Vogue | Tiểu luận về hanbok ǀ Trong vườn hoa ǀ Chiếc hanbok đến với tôi như một phép màu

Tranh phong tục thế kỷ 21

Năm hai mươi mốt tuổi, tôi khăng khăng đòi mặc hanbok đến dự lễ cưới của anh họ. Thông thường ở Hàn Quốc, trong gia đình chỉ những người đã kết hôn mới mặc hanbok. Dù đó là điều khác thường, gia đình vẫn cổ vũ cho sự ngộ nghĩnh của tôi. Hồi nhỏ, mỗi khi cha mời những người bạn nước ngoài đến nhà, tôi đều mặc hanbok và tặng họ quạt truyền thống hay norigae (vật trang trí đeo kèm hanbok); tôi nghĩ hẳn là vì lời khen “xinh quá” nghe được khi ấy đã ngấm vào người tôi. Biết đâu tôi đã mượn chiếc hanbok để thay cho tâm nguyện “muốn sống một cuộc đời được chú ý nhờ sự thanh lịch”. Thời gian trôi qua, tôi trở thành họa sĩ hội họa Hàn Quốc vẽ những tác phẩm lấy người phụ nữ hiện đại mặc hanbok làm nhân vật chính. Người phụ nữ trong tranh khoác lên mình bộ hanbok xinh đẹp mà vẫn ăn pizza hay hamburger, cưỡi xe máy, chơi bi-a lỗ. Có lẽ vì loạt tác phẩm thể hiện đời thường của con người hiện đại cùng với hanbok khiến người ta nhớ đến tranh phong tục thuở xưa, nên cũng có người gọi tôi là “hoạ sĩ tranh phong tục của thế kỷ 21”. Đó là điều đáng để biết ơn.

Hanbok cũng đồng hành trong triển lãm lấy chủ đề “Naesoong” (sự e lệ giả tạo). Chú ý đến vẻ cao nhã và nề nếp mà hanbok mang lại, tôi muốn thể hiện cái naesoong của con người hiện đại (bề ngoài trông thuần hậu nhưng bên trong lại đầy thâm ý) bằng cách vẽ cuộc sống thường ngày không câu nệ lễ nghi trong lúc vẫn mặc hanbok. Trong tác phẩm “Naesoong: Acha”, món mì ăn liền mà nhân vật đang ăn, ly cà phê Starbucks và chiếc túi xách hàng hiệu là những đồ vật đại diện cho đời thường hiện đại và đô thị. Bằng cách đan xen và đối chiếu hình ảnh “truyền thống và lễ nghi” của hanbok với hình ảnh “hiện đại và thường nhật” của các đồ vật, tôi đã gợi lên thuộc tính của “naesoong”. Việc để những hình ảnh không giao nhau về mặt thời đại hòa hợp với nhau một cách tương phản là bởi tôi muốn gây một cú sốc cho các định kiến kiểu “lúc như thế này thì phải làm thế này” hay “người như thế này thì phải thế này”. Naesoong rốt cuộc vẫn sẽ lộ ra, và điều đó được thể hiện bằng kỹ thuật cắt dán: người phụ nữ trong tác phẩm dán lớp giấy hanji nhìn thấu được bên trong lên trên thân thể đã vẽ bằng bút lông.

Hanbok là yếu tố tạo hình quan trọng xuyên suốt toàn bộ tác phẩm của tôi, nhưng ở giai đoạn đầu hoạt động, tôi từng gặp khó vì chưa hiểu rõ về hanbok. Năm 2013, tôi mở triển lãm cá nhân đầu tiên tại Insa-dong, quận Jongno, Seoul. Một khách tham quan đã hỏi: “Thưa họa sĩ, người phụ nữ trong tác phẩm đang nắm vạt váy giống như một gisaeng, ở đây có ẩn ý gì chăng?” Tôi bối rối vì không hiểu ý câu hỏi. Về sau mới biết rằng có nơi cho rằng nếu vạt váy hanbok được xoay theo chiều ngược kim đồng hồ để vạt bên trái phủ lên vạt bên phải rồi khép lại phía sau hông bên phải thì đó bị xem là cách mặc của gisaeng. May thay, tranh của tôi không sai, và người xem hẳn đã nhầm lẫn điều gì nên mới đặt câu hỏi như vậy. Dù vậy tôi vẫn thấy hổ thẹn. Tôi không được phép thiếu hiểu biết đến thế về đối tượng mình vẽ. Chính từ lúc đó, hanbok từ trong tranh bước vào cuộc sống của tôi. Mỗi khi có hoạt động bên ngoài, tôi nhất định mặc hanbok. Tôi nghĩ càng gần gũi thì càng hiểu hanbok, và tác phẩm sẽ càng thêm chân thực. Đến nay, mỗi khi triển lãm, diễn thuyết hay hoạt động với tư cách đại sứ quảng bá, tôi vẫn mặc hanbok. Bộ hanbok đầy phong thái luôn được chú ý ở bất cứ đâu. Trong hanbok, tôi còn cảm nhận được sự an tâm rằng “mình đang được bảo vệ”. Bởi dù là một cuộc gặp vây quanh bởi toàn người lạ, nếu mặc hanbok đến thì những nụ cười, thiện ý và lời khen sẽ liên tiếp đến. Hanbok là phép màu làm tôi tỏa sáng và bảo vệ tôi.

Tác phẩm của các nhà thiết kế hanbok nổi tiếng Hàn Quốc thì tôi hầu như đều đã thử mặc qua một lần. Vốn chỉ có độc một bộ hanbok, nhưng mặc suốt gần mười năm thì nay trong tủ áo của tôi đã treo hơn 50 bộ hanbok. Đó là kết quả của việc trên thế gian có quá nhiều bộ hanbok xinh đẹp. Tôi muốn khẳng định rằng đó hoàn toàn không phải là kết quả của sự xa xỉ.

Gần gũi với hanbok trong thời gian dài, tôi cũng vui vẻ tận hưởng những ưu điểm của nó. Hanbok giúp giảm bớt căng thẳng ở những chỗ chính thức phải giữ dáng ngồi ngay ngắn thật lâu. Tôi thường lấy chiếc váy làm tấm khiên để ngồi khoanh chân, cho đôi chân đang sưng phù được nghỉ ngơi. Vạt váy rộng rãi của hanbok còn mang lại cho cơ thể cảm giác được giải phóng. Hanbok đã làm cho cuộc sống của tôi trở nên thanh đạm. Khi chọn hanbok, tôi chỉ xét đến cảm giác về mùa, sắc màu và tính thuận tiện khi vận động. Trời lạnh thì lấy hanbok dày, trời nóng thì lấy hanbok vải gai mosi ra mặc. Khi đi diễn thuyết, tôi chọn màu sắc phù hợp với BI, CI của cơ quan đó. Nếu muốn di chuyển linh hoạt thì mặc hanbok sinh hoạt có chiều dài váy lên trên mắt cá chân, còn khi đứng trên một sân khấu đặc biệt thì mặc hanbok dạng đầm – chỉ đến thế thôi. Bấy lâu nay dù nhiều áo mà vẫn luôn chẳng có gì để mặc, còn giờ thì không như vậy nữa.

Càng vẽ hanbok, tôi càng đắm chìm vào vẻ đẹp của nó. Hanbok vừa là một thứ thời trang, vừa tự mình kiến tạo nên vẻ đẹp tạo hình riêng có. Chính vì vậy, hanbok trong tranh của tôi là một tồn tại không thể thiếu, vừa thu hút ánh mắt người xem vừa truyền tải thông điệp của tác giả. Hơn hết, hanbok vừa thanh lịch vừa lộng lẫy nhờ những đường nét, màu sắc và chất cảm đẹp đẽ. Thật ra sự thanh lịch và sự lộng lẫy rất khó cùng tồn tại, nhưng hanbok thì làm được. Tôi cho rằng sức mạnh của hanbok nằm ở đó.

Kim Hyun Jung, họa sĩ hội họa Hàn Quốc

Người viết — Kim Hyun-jung Korean Painter (Editor: Kim Na-rang)