạo phá phách của họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung

Công việc hội họa Hàn Quốc của các họa sĩ trẻ đang vận hành ở một tầng mức rất khác so với trước đây. Qua công việc của họ, hội họa Hàn Quốc đang trong cục diện bị giải thể một cách mạnh tay hơn trước. Trong số đó, người họa sĩ nổi bật nhất hẳn là Kim Hyun Jung. Tháng 1 năm nay cô đã mở triển lãm cá nhân theo lời mời tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York, và tại triển lãm “Dừng lại và nhìn” soi chiếu lịch sử hội họa Hàn Quốc tổ chức ở Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại Quốc gia, cô được mời với tư cách họa sĩ nhỏ tuổi nhất và đã trưng bày tác phẩm. Hãy cùng gặp gỡ tác phẩm của Kim Hyun Jung, nữ họa sĩ hội họa Hàn Quốc trẻ đang gây nên sự quan tâm lớn của công chúng với chủ đề “Những câu chuyện Naesoong”.

PROLOGUE

Hội họa phương Đông chứa đựng “xã hội” và mỹ thuật hiện đại của “cá nhân”

Thường nói đến hội họa phương Đông là nói đến một loạt những bức tranh đã đồ tượng hóa lối tư duy độc đáo triển khai ở vùng Đông Bắc Á. Đó là những bức tranh được vẽ ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và một số quốc gia thuộc vùng văn hóa Nho giáo. Tranh sơn thủy, tranh tứ quân tử cùng nhiều loại tranh khác đều thuộc trường hợp đó. Chúng nhất loạt là một kiểu tranh mang tính tôn giáo, nơi lối tư duy Nho giáo, Lão Tử, Trang Tử và Phật giáo trộn lẫn. Nói cho dễ hiểu, cái mà ta thường gọi là hội họa phương Đông truyền thống có thể nói là sự hình ảnh hóa cách con người thời đó nhìn và hiểu sự vật cùng thế giới, dựa trên quan niệm về vũ trụ, thế giới và tôn giáo mà họ mang trong mình. Trong xã hội truyền thống, hình ảnh (mỹ thuật) chính là việc biểu thị một cách tượng trưng hệ giá trị mà con người của một thời kỳ nhất định tin tưởng, như thế.

Từ sau thời cận đại, mỹ thuật nay bị giới hạn vào công việc sáng tạo ở tầng mức cá nhân, và từ đó các họa sĩ, mỗi người theo niềm tin, sự quan tâm cùng một loạt tín niệm về mỹ thuật của mình, đã vẽ nên những bức tranh đa dạng. Điều đó ta gọi là mỹ thuật hiện đại. Vì vậy, tranh của các họa sĩ hôm nay là sự biểu thị cá nhân về suy nghĩ của một con người đối với mỹ thuật, về những vấn đề nảy sinh từ chính đời sống của người ấy. Do đó, hội họa phương Đông ngày nay không còn giống với những bức tranh sơn thủy, tứ quân tử hay tranh dân gian trước đây. Sự quan tâm, niềm tin, hy vọng của người xưa làm sao có thể giống hệ giá trị của người đương đại? Thời gian đã trôi đi chừng ấy, thời đại đã khác, và cái khung để con người nhìn và hiểu thế giới cũng đã thay đổi rất nhiều.

“Truyền thống bị nhồi xác” — hội họa Hàn Quốc ngày nay

Từ những năm 1980, tên gọi hội họa Hàn Quốc bắt đầu được dùng phổ biến thay cho tên gọi hội họa phương Đông (hiện nay mọi trường đại học mỹ thuật đều dùng tên “khoa Hội họa Hàn Quốc” thay cho “khoa Hội họa Phương Đông”), và công việc của các họa sĩ trẻ gần đây cũng đã khác trước rất nhiều. Đó không phải những bức tranh nội tại hóa lối tư duy và hệ giá trị truyền thống, mà họ đang vận dụng tích cực tranh như một công cụ phản ánh trung thực khát khao của đời mình, sự phản chiếu thời đại mình, nội tâm mình. Thật ra vẽ tranh là việc hình tượng hóa con mắt thật thà, cảm quan của chính mình khi nhìn sự vật và thế giới. Đó cũng là việc đi ra khỏi lối tranh quy ước hiện có, khỏi những giá trị và thế giới quan y như nhau, và là việc phơi lộ con mắt, cảm quan, nhãn lực nhìn cuộc sống của riêng mình. Đi qua giữa những năm 1980, giới hội họa Hàn Quốc bắt đầu triển khai những công việc thú vị ở một tầng mức khác trước. Đến giờ vẫn còn nhiều người theo chuyên ngành hội họa Hàn Quốc vẽ cái gọi là “hội họa Hàn Quốc/hội họa phương Đông”.

Hội họa Hàn Quốc ngày nay rốt cuộc là gì? Hội họa phương Đông truyền thống trên thực tế đã biến mất sau khi Joseon — vốn được chống đỡ bởi lý tưởng Nho giáo — sụp đổ. Sự vắng mặt của tầng lớp sĩ đại phu, văn nhân trung thành với lý tưởng ấy đã biến tranh sơn thủy và tranh tứ quân tử thuộc nền hội họa mang tính lý tưởng của họ thành những cái biểu đạt (記標) không còn cái được biểu đạt (記意). Ngày nay, không ít công việc hội họa Hàn Quốc vẫn còn những trường hợp lặp lại những cái biểu đạt rỗng không ấy. Và người ta còn cố biện rằng đó là truyền thống mà gìn giữ nó.

Tôi cho rằng với phần lớn các họa sĩ, hội họa Hàn Quốc đang bị cầm cố trong việc tái hiện một số chất liệu nhất định bằng vật liệu truyền thống, hoặc trong cái nhìn và nhận thức đã đóng khung về hội họa Hàn Quốc cùng những diễn ngôn sáo rỗng về nó. Do đó, những bức tranh ấy phơi ra một tình trạng kỳ lạ: người vẽ theo thói quen những điều đã được mặc định nhất định là hội họa Hàn Quốc, rồi muốn qua đó coi mình đang làm công việc “hội họa Hàn Quốc”, và chỉ có được tính chính danh ở mức vay dùng cái bằng chứng ngoại phạm mang tên “họa sĩ hội họa Hàn Quốc”. Người ta “tả sinh” những phong cảnh thiên nhiên đóng khuôn rồi hiểu đó như sự nối dài của tranh sơn thủy truyền thống, hoặc coi việc vẽ hoa, chim, nhân vật theo lối đồ án tỉ mỉ là tranh màu. Người ta cũng vay dùng những thứ thuộc các môn loại hội họa truyền thống rồi vẽ lại hơi lệch đi một chút, và muốn coi đó là công việc tái diễn giải truyền thống khá có ý nghĩa. Và những việc đó đang được thử nghiệm một cách tập thể, nhất loạt. Hầu hết những bức tranh ấy chỉ dừng lại ở một kiểu tranh trang trí, tranh minh họa. Dù vậy, cái ý nghĩa gói bọc chúng vẫn nằm ở chỗ dựa vào truyền thống. Dù sao, tôi cũng cho rằng vấn đề lớn nhất của hội họa Hàn Quốc đương đại nảy sinh từ chỗ người ta đang vay dùng những chất liệu hạn hẹp, những quan niệm cứng đọng, những ý nghĩa đã sáo rỗng và mòn đến hết mức, cho cái gọi là hội họa Hàn Quốc/hội họa phương Đông. Đồng thời, nó nảy sinh từ chỗ người ta ngộ nhận “truyền thống bị nhồi xác” là truyền thống.

SHE

Kim Hyun Jung, người thử nghiệm một công việc đầy cá tính

Kim Hyun Jung là họa sĩ được đánh giá là đang làm một công việc khá “khiêu khích” và khác lạ trong lĩnh vực hội họa Hàn Quốc gần đây. Nội dung công việc là vậy, mà cả “hệ thống” tạo ra và triển khai triển lãm cũng rất khác với lối quy ước trước đây. Người ta bảo cô đúng là họa sĩ làm việc với một cảm quan nổi trội và sức tưởng tượng tươi tắn mà chỉ thế hệ trẻ mới có được, với một điều gì đó khác với thế hệ đi trước ở nhiều phương diện. Công việc của cô dường như vừa thử nghiệm những điều đầy cá tính của riêng mình, đi ra khỏi lối làm việc trì trệ hiện có, lại vừa tồn tại song song những mặt có kế hoạch và chiến lược của một họa sĩ chuyên nghiệp, một họa sĩ có khát khao thành tựu mạnh mẽ.

Trong các tác phẩm của nữ họa sĩ, một cô gái trẻ mặc hanbok đẹp đẽ xuất hiện lặp đi lặp lại. Có lẽ đó là nhân vật tương ứng với bức chân dung tự họa của chính nữ họa sĩ, hoặc là hình ảnh mang tính biểu tượng đại diện cho những cô gái trẻ cùng trang lứa. Không phải người sĩ phu (cao sĩ) hay đứa tiểu đồng từng xuất hiện trong hội họa phương Đông truyền thống, cũng không phải người mỹ nhân duyên dáng, mê hồn trong tranh mỹ nhân, mà là những người phụ nữ trẻ xinh đẹp, tươi tắn và năng động của thời đương đại xuất hiện một cách đơn độc; tất cả họ đều mặc hanbok đẹp đẽ mà khát khao những tiện nghi văn minh, sự sung túc và dục vọng của đời sống hiện tại, hoặc duy trì cuộc sống trong nhiều tình huống đời thường khác nhau. Những dáng vẻ ấy trải ra như một ống kính vạn hoa, vừa để người xem ngó vào khung cảnh đó, vừa là cơ chế giúp hình thành một mối đồng cảm nào đó thông qua những tình huống chung mà ai cũng chia sẻ.

THEME

“Những câu chuyện Naesoong” gợi nên sự đồng cảm của nhiều người xem

Nữ họa sĩ vẫn luôn gọi tranh của mình là “Những câu chuyện Naesoong”. Naesoong có lẽ là một kiểu persona. Nếu những người sống trong sự để ý đến ánh mắt của người khác đều sống mà đè nén cảm xúc và bản năng của mình, thì Kim Hyun Jung muốn cho thấy một ánh nhìn mang tính thanh tẩy, một kẽ hở bất ngờ phá vỡ cái khoảnh khắc bị đè nén bởi ánh mắt của người khác ấy. Vì vậy, khung cảnh trong tranh chứa đựng một cách hài hước khoảnh khắc người ta thỏa sức phơi ra những cảm xúc thường ngày vẫn nén lại và muốn giải tỏa những trăn trở. Đó là việc nắm bắt và đưa lên khung tranh những cảm xúc khác nhau gặp phải trong nhiều tình huống đời thường, những khát khao và xung đột của đời sống mà người ta trải qua trong xã hội Hàn Quốc hiện đại, đặc biệt là những mảnh cảm xúc và trăn trở của một người phụ nữ trẻ. Vì vậy, “Những câu chuyện Naesoong” được nhận xét là vừa cho thấy bức chân dung tự họa của chúng ta — những người tự trói mình vào ánh mắt của tha nhân — vừa hướng tới sự giải phóng cái tôi bị trói buộc, lấy nhận thức về bức chân dung ấy làm cơ duyên. Như chính nữ họa sĩ nói rằng “trong lúc làm việc, tôi đã nhận được sự an ủi và vỗ về”, “Những câu chuyện Naesoong” vẽ ra như thể thú nhận phần da thịt sâu trong lòng nữ họa sĩ, truyền đi thông điệp khẳng định và an ủi, và được cho là đang dẫn dắt sự đồng cảm của nhiều người xem.

SPECIAL

Lòng dũng cảm nối sự tự ý thức thật thà vào tranh

Cô gái trẻ mà Kim Hyun Jung đang vẽ là hình tượng giữ được vẻ xinh xắn, đáng yêu và tươi tắn như một ngôi sao thần tượng. Nhưng ngay khoảnh khắc cô xuất hiện trong bộ hanbok đầy mê hoặc thì một khoảng lệch thời gian kỳ lạ phát sinh. Đó là sự đối lập giữa bộ hanbok duyên dáng, cao nhã với những hành động thường ngày và hơi buồn cười, sự đối lập giữa trang phục truyền thống với vật phẩm hiện đại. Có thể gọi đó là trang phục truyền thống và phong tục đương đại. Khi nhiều tình huống trong đời sống của những người phụ nữ trẻ hôm nay được kết nối vào đó, một thứ âm thanh nứt vỡ ngoài dự liệu phát sinh. Bức tranh được vẽ bằng lối tranh màu tinh xảo lại mang trong mình một nội dung có phần dị chất so với hình thức ấy.

Và nội dung đó được cho là gợi nên nhiều đồng cảm nơi người đương đại. Chính ở chỗ đây không phải thứ hội họa Hàn Quốc cổ hủ hay truyền thống — thứ trông có vẻ khá xa cách với đời sống hiện tại và đời sống đương đại — mà là những vấn đề của cuộc sống chúng ta ngay khoảnh khắc này được biểu thị một cách khá trực diện, chân thật, mạnh mẽ và trần trụi, nên nó đi kèm một sự thanh tẩy kỳ lạ.

Điều đó vừa chỉ ra những định kiến mơ hồ của chúng ta, lại vừa cho thấy, trên hết, sự tự ý thức của một người trẻ thật thà với chính mình, cùng lòng dũng cảm nối điều đó vào tranh một cách tự nhiên.

Chủ đề nắm bắt từ đời thường, chứa đựng dáng vẻ thật của cuộc sống chúng ta

Kim Hyun Jung nắm bắt chủ đề từ “những quá trình thân thuộc mà ta luôn trải nghiệm trong đời sống thường ngày”, và đó là điều được quan sát một cách tự nhiên trong chính đời thường của nữ họa sĩ. Và nội dung được dẫn ra bởi khả năng quan sát ấy mang đến cho người thưởng lãm tranh một sự chân thật nào đó. Người ta cho rằng chính ở đó chứa đựng dáng vẻ thật của cuộc sống chúng ta.

Như vậy, hội họa Hàn Quốc của Kim Hyun Jung đáng chú ý ở chỗ đó là sự phản ánh thật thà về thời đại và cuộc sống của chính cô, và ở chỗ cô biểu thị một cách rất chân thành, không chút e dè những khát khao của đời mình, những xung đột tâm lý hay câu chuyện nội tâm, cũng như ở chỗ cô kể câu chuyện ấy một cách thật thà.

Sơ lược về Kim Hyun Jung

Sinh năm 1988, cô học Trường Trung học Cơ sở · Trung học Phổ thông Nghệ thuật Sunhwa, khoa Hội họa Phương Đông Đại học Quốc gia Seoul, rồi lấy bằng thạc sĩ khoa Hội họa Phương Đông tại cao học của chính trường này. Trong giới mỹ thuật coi trọng tuổi nghề và lý lịch, cô được công nhận có đóng góp về mặt lịch sử mỹ thuật khi với tư cách “thần tượng của hội họa Hàn Quốc”, cô đưa tính POP của hội họa Hàn Quốc sang mạng xã hội theo cách mới mẻ và truyền bá nó một cách đại chúng. Trong lúc hoạt động sáng tác sôi nổi, cô cũng đang đi đầu trong việc đại chúng hóa hội họa Hàn Quốc thông qua giao tiếp tích cực qua mạng xã hội và blog.

http://www.kimhyunjung.kr

MINI INTERVIEW

KIM, HYUN-JUNG

Chị tìm chất liệu cho hoạt động sáng tác ở đâu? Mong chị chia sẻ bí quyết sáng tạo của riêng mình cho ban lãnh đạo và nhân viên Samchully.

# Tôi vận dụng tích cực mạng xã hội và phát hiện chất liệu trong đời sống thường ngày. Vì loạt tác phẩm “Naesoong” của tôi là bức chân dung tự họa, quý vị có thể hiểu rằng trong tranh hiện ra rất nhiều dáng vẻ đời sống thật của tôi. Và có một phần tôi coi trọng, để tâm không kém gì hoạt động sáng tác, đó chính là “giao tiếp với người xem qua mạng xã hội”. Tôi trực tiếp vận hành Facebook và blog, qua đó bổ khuyết cho những điều vốn khó thực hiện nếu không có triển lãm (sự khó khăn trong giao tiếp giữa họa sĩ và người xem). Suốt thời gian qua, hoạt động sáng tác của các họa sĩ vẫn diễn ra theo một chiều, nhưng tôi thì giao tiếp theo hai chiều qua messenger hay mạng xã hội và nỗ lực đến gần người xem một cách thân thiết hơn. Thực tế, khi gặp người xem qua internet và trò chuyện, tôi tiếp nhận được rất nhiều ý tưởng bất ngờ mà mình không nghĩ tới. Đến mức không biết từ lúc nào nó đã trở thành một phần công việc sáng tác của tôi. Tôi mong ban lãnh đạo và nhân viên Samchully cũng sẽ phát hiện ra sự sáng tạo trong đời thường của mình.