ELOQUENCE | Câu chuyện Naesoong của họa sĩ Kim Hyun Jung

[Trang bìa/trang tựa] Hyunjung Kim

EDITOR: HANNURI KIM

IMAGES COURTESY: HYUNJUNG KIM

PHOTO BY NA JHIN

WWW.ARTISTJUNGA.BLOG.ME

[Phỏng vấn bản tiếng Anh]

Khi nghĩ đến hanbok, bộ trang phục truyền thống của Hàn Quốc, người ta thường có những kỳ vọng nhất định. Kim Hyun Jung cố ý phá vỡ những kỳ vọng ấy bằng cách vẽ hanbok trong dáng vẻ đời thường, không chút căng thẳng. Điều khiến hình ảnh ấy trở nên đáng yêu một cách nghịch lý có lẽ chính là persona của tác giả: một phụ nữ Hàn Quốc hiện đại thích mua sắm và không thể sống thiếu chiếc điện thoại. Eloquence đã gặp nữ họa sĩ trẻ đầy hóm hỉnh này để có một cuộc trò chuyện sâu sắc.

Yếu tố hanbok giữ vai trò quan trọng trong tác phẩm của chị. Điều đó bắt đầu từ đâu?

Chức năng quan trọng nhất của hanbok là làm nổi bật “tác động của những kỳ vọng thông thường”. Loạt tranh Feign khởi đầu từ những suy nghĩ riêng của tôi về các giả định sai lệch và về những người có bên trong khác bên ngoài, và tôi đang dần phát triển điều đó thành một lời thú nhận cá nhân hơn, đồng thời là một tuyên ngôn chung nhằm phá bỏ định kiến. Các tác phẩm đặt bộ trang phục tinh tế thường chỉ được mặc vào những dịp lễ hội vào những tình huống khá bất thường, thường là hài hước, cũng như kết hợp nó với những vật phẩm hiện đại khiến người ta mất đi cái quyền phán xét. Những sự đối lập ấy tất nhiên cũng tồn tại ở các bộ trang phục khác, nhưng tôi thực sự thích đường nét và màu sắc, họa tiết và phụ kiện của hanbok Hàn Quốc. Những đặc tính độc đáo đó quá đủ để thổi bùng khát khao biểu đạt trong tôi với tư cách một nghệ sĩ.

Tranh của chị thường thể hiện tính hai mặt của người phụ nữ. Ở đó có điều gì đang được “giả tạo” (feign) chăng?

Nếu tra từ “feign”, bạn sẽ thấy đại ý như “bề ngoài tỏ ra e lệ nhưng thực chất là che giấu”. Nhưng như chính câu hỏi của bạn cho thấy, phần lớn mọi người sẽ tự nhiên gắn từ “feign” với hình ảnh một người phụ nữ, dù rằng từ ấy hoàn toàn trung tính về giới. Tôi đồng ý rằng trong xã hội chúng ta, đó là cách diễn đạt phù hợp với phụ nữ hơn là nam giới, nhưng tôi không cho rằng đó là đặc tính riêng của phụ nữ. Tôi nghĩ đó là một xung động xã hội khá phổ biến: con người muốn được người khác xác nhận và muốn che đi những điểm yếu cá nhân, từ đó sinh ra “sự bất nhất”. Đôi khi nó xuất hiện gần như theo bản năng, nhưng tôi cũng tin rằng người ta sẽ hy sinh một phần bản thân, một phần bản sắc của mình, để đổi lấy sự thuận tiện trong xã hội. Khi lên ý tưởng cho Feign, tôi xem đó là cách bày tỏ sự bất bình với những kẻ giả tạo và là khát khao được thể hiện bằng hội họa, nhưng giờ đây nó đã trở thành một đề tài tâm lý học và triết học đối với tôi.

Những tác phẩm để lộ phần thân thể khỏa thân bên dưới hanbok gây ấn tượng đặc biệt. Chúng có thể bị đọc theo nghĩa tình dục.

Tôi thường nghĩ rằng phụ nữ phải che giấu những khao khát vốn có và bản tính thật của mình nhiều hơn nam giới. Như đã nói ở trên, tôi cho rằng sự giả tạo gắn với phụ nữ nhiều hơn, và thẳng thắn mà nói, tôi nghĩ đó là thực tế. Có một phần trong tôi chọn vẽ phụ nữ vì chính tôi đã trực tiếp trải qua những điều như vậy. Tuy nhiên, sự khỏa thân ở đó là để diễn tả rằng con người mặc quần áo chỉ nhằm trang điểm cho mình, để cho thấy bên trong họ vẫn có một cái lõi thuần khiết. Đó là một yếu tố rất quan trọng. Qua lớp vải bán trong suốt, người xem có thể thấy được bản chất của nhân vật, và những đường bóng mờ cho thấy khả năng chạm tới cái lõi ấy. Xét từ góc độ bức tranh của tôi phơi bày “cái lõi bản chất của người phụ nữ”, liệu có thể thật sự cho rằng tôi đang gửi đi một thông điệp tình dục?

Loạt tranh Feign đã khá nổi tiếng, nhưng trước đó chị đã làm những tác phẩm nào?

Loạt tranh Feign có thể xem toàn bộ là một nghiên cứu về chính nhân cách của tôi. Trước đó, tôi đang chuẩn bị cho quá trình tìm kiếm ấy, tức là phiên bản <Người suy tưởng> của riêng tôi. Khi ở trong quá trình tự định nghĩa bản thân, suy nghĩ và trăn trở, tôi có cảm giác mình bị cô lập trên hành tinh của riêng mình, giống như Hoàng tử bé, và bức tranh <Tiểu hành tinh – Chìm vào suy tưởng> nói về quãng thời gian đó.

Dường như chị bị mê hoặc bởi kỹ thuật và chất liệu nghệ thuật phương Đông. Chị học những kỹ năng đó ở đâu và tìm cảm hứng từ đâu?

Mười năm trước tôi đọc một cuốn sách tên là <Bài giảng đặc biệt về hội họa Hàn Quốc> của Oh Ju-seok. Sách chủ yếu nói về tác phẩm của Kim Hong-do, và tôi đã xúc động trước truyền thống tráng lệ cùng cái đẹp nghệ thuật của chúng tôi. Sự hóm hỉnh và khả năng quan sát tỉ mỉ trong <Vũ đồng> và <Đấu vật> của ông khiến tôi muốn theo được những nét bút sống động như thế. Tôi nghĩ phần lớn khát vọng của tôi bắt nguồn từ đó. Tôi học được rằng một chuyển động duy nhất có thể quyết định cả bức tranh, điều này đặc biệt rõ trong tranh thủy mặc. Đó là chuyện cảm quan của người nghệ sĩ, là khả năng thể hiện một nét bút quyết định và qua đó chạm tới đỉnh cao nhất của ngọn núi.

Xin chị kể về những khó khăn mà một họa sĩ trẻ ở Hàn Quốc phải đối mặt và về điều giúp chị bền bỉ.

Với một họa sĩ trẻ, một vấn đề tất nhiên là tiền. Có lẽ tôi đang nói quá thẳng, nhưng tôi nghĩ ở Hàn Quốc, quy mô thị trường mỹ thuật nói chung chưa đủ lớn, và sự thiếu hụt nhu cầu tất yếu trở thành vấn đề. Được hoạt động với tư cách họa sĩ là điều hơn cả viên mãn, nhưng mỗi lần nhận ra mình đang chật vật về tài chính, tôi lại thấy bế tắc. Dẫu vậy, tôi vô cùng biết ơn bạn bè và gia đình đã ủng hộ tôi, biết ơn tất cả những người yêu thích và cổ vũ tác phẩm của tôi. Nhờ đó tôi biết mình có thể đi tiếp, mình phải đi tiếp. Hơn nữa, tôi muốn tranh dịp này để nói với những ai ghé blog của tôi rằng mỗi tin nhắn, mỗi bình luận đều là một nguồn động viên lớn.

Có nghệ sĩ nào truyền cảm hứng cho chị không?

Do Ho Suh và nghệ sĩ Nhật Bản Takashi Murakami đều đang giúp tôi xác định con đường riêng. Những cách diễn giải lại các yếu tố của cái đẹp Hàn Quốc của Do Ho Suh khiến tôi gật đầu theo những lý giải sâu sắc của ông. Tôi muốn mang nghệ thuật của chúng tôi, hanbok và hanji (giấy truyền thống Hàn Quốc) của chúng tôi, để trình bày vẻ đẹp tinh tế ấy một cách đầy tự hào trên toàn thế giới. Còn Takashi Murakami là nghệ sĩ mà tác phẩm đã dạy tôi rằng nghệ thuật có thể cùng tồn tại với sự công nghiệp hóa của chủ nghĩa tư bản mà vẫn là một phần đời sống thường ngày của chúng ta. Một trong những giấc mơ của tôi là thấy nghệ thuật trở thành một phần đời sống của mọi người nhiều như âm nhạc, trở thành nền tảng cho niềm vui mà ai cũng có thể dễ dàng với tới. Ông cho tôi thấy nghệ thuật có thể trở thành một cách để trú ngụ trên lãnh địa công nghiệp hóa.

Có cảm giác như người ta có thể thấy chính lối sống của chị trong tác phẩm. Chị là người thế nào?

Đó là điều tôi hoàn toàn để dành cho người xem. Thực ra tôi thích mua sắm và những thứ thật sinh động, nhưng mặt khác tôi cũng thích ở một mình và, như bất cứ nghệ sĩ nào, tôi là người khá nhiều cảm xúc. Đây có lẽ là lúc thích hợp để tôi trút bỏ — với tư cách một cô gái thích những điều rực rỡ — điều tôi muốn nói về cách gọi “dwenjang girl” (cô gái “tương đậu”, từ chê người phụ nữ sống phô trương). Tôi cho rằng đó là cách nói hạ thấp và đè nén khát vọng của phụ nữ về một cuộc sống tươi sáng, sống động. Ai cũng có những khao khát đó, không chỉ phụ nữ. Tôi muốn thấy nhiều hơn sự tự tin và sự chấp nhận đối với sở thích, thị hiếu của mỗi người. Đó là một trong những điều tôi nhận ra về bản thân trong quá trình làm việc.

Chị muốn trở thành nghệ sĩ như thế nào?

Tôi muốn trở thành nghệ sĩ gãi đúng chỗ ngứa của mọi người. Tôi thường trả lời câu hỏi này rằng “nghệ sĩ là người diễn đạt khát khao của những người khác”. Nghệ sĩ nhạy cảm và giàu cảm xúc hơn người bình thường. Họ có thể diễn đạt những điều mà người khác thậm chí không hiểu nổi ngay từ đầu, hoặc những vấn đề mà người khác đồng cảm nhưng không biết cách bộc lộ. Nghệ sĩ là những người làm nghề chuyên nghiệp. Tôi cố gắng trở thành một người nhạy cảm, thấu hiểu thế gian, biết tương tác và tha thiết với cuộc sống.

[Hình] 1: FEIGN 1AM, 2012 / 2: FEIGN PORTRAIT OF INNER EGO, 2012

[Hình] FEIGN FLUTTER, 2013

[Trang trích dẫn lớn] “Xét từ góc độ bức tranh của tôi phơi bày ‘cái lõi bản chất của người phụ nữ’, liệu có thể thật sự cho rằng tôi đang gửi đi một thông điệp tình dục?”

(Chú thích phía dưới) Xét từ chỗ điều có thể nhìn thẳng vào trong tranh của tôi là “tâm tư bên trong của người phụ nữ”, liệu có thể nói rằng ở đó có một thông điệp tình dục?

[Phỏng vấn bản tiếng Hàn]

Khi đối diện với hanbok, bộ trang phục truyền thống, người ta thường có một hình ảnh mang tính quan niệm. Nhưng tranh của Kim Hyun Jung lại cho thấy hình ảnh thường ngày đến mức tối đa của chính cô, triệt tiêu hoàn toàn cảm giác căng thẳng vốn đến từ hanbok. Lý do nhân vật vừa nghịch lý lại vừa trở nên đáng yêu hơn có lẽ bởi chân dung tự họa của cô — một người thích mua sắm và lúc nào cũng dính lấy chiếc điện thoại — chính là hình ảnh không thể lẫn của người phụ nữ Hàn Quốc hiện đại. Eloquence đã gặp Kim Hyun Jung, nữ họa sĩ trẻ 26 tuổi nổi bật với sự hóm hỉnh và cái nhìn sâu sắc, để cùng trò chuyện.

Hanbok có vẻ là yếu tố rất quan trọng trong tác phẩm của chị; có cơ duyên nào khiến chị vẽ hanbok?

Chức năng cốt lõi nhất của hanbok trong tranh tôi là gợi ra “cú sốc đối với định kiến”. <Naesoong> khởi đi từ những trăn trở cá nhân của tôi về góc nhìn mang tính định kiến và về những người có bề ngoài khác bên trong, và hiện tôi đang phát triển điều đó theo hướng cú sốc đối với định kiến và lời thú nhận về bản chất của mình. Sự đối lập giữa bộ hanbok thanh lịch, cao quý dành cho những dịp có nghi lễ và những hành động thường ngày hơi đáng cười, cùng sự đối lập giữa trang phục truyền thống và vật phẩm hiện đại, cho thấy những suy nghĩ chúng ta đang có đôi khi chỉ là sự rập khuôn không được soi xét. Thật ra sự đối lập đó cũng có thể thể hiện qua trang phục khác, nhưng cá nhân tôi rất thích đường nét và màu sắc, họa tiết của hanbok Hàn Quốc cùng những phụ kiện đi kèm. Nét đẹp độc đáo ấy đủ để kích thích khát khao biểu đạt của người họa sĩ.

Trong tác phẩm, cái nhìn hóm hỉnh về tính hai mặt của phụ nữ rất nổi bật. Chị nghĩ gì về cái “Naesoong” đó?

Nghĩa từ điển của Naesoong (sự e lệ giả tạo) là “bề ngoài trông thuần hậu nhưng bên trong lại thâm trầm, có tính toán”. Thế nhưng, như chính câu hỏi đã hé lộ, hễ nói “Naesoong” thì “phụ nữ” liền được gắn theo — đó dường như là liên tưởng tự nhiên của phần lớn mọi người. Nhưng Naesoong, ngay từ định nghĩa, đã trung tính về giới tính. Tôi nghĩ trong xã hội chúng ta, Naesoong được tiếp nhận như một từ phù hợp hơn với phụ nữ, nhưng điều đó không có nghĩa nó là độc quyền của phụ nữ. Ngược lại, tôi cho rằng Naesoong là “sự bất nhất” rất thường thấy, xuất hiện khi những người bình thường, theo khát vọng phổ quát muốn được người khác công nhận, che đi những phần chưa đẹp của mình và muốn tỏ ra tốt đẹp. Điều này gần như xuất hiện theo bản năng, nhưng rốt cuộc tôi cũng nghĩ đó là hiện tượng cá nhân nhượng bộ bản sắc của bản ngã trước định kiến của xã hội. Khi lên ý tưởng cho <Naesoong>, tôi bắt đầu từ chút tức giận và khát khao biếm họa những người hay giả tạo, nhưng càng làm việc và càng suy nghĩ, giờ đây Naesoong đã trở thành đối tượng phân tích tâm lý học và triết học.

Việc thể hiện thân thể khỏa thân hiện lên bên trong hanbok gây ấn tượng mạnh. Có lẽ nó cũng có thể bị diễn giải thành thông điệp tình dục.

Đôi khi tôi nghĩ rằng vì là phụ nữ nên trong đời sống, chúng tôi phải che giấu những khao khát riêng và hình ảnh thật của mình nhiều hơn người khác. Như đã nói ở trên, Naesoong đang được tiếp nhận như điều phù hợp hơn với phụ nữ, và thật ra có lẽ đó cũng là hiện thực. Vì là phụ nữ nên tôi đã cảm nhận rõ điều này, và đó là một phần lý do tôi đặt nhân vật của <Naesoong> là phụ nữ. Nhưng việc vẽ khỏa thân có ý nghĩa quan trọng ở chỗ: nó cho thấy bản chất mộc mạc của nhân vật, vượt qua lớp áo như tấm màn che mà nhân vật khoác lên để trang điểm cho mình. Người xem có thể nhìn thấu vào bên trong nhân vật qua lớp hanbok bán trong suốt, và đường bóng mờ ảo như có như không tượng trưng cho khả năng tiếp cận bản chất của nhân vật. Xét từ chỗ điều có thể nhìn thẳng vào trong tranh của tôi là “tâm tư bên trong của người phụ nữ”, liệu có thể nói rằng ở đó có một thông điệp tình dục?

Loạt <Naesoong> đã được biết đến rộng rãi; trước đó chị làm những tác phẩm nào?

Có thể nói điểm khởi đầu và điểm kết của loạt <Naesoong> là sự truy tìm bản chất của “tôi”, và trước <Naesoong>, tôi thường xử lý khoảnh khắc truy tìm ấy một cách trực diện hơn. Chẳng hạn, tôi đã vẽ <Người suy tưởng> theo cách của Kim Hyun Jung. Khi tôi chìm vào những trăn trở, suy nghĩ sâu, thậm chí cả mộng tưởng về bản chất của “tôi” và về thế gian, tôi có cảm giác mình đang dựng nên một thế giới độc lập (một tiểu hành tinh) giống như Hoàng tử bé; tác phẩm <Tiểu hành tinh – Chìm vào suy tưởng> là sự ghi lại và thể hiện khoảnh khắc đắm chìm ấy cùng cảm giác khi đó.

Chị cho cảm giác bị mê hoặc bởi kỹ thuật và chất liệu hội họa phương Đông. Tôi tò mò về cơ duyên khiến chị theo kỹ thuật này và điều gì ở đó hấp dẫn chị.

Mười năm trước tôi đọc cuốn <Bài giảng đặc biệt về cái Đẹp của Hàn Quốc> của thầy Oh Ju-seok. Đó là cuốn sách chủ yếu bình giải và soi chiếu các tác phẩm của danh họa Kim Hong-do từ góc nhìn cái đẹp Hàn Quốc; khi ấy tôi thật sự rất xúc động trước truyền thống mỹ thuật Hàn Quốc vừa đẹp vừa xuất sắc. Tôi muốn đạt tới sự hóm hỉnh và khả năng quan sát tinh tế của thầy Kim Hong-do thể hiện trong <Vũ đồng> và <Đấu vật>, cùng khả năng dùng bút sống động như nhảy nhót ấy; tôi nghĩ tấm lòng đó đã dẫn tôi đến chỗ kiên trì với kỹ thuật và chất liệu đặc hữu của hội họa phương Đông. Cái hấp dẫn khách quan của tranh thủy mặc có thể nói là cảm giác an định mà mực nước mang lại khi nằm trong suốt và mềm mại trên giấy hanji. Còn cái hấp dẫn của tranh thủy mặc nhìn từ góc độ người vẽ là: từng nét bút đưa ra đều quan trọng đến mức quyết định ấn tượng của cả tác phẩm, và vì vậy cần độ tập trung cùng sự tinh tế rất cao. Rốt cuộc đó là vấn đề cảm giác thành tựu của người họa sĩ: khi thể hiện thành công một nét bút cực khó, tôi có cảm giác như đã leo lên đỉnh một ngọn núi lớn.

Xin chị nói về những khó khăn khi là một họa sĩ trẻ trong nước và về động lực giúp chị tiếp tục sáng tác dù vậy.

Khó khăn thực tế của một họa sĩ trẻ dẫu sao vẫn là tiền. Có lẽ tôi đang nói quá trần trụi, nhưng gốc rễ của khó khăn là quy mô thị trường mỹ thuật nước ta vẫn chưa lớn, nên nhu cầu đối với tác phẩm và hình ảnh còn hạn chế. Khi được sáng tác với tư cách họa sĩ thì tôi thật sự hạnh phúc, nhưng mỗi lần cảm nhận rõ rằng trong thế giới của đồng tiền, họa sĩ trẻ là kẻ yếu, tôi lại thấy bế tắc. Dù vậy, động lực giúp tôi tiếp tục làm việc là sự quan tâm của những người yêu mến tác phẩm của tôi, cùng sự hậu thuẫn và cổ vũ của gia đình, người thân. Vì lòng biết ơn đó mà những lúc mệt mỏi, muốn bỏ cuộc, tôi lại tự thúc mình đứng lên. Và tôi muốn nhân cơ hội này nói rằng sự quan tâm của những người để lại lời nhắn qua blog là nguồn sức mạnh cho người họa sĩ lớn hơn nhiều so với họ tưởng.

Có nghệ sĩ nào truyền cảm hứng cho chị không?

Do Ho Suh và họa sĩ Nhật Bản Takashi Murakami đang gợi mở cho tôi một hướng đi với tư cách người sáng tác. Tôi thấy thật tuyệt khi thầy Do Ho Suh diễn giải lại những yếu tố của cái đẹp Hàn Quốc để tạo nên một cái đẹp mà ai cũng có thể đồng cảm phổ quát. Tôi cũng muốn đưa vẻ đẹp độc đáo của tranh thủy mặc, hanbok và hanji của chúng ta ra sân khấu thế giới một cách đường hoàng và được công nhận. Còn Takashi Murakami là họa sĩ tiêu biểu cho thấy mỹ thuật có thể cộng sinh với thương mại của chủ nghĩa tư bản và thấm vào đời sống thường ngày của chúng ta. Một trong những giấc mơ của tôi là góp phần để mỹ thuật, giống như âm nhạc, trở thành một phần của đời sống, để ai cũng có thể dễ dàng thưởng thức nó ngay trong nền của cuộc sống. Ông đã cho thấy việc mỹ thuật len vào lãnh địa thương mại cũng có thể là một phương cách.

Qua tác phẩm, người ta có cảm giác đang nhìn thấy đời sống thường ngày của chị. Chị là người thế nào?

Những tưởng tượng cụ thể là phần tôi muốn dành cho người xem ngay từ đầu. Thực tế tôi thích mua sắm và những thứ lộng lẫy, nhưng mặt khác tôi thích suy nghĩ một mình và cũng nhạy cảm chẳng kém bất cứ người sáng tác nào. Đến đây, với tư cách một người phụ nữ thích những điều lộng lẫy, xinh đẹp, tôi có điều muốn nói về từ “Doenjangnyeo” (cô gái “tương đậu”, từ chê người phụ nữ sống phô trương): tôi nghĩ cách nói “Doenjangnyeo” hạ thấp và đè nén một cách bất công ngay cả khát vọng về một cuộc sống sung túc, rực rỡ mà người phụ nữ có. Bất kể nam hay nữ, ai cũng có thị hiếu với cái đẹp và mong muốn một cuộc sống sung túc, phải không? Tôi mong sẽ có một không khí không đè nén mà thừa nhận thật thà những thị hiếu và mong muốn đó; và đó là một trong những quan niệm thật lòng mà tôi đã đi đến chỗ thừa nhận trong quá trình làm việc.

Chị muốn trở thành họa sĩ như thế nào?

Tôi muốn trở thành họa sĩ gãi đúng chỗ ngứa của mọi người. Tôi vẫn thường nói rằng “nghệ sĩ là người phát ngôn cho khát khao biểu đạt của những người bình thường”. Ý là họa sĩ, với cảm quan nhạy hơn người thường, là người làm nghề chuyên nghiệp: nắm bắt thật sắc nét những vấn đề mà người bình thường chỉ cảm nhận mơ hồ, hoặc diễn đạt thật rõ ràng những điều mà nhiều người đồng cảm nhưng chưa tìm được cách thể hiện thỏa đáng. Tôi cố gắng trở thành người sáng tác không chìm đắm trong thế giới riêng và nghiêng lệch về suy nghĩ của mình, mà quan tâm nhạy bén đến chuyện thế gian và tương tác với thế giới.

[Hình] 1: FEIGN HERITAGE OF THE MIND, 2014 / 2: OOPS, 2013

Người viết — Han Nu-ri (Editor), Na Jin (Photo)