Weekly Chosun | Họa sĩ Kim Hyun Jung diễn thuyết về vương lăng tại Chosun Talk (số 2486)

[Culture人] Họa sĩ Kim Hyun Jung diễn thuyết về vương lăng tại Chosun Talk

Lý do ‘thần tượng của Hàn Quốc’ say mê vương lăng

“Nhắc đến vương lăng thì quý vị nghĩ đến gì? Tôi thì nghĩ ngay đến chuyện ăn uống, như sườn nướng Taereung, thịt nướng Gwangneung.” Nụ cười lan trên mặt khán giả. “Nhưng tìm hiểu ra thì thấy có lý do cả. Thời Joseon bò rất quý mà. Không thể giết bò vào bất cứ lúc nào. Ngày cúng tế ở vương lăng gần như là ngày duy nhất được ăn thịt bò. Vì thế mới có các món thịt bò gắn sau tên lăng.”

7 giờ tối ngày 5 tháng 12, tại Trung tâm Giáo dục Thường xuyên Nowon ở quận Nowon, Seoul, khán giả chật kín khán phòng. Họa sĩ Kim Hyun Jung (29 tuổi) vừa bắt đầu buổi diễn thuyết. Chủ đề là ‘Tản bộ qua vương lăng Joseon cùng họa sĩ hội họa Hàn Quốc Kim Hyun Jung’. Khoác bộ hanbok lộng lẫy, họa sĩ Kim tiếp tục phần giảng giải về vương lăng bằng giọng điệu chỉ nghe thôi đã thấy vui. Lối nói chuyện nhẹ nhàng, cặn kẽ như đang kể cho người thân quen nghe, trông chẳng giống người mới làm một hai lần.

Họa sĩ Kim là họa sĩ ‘hot’ nhất, theo cách gọi thông thường. Vượt ra khỏi giới hội họa Hàn Quốc, nhìn trong nhóm các họa sĩ trẻ cũng vậy. Tháng 4 vừa qua cô đã được Forbes chọn vào danh sách ‘30 người dưới 30 tuổi có ảnh hưởng ở châu Á (30 Under 30 2017 Asia)’. Điểm mạnh đặc biệt của họa sĩ Kim là chưa đầy 5 năm hoạt động cô đã tạo được bút pháp riêng của mình. Đó là loạt tranh ‘Naesoong’. Một trong những cảnh ấy: người phụ nữ trẻ mặc hanbok ngồi thu lu ăn mì gói, ở cuối tầm mắt cô là chiếc túi Louis Vuitton. Trên túi, một cốc cà phê mang đi đặt chông chênh. Cà phê trong cốc vừa chảy tràn ra. Cô đã bắt lấy một cách đầy hấp dẫn khung cảnh không hề xa lạ với phụ nữ trẻ Hàn Quốc. Nó có mạch liên thông với tiểu thuyết ‘Kim Ji-young, sinh năm 1982’. Khác biệt là nó được thể hiện một cách sang trọng bằng ánh nhìn chủ thể của chính người phụ nữ. “Cốt lõi của Naesoong là ánh mắt. Naesoong chẳng phải là thứ người ta bày ra vì muốn trông đẹp trong mắt người khác hay sao. Khi triển lãm ở nước ngoài, tôi đã thử dịch ‘Naesoong’, thì chỉ có những từ mang sắc thái không hay. Giờ tôi tự giới thiệu mình là ‘họa sĩ nhìn thấu người phụ nữ Seoul thế kỷ 21’.”

Tác phẩm được hoàn thành qua nhiều bước. Trước tiên là hình dung bố cục. Rồi chính họa sĩ tự tái hiện bức tranh đã hình dung bằng dáng hình thật và chụp ảnh. Nhìn tấm ảnh đó mà vẽ phác thảo. Sau đó mặc hanbok cho nhân vật bằng cách cắt dán giấy hanji. Ở bất cứ tác phẩm nào, váy hanbok cũng mang màu mực nho. “Sinh mệnh được sinh ra trong váy của người phụ nữ. Mực nho được làm từ tro còn lại sau khi mọi thứ đã cháy. Tôi cho rằng không có gì diễn tả được chiếc váy bằng mực nho.”

Dấu ấn thương hiệu của họa sĩ Kim là bộ hanbok đẹp. Những người phụ nữ trong tác phẩm đều mặc hanbok. Bản thân họa sĩ, dù là triển lãm hay diễn thuyết, cũng xuất hiện trong trang phục hanbok. Hôm ấy cô mặc chiếc váy ghép những mảnh lụa lại với nhau như patchwork. Đó là tác phẩm của nhà thiết kế Park Sul-nyeo. “Tôi thích hanbok từ nhỏ. Khi mua quần áo để đi dự cưới họ hàng, tôi còn xin mua hanbok để mặc đi. Trong lĩnh vực thiết kế hanbok có nhiều nhà thiết kế nữ đáng kính. Tôi hay mặc hanbok của cô Kim Young-jin (Tchai Kim) và cô Park Sul-nyeo.”

Họa sĩ Kim học hội họa phương Đông và quản trị kinh doanh tại Đại học Quốc gia Seoul. Đó là trường hợp sinh viên mỹ thuật học song ngành quản trị kinh doanh. “Tôi học thử lớp quản trị kinh doanh thì thấy quá thú vị. Vốn dĩ khi vào quán cà phê, tôi tò mò về doanh thu hay vòng quay khách hơn là chuyện họ trang trí thế nào. Việc chọn quản trị kinh doanh cũng vì nỗi bất an về tương lai của tôi. Tôi muốn biết câu ‘họa sĩ thì nghèo’ có thật như vậy không.” Học quản trị kinh doanh, điều cô học được thật ra lại là ‘tính gan góc, bền bỉ’. “Lớp học quá khó. ‘Mình sẽ nghe giảng ở hàng đầu’, tôi đến sớm 10 phút mà vẫn là hàng cuối. Cuối cùng phải đến trước một tiếng mới ngồi được hàng đầu. Tôi nhận ra nếu học kiểu này thì làm gì cũng thành công.”

Cô cần một sự chắc chắn về việc có tiếp tục con đường họa sĩ hay không. Họa sĩ Kim đã tìm đến các họa sĩ bậc trên. “Tôi tìm đến các họa sĩ nổi tiếng. ‘Thầy kiếm được bao nhiêu? Họa sĩ có thật sự đói không?’ Tôi còn đến cả những buổi gặp mặt của giới họa sĩ để hỏi. Hóa ra có khá nhiều người sung túc về kinh tế. Lúc tôi nghĩ sẽ nghiêm túc đặt cả cuộc đời vào đó là năm thứ tư đại học. Một ngày kia, giáo sư Jo In-ho của Đại học Sư phạm Hàn Quốc hỏi tôi thế này: ‘Em từng vẽ tranh như một nhân viên công ty chưa?’ Nghĩ lại thì tôi chưa từng dành trọn thời gian cho tranh một cách chuyên cần như đi làm ở công ty. Lúc đó tôi đã quyết tâm.”

Giới nghệ thuật Hàn Quốc trong mắt một họa sĩ chuyên nghiệp năm thứ 5 thì thế nào? “Trước khi ra sân, tôi từng nghĩ thế này: ‘Sao người ta không mua tranh? Sao người ta không quan tâm đến mỹ thuật?’ Ra rồi mới thấy không phải vậy. Họ muốn biết về mỹ thuật nhưng lại cảm thấy có rào cản. Tôi đã quyết tâm rằng thay vì mong phòng tranh biết đến mình, tôi phải đến với người xem trước.”

Triển lãm cá nhân ‘Naesoong Amusement Park’ mở vào tháng 4 năm ngoái là kết quả của thử nghiệm ấy. Không chỉ đơn thuần treo tranh, cô đã dựng nên một không gian thích hợp để đến chơi. Kết quả là thành công lớn, khách phải xếp hàng để xem. Hơn 67.000 người đã đến. Phía sau đó là ‘sức mạnh của tập thể’. Đó là ‘Trung tâm Nghệ thuật Kim Hyun Jung’. “Ban đầu tôi làm một mình, nhưng yêu cầu hợp tác từ các doanh nghiệp ngày càng nhiều. Một mình thì không đủ sức. Khoảng 10 nhân viên, mỗi người học một chuyên ngành khác nhau, làm việc theo nhóm. Đây vừa là công ty thiết kế, vừa là công ty nhân vật (character). Khi có lời mời diễn thuyết như lần này thì cả nhóm cùng chuẩn bị. Nhìn theo cách nào đó thì tôi chỉ là người cuối cùng đại diện cho thành quả ấy. Trung tâm cũng đóng vai trò công ty quản lý của họa sĩ Kim Hyun Jung. Chúng tôi đang vận hành mạng xã hội trên 13 kênh. Công ty có một sứ mệnh: ‘Ước mơ về một nền mỹ thuật hô hấp cùng xã hội’. Về dài hạn, mục tiêu là trở thành ‘JYP’, ‘SM Entertainment’ của giới mỹ thuật. Học lịch sử mỹ thuật mới thấy một họa sĩ đơn lẻ thì không thay đổi được lịch sử; phải có một nhóm cùng mơ về một hướng. Trong công ty cũng đã tích lũy được nhiều know-how. Chỉ quản lý riêng Kim Hyun Jung thì thật tiếc. Mục tiêu dài hạn là phát hiện thêm những họa sĩ giỏi khác.”

Gặp họa sĩ Kim rồi thì tôi hiểu được vì sao cô được gọi là ‘thần tượng của hội họa Hàn Quốc’. Cô biết chính xác điểm mạnh của mình là gì và có thể biến nó thành sản phẩm trước công chúng bằng cách nào. Và một người như thế đã gặp ‘vương lăng’. Duyên khởi là dự án ‘Vành đai văn hóa vương lăng Joseon’ (sau đây gọi là vành đai vương lăng).

Vương lăng Joseon cho thấy sự hợp nhất giữa thiên nhiên và vũ trụ

Vành đai vương lăng là dự án do thành phố Guri, tỉnh Gyeonggi chủ trì, với sự tham gia của thành phố Namyangju, quận Nowon và quận Seongbuk. Dự án được tiến hành từ năm 2016 đến năm 2018. Sự kiện Chosun Talk lần này là một phần của dự án. Thành phố Guri và Chosun News Press cùng tổ chức. Ngày 5 tháng 12 tổ chức tại Trung tâm Giáo dục Thường xuyên Nowon, ngày 9 tháng 12 tại Guri Art Hall. Trên địa bàn 4 khu vực tham gia dự án vành đai vương lăng có từ Geonwonneung của Taejo Lee Seong-gye cho đến Yuneung của Sunjong, hoàng đế cuối cùng của Đế quốc Đại Hàn. Nghĩa là có thể thấy cả điểm đầu và điểm cuối của triều Joseon. Vương lăng Joseon được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới năm 2009. Có ba lý do lớn: cho thấy một truyền thống tang lễ độc đáo mang tên sự thống nhất với thiên nhiên và vũ trụ; cho thấy một giai đoạn quan trọng trong sự phát triển của mộ phần Hàn Quốc và Đông Á; và liên quan trực tiếp đến truyền thống tế lễ còn sống thông qua những nghi thức đã được quy phạm hóa. Việc toàn bộ 42 lăng đều được bảo tồn nguyên vẹn cũng đóng vai trò lớn. Trong 42 lăng có 2 lăng nằm ở Bắc Triều Tiên. Đó là Jereung (齊陵) của Thần Ý Cao Hoàng hậu, chính thất đầu tiên của Taejo, và Hureung (厚陵) của Định An Vương hậu, chính thất của Jeongjong. Trong 40 lăng còn lại, 9 lăng nằm ở thành phố Guri. Đó là Donggureung. Gồm Geonwonneung của Taejo, Hyeonneung của Munjong, Mongneung của Seonjo, Wonneung của Yeongjo, Sungneung của Heonjong và Myeongseong Hoàng hậu, Hyeneung của Gyeongjong, Gyeongneung của Heonjong, Hwineung của Jangnyeol Vương hậu — chính thất sau của Injo, và Sureung của Munjo được truy tôn.

Đặc trưng riêng của vương lăng Joseon là gì? Đây là lời giải thích của nhà Đông phương học Jo Yong-heon. “So với các vương lăng trên thế giới thì trước hết tình trạng bảo tồn tốt. Vị trí cũng tốt. Phong thủy là tôn giáo của Joseon. Các thầy địa lý do vương thất thuê đã chọn đất. Đó là lý do vương lăng nằm ở những minh đường có đủ thanh long, bạch hổ, chu tước, huyền vũ.”

Nếu cung điện là cuộc sống ở cõi này, thì vương lăng là cuộc sống sau khi chết. Trong 500 năm, người nắm quyền lực cao nhất của Joseon hẳn đã ngắm vương lăng mà khắc ghi tính hữu hạn và vô thường của quyền lực. Đó là lý do phải xem không chỉ cung điện mà cả Jongmyo và vương lăng mới thấy trọn vẹn đường viền của lịch sử. Phóng viên vẫn thường tìm đến các vương lăng ở ngoại thành Seoul. Ngày 18 tháng 11 vừa qua tôi đã đến Jangneung ở Gimpo. Dù bị bao quanh bởi sân golf và quán sườn nướng, đó vẫn là một lăng còn giữ được nét hấp dẫn cổ nhã (古雅) rất riêng. Vương lăng cũng được du khách nước ngoài rất yêu thích. Đến mức ‘tour vương triều’ từng thành trào lưu trong giới ‘rekijo (歴女)’ của Nhật Bản. Rekijo là từ ghép chữ ‘lịch’ (歴) của lịch sử và chữ ‘nữ’ (女). Nghĩa là ‘người phụ nữ quan tâm nhiều đến lịch sử’. Sau khi được ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới, số du khách nước ngoài tìm đến vương lăng còn tăng thêm.

Buổi diễn thuyết về vương lăng của họa sĩ Kim Hyun Jung đã kéo dài vượt cả thời gian dự kiến. Có lẽ vì là phần giảng giải từ góc nhìn của một nghệ sĩ chứ không phải nhà sử học, nên nó mới mẻ và hấp dẫn. Mức độ tập trung của khán giả cũng cao. Họa sĩ Kim nói: “Khi chuẩn bị buổi diễn thuyết về vương lăng, tôi đã cảm thấy tự hào về lịch sử”. “Tôi nghĩ: ‘Không một lăng nào bị đào trộm mà vẫn được bảo tồn, vậy là chúng ta đã quý trọng giữ gìn lịch sử của mình’. Tôi muốn làm vai trò trung gian dẫn dắt sự quan tâm đến vương lăng. Chẳng phải chính mình trân trọng thì mới có thể đường hoàng giới thiệu với người nước ngoài hay sao.”

[Chú thích ảnh] Họa sĩ Kim Hyun Jung đang cầm tác phẩm ‘Naesoong: Người làm tôi chuyển động’ của mình. photo Phóng viên Lim Young-geun, Yeongsang Media

[Chú thích ảnh] Buổi diễn thuyết về vương lăng của họa sĩ Kim Hyun Jung tổ chức tại Trung tâm Giáo dục Thường xuyên Nowon ngày 5 tháng 12 vừa qua. photo Phóng viên Lim Young-geun, Yeongsang Media

Phóng viên Ha Ju-heon everhope@chosun.com

Người viết — Reporter Ha Ju-heon